Η Χάρμαινα, πλέον, είναι το κέντρο πολιτισμού της πόλης, με σαράντα δύο κτήρια κηρυγμένα ως διατηρητέα και το «Στοιχειό της Χάρμαινας» να είναι επίσημα μέρος της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Εκεί, βρίσκεται ο πολιτιστικός σύλλογος καθώς και η πινακοθήκη με τα ανθίβολα και τα σχέδια του Σπύρου Παπαλουκά, διάσημου ζωγράφου, του οποίου ανατέθηκε η αγιογράφηση του Μητροπολιτικού Ναού της Άμφισσας. Εκεί, που τα καλοκαίρια οργανώνεται θερινό σινεμά, δίπλα στις πηγές με το τρεχούμενο νερό, ανάμεσα στα πλακόστρωτα στενά, εκεί που ο χρόνος έχει σταματήσει και ο αέρας διαπερνά τις πέτρες και τα ξύλα σφυρίζοντας, εκεί ξεκινάει και τελειώνει η ιστορία του «Κωνσταντή και της Λενιώς»:

«Κάποτε ζούσε ο Κωνσταντής, ένα παλικάρι όμορφο και περήφανο, που δούλευε στο βυρσοδεψίο του θείου του στη Χάρμαινα. Δούλευε πολύ σκληρά, όλη μέρα, για να καταφέρει να ζητήσει το χέρι της αγαπημένης του Λενιώς. Κάποια στιγμή χρειάστηκε να φύγει από την πόλη για να πουλήσει μερικά δέρματα και θα έλλειπε καιρό. Η Λενιώ, όμορφη νέα και μονάκριβη κόρη, συνήθιζε να βοηθάει τον πατέρα της στ’ αμπέλια και στις ελιές. Οι δύο νέοι ήταν πολύ ερωτευμένοι και ονειρεύονταν τη μέρα που θα ήταν επιτέλους μαζί.

Ο Κωνσταντής τα κατάφερε. Πούλησε όλα τα δέρματα και μετά από καιρό επέστρεψε στην πόλη με ένα δαχτυλίδι για την αγαπημένη του. Επιτέλους το όνειρο θα γινόταν πραγματικότητα. Έτρεξε ανυπόμονα στο σπίτι της Λενιώς, για να την ζητήσει από τον πατέρα της σε γάμο. Πλησιάζοντας όμως τον «ζώσανε τα φίδια». Το σπίτι ήταν αμπαρωμένο και έρημο και μια σκιά θανάτου πλανιόταν στον αέρα.

Έμαθε από τους γείτονες πως η Λενιώ, είχε πάει στην πηγή της Χάρμαινας, για να γεμίσει νερό την στάμνα της, αλλά ο καιρός ξαφνικά χάλασε, έπιασε καταιγίδα με αστραπές και κεραυνούς. Τότε ένας κεραυνός τη χτύπησε και σωριάστηκε εκεί στην πηγή. Οι γονείς της δεν άντεξαν το θάνατος της κόρης τους. Πούλησαν τα πάντα και έφυγαν από την πόλη.

Ο Κωνσταντής δεν μπόρεσε να αντέξει τον πόνο από τον χαμό της αγαπημένης του και έτσι αποφάσισε να βάλει τέλος στη ζωή του. Την άλλη μέρα βρήκαν το άψυχο σώμα του κάτω από το κάστρο της πόλης. Πίστευε ότι έτσι η ψυχή του θα ενωνόταν για πάντα με την ψυχή της αγαπημένης του. Όμως η εκκλησία δεν τον δέχτηκε στην αγκαλιά της κι έτσι καταδικάστηκε να περιπλανιέται. Από τότε ο Κωνσταντής στοίχειωσε και καταφεύγει στο λημέρι του, στην Πηγή της Χάρμαινας.»

Το στοιχειό της Χάρμαινας, ήταν ένα ανθρωπόμορφο τέρας, πανύψηλο με μακρουλά χέρια. Φύλαγε την Πηγή της Χάρμαινας, που δούλευαν οι ταμπάκηδες της πόλης, τους προστάτευε και όταν κάποιος απ’ αυτούς ήταν ετοιμοθάνατος, τότε γύριζε έξω από το σπίτι του και θρηνούσε.  Αυτή η ιστορία μοιάζει μύθος, μα είναι αληθινή πέρα για πέρα αλλιώς ο κόσμος δεν θα την έλεγε ξανά και ξανά.

Μια σύντομη διασκευή του βιβλίου «το Στοιχειό της Χάρμαινας» της Μάντυ Δ. Δασκαλοπούλου που είναι η εμπνεύστρια της αναβίωσης του μύθου και αυτή που έγραψε την ιστορία αγάπης του Κωνσταντή και της Λενιώς.

Αυτό, που εμείς, ως επισκέπτες, βλέπουμε το Σάββατο είναι μια πόλη «ντυμένη» στα Στοιχειά και κουδουνοφόρους να κυκλοφορούν στα στενά της πόλης, οι οποίοι στη λαϊκή παράδοση κυκλοφορούν στους δρόμους για να τρομάζουν τα κακά Στοιχειά και να φεύγουν αλλά και για να συνοδεύουν τα καλά Στοιχειά ώστε να βρίσκουν τον δρόμο τους. Ζωντανεύει μπροστά μας ο μύθος του Κωνσταντή και της Λενιώς και βλέπουμε την πάλη των Στοιχειών για την επικράτειά τους. Ο νικητής είναι πάντα το Στοιχειό της Χάρμαινας, ο προστάτης των ταμπάκιδων.

Και αφού το Στοιχειό γυρίσει στην Πηγή του και κοιμηθεί ήσυχο πια μέχρι να ξυπνήσει ξανά τον επόμενο χρόνο, ακολουθεί γιορτή. Όλη η πόλη μια γιορτή! Θα βρεις πάγκους με σουβλάκια και κρασί, live μουσική στην πλατεία Ησαΐα και μαγαζιά με φαγητό, ποτό και μουσική που από τον κόσμο δεν ξεχωρίζεις που τελειώνει το ένα και που αρχίζει το άλλο. Την επόμενη μέρα έχει καρναβαλική παρέλαση και κάψιμο του καρνάβαλου και την Καθαρά Δευτέρα πας εκδρομούλα μέχρι την Ιτέα που στήνεται τσιμπούσι με φασολάδα και κρασί και παραδίπλα στο Γαλαξείδι που διεξάγονται τα περιβόητα αλευρομουτζουρώματα. Full on η περιοχή δεν θα ξέρεις που να πρωτοπάς!

Επίσης, πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία είναι το γεγονός ότι όλο αυτό το γεγονός στήνεται από την κοινότητα της πόλης, όπου μικροί και μεγάλοι συμμετέχουν με πάθος και πολλή φαντασία. Λειτουργεί «ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» (σημείωσέ το αυτό σε παρακαλώ) στο οποίο ΦΤΙΑΧΝΟΥΝ τα Στοιχειά, τα οποία είναι ΥΠΕΡΠΑΡΑΓΩΓΗ. Η δουλειά που κάνουν είναι απίστευτη, πρέπει να το δεις από κοντά αυτό! Τα δε κοστούμια των κουδουνοφόρων είναι άκρως εντυπωσιακά, αποτελούνται από δέρματα, κέρατα, προβιές, κουδούνια και φυσικά το ανάλογο βάψιμο! Το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι κι εσύ μπορείς να συμμετέχεις σε αυτό, να νοικιάσεις στολή, να βαφτείς και να συνοδεύσεις τα Στοιχειά στην μάχη τους μαζί με τους υπόλοιπους κουδουνοφόρους!

Γενικά, αυτό το τριήμερο στην Άμφισσα είναι εμπειρία.

Κατά τα άλλα, και αυτό το τριήμερο να μην πας, η πόλη είναι πολύ κινηματογραφική. Έχει γραφικά στενά, διατηρημένα πολύ εντυπωσιακά αρχοντικά, έχει το κάστρο των Σαλώνων με υπέροχη θέα, ένα αρχαιολογικό μουσείο-κόσμημα και  αυθεντικά, μερακλίδικα καφενεία μεταξύ άλλων το τέως «Καφεθέατρο 1929» και νυν «Μεγάλο Καφενείο», ένα από τα πιο όμορφα καφενεία της Ελλάδας. Η πόλη είναι ότι πρέπει για ξεκούραση, βόλτες, όμορφες εικόνες, ωραίο φαγητό και καφέ στον ήλιο.

Δεν είσαι πολύ του αράγματος και θέλεις να δεις κι άλλα πράγματα;

Πάμε: Στα είκοσι λεπτά βρίσκονται οι Δελφοί, ένας από τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, στο μισάωρο βρίσκεται η Αράχωβα για τους βουνίσιους που θέλουν ελληνικό καφέ και κοψίδι και το Γαλαξείδι για τους θαλασσινούς που θέλουν τσιπουράκι και καλαμαράκι. Να σου πω και το πιο ψαγμένο; Θα στο πω: Φεύγεις για πρόποδες Γκιώνας, τους διασχίζεις και φτάνεις Λιδωρίκι και βλέπεις και την τεχνητή λίμνη του Μόρνου. Τί άλλο θέλεις; Αναρρίχηση; Έχει κι απ’ αυτό, στο Σερνικάκι, ένα δεκάλεπτο από την Άμφισσα.

Όρεξη να έχεις για περιπέτειες και όρεξη να γνωρίζεις τέτοιους τόπους, που δεν «φαίνονται» ή δεν είναι τόσο «διάσημοι». Είναι αυτοί που τους εκτιμούν λίγοι και καλοί γι’ αυτό και δεν έχουν χάσει τον φιλόξενο χαρακτήρα τους, την αυθεντικότητά τους και την κοινότητά τους.

Άμφισσα με τους ατέλειωτους ελαιώνες σου, είσαι ένα μικρό κόσμημα ανάμεσα στα βουνά!