at a glance
Top

Κάτια Δανδουλάκη

"τα μαξιλάρια να φιλάς με τ' όνομά μου"...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | εύα ζαχαροπούλου + αρχείο παραγωγής “θέατρο κάτια δανδουλάκη”  */* επιμέλεια | γιώργος παπανικολάου

“Τα καλοκαίρια έβλεπα στους κινηματογράφους, παρέα με την Μαρινέλλα και την Κατιάνα Μπαλανίκα, αστυνομικά έργα και λίγο τις ενοχλούσα- “βρε, λες να είναι αυτός ο δολοφόνος”; Όλο τέτοια έκανα! Τελικά, το αστυνομικό έργο έγινε από τις αγαπημένες μου θεατρικές επιλογές, όλα αυτά τα χρόνια της πορείας μου, αλλά και δύο χρόνια τώρα με τον “Αόρατο Επισκέπτη”. Εγώ λατρεύω την Αγκάθα Κρίστι. Αλλά, δεν έβλεπα αστυνομικές ταινίες και το έκανα μόνο στις διακοπές μου- βέβαια, ζοριζόμουν να παρακολουθήσω – είχα πρόβλημα στην συγκέντρωση. Την ώρα που έβλεπα μια ταινία, το μυαλό μου “έφευγε” στο “τι ξέχασα που δεν το έχω κάνει” και έχανα την λεπτομέρεια. Έτσι, με κούραζαν αυτές οι ταινίες. Και λέω, κάποια στιγμή στον εαυτό μου- “στάσου, βλάκας δεν είμαι, πρέπει να σκεφτώ ήρεμα”- να δω, για ποιο λόγο με κουράζει και δεν καταλαβαίνω αυτού του είδους τις ταινίες- γιατί η πετυχημένη αστυνομική ταινία πρέπει να κεντρίσει το ενδιαφέρον του θεατή, από το πρώτο δευτερόλεπτο και να μην αφήνει την σκέψη του να πηγαίνει από εδώ και από εκεί. Έτσι, για τη δική μου ευχαρίστηση, όταν ξεκίνησα να βλέπω με πιο συγκεντρωμένο μυαλό αστυνομικές ταινίες, κατάλαβα ότι είναι μεγάλη φυγή για τον θεατή για μιάμιση ώρα να ξεχνιέται τελείως. Ουσιαστικά, το αστυνομικό έργο δεν σου επιτρέπει να σκεφτείς κάτι άλλο. Σου «τσακώνει» τη προσοχή, απερίσπαστα, για την ώρα που το παρακολουθείς. Αυτό είναι ξεκούραση. Το θέατρο είναι μια ανακούφιση ψυχής μέσα στις αντίξοες συνθήκες που έχει η καθημερινότητά μας, και σκέφτηκα μαζί την Λένα, την στενή μου συνεργάτιδα και φίλη, βλέποντας τον “Αόρατο Επισκέπτη”, πριν λίγα χρόνια- τί φοβερή ταινία με ανατροπές- πόσο κρίμα ήταν, να μην μπορεί να γίνει παράσταση. Το αφήσαμε πίσω μας…Πρόπερσι, συζητώντας με τη Σοφία Σπυράτου και ψάχνοντας θεατρικό έργο για να ανεβάσουμε, εν τη ρύμη του λόγου, ανέφερα την ταινία που είχαμε δει πριν χρόνια με τη Λένα και η Σοφία ζήτησε να το δει. Και έρχεται η Σοφία Σπυράτου, την επόμενη μέρα, λέγοντας μου “βρε, παιδιά, αυτό μπορεί να γίνει θεατρικό”. Και πήραμε το ρίσκο και έγινε επιτυχία”…. Η Κάτια Δανδουλάκη είναι στο rejected….

“O “Αόρατος Επισκέπτης” έδωσε ανανέωση στην ψυχή μου και ξέροντας ότι απευθύνεται στους νέους όλων των ηλικιών- το βάλαμε μπρος. Ήταν μια αγαστή συνεργασία- συντονισμένη- και σου εξομολογούμαι ότι σπάνια έχω περάσει τόσο ανακουφιστικά, όλα αυτά τα χρόνια, στη συνεργασία ηθοποιών- τεχνικών- συνεργατών, όσο αυτά τα δύο χρόνια με αυτό το έργο. Είμαστε μια παρέα, εδώ και δύο χρόνια, που λες και πάει στο θέατρο- σχεδόν- για να ξεκουραστεί, απολαμβάνοντας τους κόπους μιας δημιουργικής διαδικασίας που μας ενέπνευσε. Είδαμε ότι όλα γίνονται στο θέατρο, όταν το θέλεις, όταν το πιστέψεις και όταν έχεις συνεργασία ήρεμη, δίχως γκρίζες ζώνες. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτα- κατά τη γνώμη μου- σε μια συνεργασία που είναι «άρρωστη». Τίποτα. Η δημιουργία- για μένα- βγαίνει μέσα από δουλειά που σε ανακουφίζει, όχι που σε “καταστρέφει”.”

Life is a mystery
Everyone must stand alone
I hear you call my name
And it feels like home

“Βγαίνω στη σκηνή, μέσα από τους θεατές και είμαι πάνω στο σανίδι για σερί μιάμιση ώρα. Το θέατρο είναι ένα στοίχημα. Έχω μέσα μου, το DNA του πρωταθλητή. Θέλω κάθε χρόνο να ανεβάσω τον πήχη για μένα, λίγο πιο ψηλά. Δεν με νοιάζει να πέσω και να χτυπήσω. Με νοιάζει  η προσπάθεια μου, να μπορεί να με καλυτερεύει. Διαφορετικά, νιώθω να μένω στάσιμη και ότι βυθίζομαι σε μια απραξία, μια ευκολία, που δεν μου αρέσει. Θέλω να δοκιμάζομαι, με όποιο ρίσκο ενέχει αυτό. Γι αυτό, πάω στο θέατρο τόσο νωρίς. Καλώς εχόντων, πηγαίνω στο θέατρο καθημερινά, κατά μέσο όρο, τρεις ώρες πριν. Το λιγότερο, τρεις ώρες! Δεν πάω όμως στο θέατρο και χαζεύω. “Περνάω” το κείμενο, κάνω τα σχέδια μου, έχω ηρεμία μυαλού στο θέατρο, συγκεντρωμένη γύρω από το μέλλον αυτού του έργου. Αυτό, το είχα από μικρή. Δεν μπορώ να διαβάζω και -συγχρόνως- να ακούω μουσική. Ή θα διαβάσω ή θα ακούσω μουσική. Επιζητώ την αφοσίωση και λειτουργώ με το διαζευκτικό ήτα. Δεν μπορώ να κάνω δύο πράγματα ταυτόχρονα. Δεν νοείται για μένα, να μιλάμε και να είσαι προσηλωμένος στον υπολογιστή σου-πρέπει, όταν μιλάμε, να βλέπω τα μάτια σου. Αυτό το είχα, από μικρή, και από τις δύο πλευρές. Πάντα, μπορούσα να κάνω μοναχά ένα πράγμα, θαυμάζω αυτούς που κάνουν δυο μαζί, εγώ συγκεντρώνομαι και λειτουργώ μόνο στο ένα. Όλα τα άλλα, σβήνουν από τη σκέψη μου. Για παράδειγμα, είμαι στο τηλεοπτικό γύρισμα και μου λένε “πρέπει να πάρεις τηλέφωνο στο θέατρο”, τους λέω “όταν τελειώσω το γύρισμα, θα τηλεφωνήσω”.”

When you call my name, it's like a little prayer
I'm down on my knees, I wanna take you there
In the midnight hour, I can feel your power
Just like a prayer, you know I'll take you there

“Το ελληνικό θέατρο, το πιστεύω πάρα πολύ. Όταν ήμουν μικρότερη, τελειώνοντας τη Σχολή, έφυγα για σπουδές στο εξωτερικό, επέστρεψα και επέλεγα να κάνω- να ανεβάσω παραστάσεις, που όλοι οι άλλοι θεωρούσαν ότι δεν γίνεται να ανέβουν. Όχι! Μπορούμε να ανεβάζουμε εξαιρετικές παραστάσεις στην Ελλάδα! Είμαστε πολύ προχωρημένοι και στο θέατρο, και γενικά στις Τέχνες! Άλλα προβλήματα έχουμε…Έχουμε προβλήματα χαρακτήρα, ως λαός. Έχουμε ισχυρό δυναμικό και ωραίες παραστάσεις.

Ζούμε σε μια εποχή που είναι κομματιασμένη σε πολλά μικρά μέρη, δεν υπάρχει κάτι συμπαγές- ενιαίο, και η ζωή είναι έτσι. Ο καθένας, σήμερα, κάνει 2-3 δουλειές, ενώ τα παλαιότερα χρόνια, ο μπαμπάς μου με μεγάλωσε με μία δουλειά. Αυτό δεν υπάρχει σε οικογένεια, να το κάνει τώρα. Και με ένα παιδί να είναι ένα σπιτικό, μια εργασία δεν αρκεί. Θα δουλεύει και ο μπαμπάς και η μαμά. Έτσι και με τα θέατρα, “φυτρώσανε” πάρα πολλά μικρά, από την ανάγκη, λόγω του μεγάλου αριθμού αποφοίτων από δραματικές σχολές, που δεν μπορούσαν να απορροφηθούν στα μεγάλα θέατρα και έτσι έγινε μία αναστροφή των όρων. Τα μικρά θέατρα είναι πολύ περισσότερα από τα μεγάλα και έτσι έχουν διασπαστεί- αναγκαστικά- οι δυνάμεις.

Τα μικρά θέατρα κάνουν πολύ ωραίες και πειραματικές και κλασσικές παραστάσεις, στο μέγεθος που τους ανήκει και τους αναλογεί. Υπάρχουν διαφορετικές απαιτήσεις σε ένα μεγάλο θέατρο έναντι ενός μικρού. Κατά κάποιο τρόπο κατακερματιστήκαμε και η μεγάλη απειλή ήταν η τηλεόραση- που λατρεύω- που τί έκανε; Η τηλεόραση αύξησε τις ώρες παραγωγής και γυρισμάτων, με αποτέλεσμα “να καταπιεί” το θέατρο. Εγώ έκανα τηλεόραση μια ολόκληρη ζωή. Δεν άντεξα, τα τελευταία δύο χρόνια, τις 12 ώρες γύρισμα και μετά “να με περιμένει” το θέατρο. Δεν θα μου έμενε ώρα να κοιμηθώ- όχι να διαβάσω- ούτε καν!

Οπότε, οι ηθοποιοί επιλέγουν ή την τηλεόραση ή το θέατρο. Φαντάσου, για να κάνουμε την διανομή, για του χρόνου, που θα ανεβάσουμε τον “Βυσσινόκηπο”, όταν το καταφέραμε, ήταν ένα θαύμα! Δεν αντέχει ο ηθοποιός που έχει γύρισμα να κάνει και θέατρο. Αυτό, δεν υπήρχε πρώτα. Μη κοιτάς εμένα, που έκανα 55 συνεχόμενα χρόνια, θέατρο και τηλεόραση συγχρόνως! Υπήρξε μια διετία, που έκανα την “Λάμψη” και στο θέατρο έπαιζα στο “Γλάρο”, στους “Δανειστές” και στον “Τζόρνταν”- είχα τη βουλιμία να τα κάνω όλα και έπρεπε να δουλέψω πολύ, για να επενδύσω στο θέατρο “Κάτια Δανδουλάκη” που έφτιαξα τα επόμενα χρόνια. Και μετά δεν σταμάτησα! Αλλά, οφείλω να το πω…την αγάπησα την τηλεόραση, της δόθηκα….και μου δόθηκε κι εκείνη! Πλέον, στις υπάρχουσες συνθήκες ένιωσα και κατάλαβα πως δεν μπορώ να της δοθώ άλλο. Μακάρι, να προκύψει κάτι στο μέλλον….Ωστόσο, υπάρχουν δυνάμεις στο θέατρο με καταπληκτικές παραστάσεις! Καλέ, πλέον, πάω στο Λονδίνο και σχεδόν δεν βλέπω θέατρο- στο ορκίζομαι! Βλέπω ελάχιστα έργα στο Λονδίνο και φεύγοντας στο φουαγιέ, συχνά μουρμουράω στον εαυτό μου “εμείς, στην Ελλάδα, το έχουμε ανεβάσει καλύτερα”.

I hear your voice
It's like an angel sighin'
I have no choice
I hear your voice
Feels like flying

“Αν μία sold out παράσταση, είναι μια καλή παράσταση; … Υπάρχει το sold out των 50 θέσεων και το sold out των 500 θέσεων. Αν εγώ, στο δικό μου θέατρο, έχω 100 θεατές και πω “τί καταστροφή”, αυτά, είναι δύο sold out για τα θέατρα 50 θέσεων. Οποιοδήποτε sold out, σε μικρό ή μεγάλο θέατρο, αξίζει να υπάρχει. Γιατί; Για κάποιο λόγο, η ανάγκη του κοινού το γεμίζει και εγώ σέβομαι πάντα το κοινό”…

“Μετά τη Θεσσαλονίκη και μετά το Πάσχα, θα είμαι στον “Αρχιμάστορα Σόλνες” στο θέατρο Τέχνης. Σαν να πηγαίνω στην αφετηρία μου. Είναι κομβική στιγμή της ζωής μου. Έτσι, την αισθάνομαι…Γυρίζω στα εφηβικά μου χρόνια- ούτε καν στα νιάτα- 17 χρονών μπήκα στη Δραματική, γιατί τέλειωσα ένα χρόνο νωρίτερα το Κολέγιο και μπήκα. Μου έχουν βάλει βαθιά στάμπα στη ψυχή μου, ο δάσκαλος Κουν και όλοι οι δάσκαλοι μου στη Σχολή- ο Μάριος ήταν δάσκαλος μου, ο Λαζάνης- είχαμε φοβερούς δασκάλους. Μετά από πολλά χρόνια, βρεθήκαμε με το Μάριο στη ζωή μας. Ο Κάρολος Κουν, οι δάσκαλοι της σχολής- μεταξύ αυτών και ο Μάριος Πλωρίτης- με “ταξίδεψαν”, με πήγαν παραπέρα. Το ότι ξαναγυρίζω στο θέατρο Τέχνης, σε αυτό το ονειρικό στέκι που συναντήθηκαν όλοι οι μεγάλοι καλλιτέχνες, ηθοποιοί, ποιητές, συγγραφείς, μουσικοί, μεταφραστές, είναι για μένα μια στιγμή που λες και ξαναγεννιέμαι. Και λες και ξαναρχίζω όνειρα , σε αυτή την ηλικία που είμαι τώρα, την πολύ μεγάλη, από την αρχή! Αυτό δεν φαντάζεσαι τί χαρά έχει δώσει μέσα μου! Βαθιά συγκίνηση”….

“Τριάντα χρόνια κλείνει το θέατρο ΚΑΤΙΑ ΔΑΝΔΟΥΛΑΚΗ του χρόνου και ανεβάζουμε και πάλι τον “Βυσσινόκηπο”, όπως τότε που ήταν το έργο που εγκαινιάσαμε το χώρο. Τούτη τη φορά, το “Βυσσινόκηπο” θα σκηνοθετήσει η  Σοφία Σπυράτου. Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη στον Θεό- γιατί εγώ πιστεύω- που μου ανοίγει τέτοιες πόρτες. Δεν φτάνει, βέβαια,  να σου ανοίγει τη πόρτα ο Θεός, η φύση, το σύμπαν, αλλά είναι και να ξέρεις να την ανοίγεις την πόρτα με σωστό τρόπο. Είμαι ευγνώμων στο ότι βρέθηκε η στιγμή- με τη Σοφία γνωριστήκαμε από τα χρόνια που δούλευα στο θέατρο ΔΙΟΝΥΣΙΑ, και έχουμε τα ίδια όνειρα. Πήραμε διαφορετικές διαδρομές- δεν έχει σημασία- πιστεύουμε όμως τα ίδια, έχουμε τις ίδιες αξίες, ιδανικά και “θέλω”. Μοιάζουν τόσο πολύ οι προσδοκίες μας στο πως θα θέλαμε να είναι η ζωή μας μέσα σε αυτό το υπέροχο κτίσμα που λέγεται θέατρο. Λάθος- δεν είναι κτίσμα το θέατρο- το θέατρο είναι ψυχή. Το θέατρο είναι μια ψυχή, μέσα στην οποία βυθίζεσαι και ταξιδεύεις. Είναι πολύ σημαντική η στιγμή, λοιπόν, που κάνουμε το “Βυσσινόκηπο” με τη Σοφία και αυτό το καταπληκτικό θέατρο. Τότε, στην αρχή πριν τριάντα χρόνια, ήταν ο Γιούρι Λιουμπίμοφ, και τώρα είναι όλα τα όνειρα που είχα και έχω μαζέψει πολλά όνειρα από τότε έως τώρα- ευκαιρία να τα ξαναζήσω όλα με μια νεανική ψυχή”.

“Αυτά τα τριάντα χρόνια στο θέατρο ΚΑΤΙΑ ΔΑΝΔΟΥΛΑΚΗ, ποτέ δεν επέλεξα και δεν αναρωτήθηκα βάσει του τι θέλει ο κόσμος. Ο κόσμος θέλει να περάσει καλά βλέποντας μια ωραία παράσταση, είτε αυτό λέγεται μπουλβάρ, είτε λέγεται δράμα. Εγώ κοίταγα τους μεγάλους ρόλους, τα μεγάλα έργα με το ίδιο πάθος που έκανα και ελαφρά κωμωδία, και αστυνομικά, και μπουλβάρ. Ποτέ δεν σνόμπαρα ένα είδος. Από το “Κούκου”, τη φάρσα του Φεντώ ,με πολυάριθμο θίασο, μέχρι το “Παιχνίδι των Θεών”, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, έργο για δύο, με τον Κωνσταντίνο Κωνσταντόπουλο. Αυτά τα ταξίδια, το θέατρο μου επιτρέπει να τα  κάνω – όχι μόνο μία “γραμμή”. Χιλιάδες “ακτοπλοϊκές γραμμές””. …

I close my eyes
Oh God I think I'm fallin'
Out of the sky
I close my eyes
Heaven help me

“Με ρωτάς, πως ονειρεύομαι το θέατρο ΚΑΤΙΑ ΔΑΝΔΟΥΛΑΚΗ, από τα τριάντα του χρόνια και μετά….Βλέπω, ότι η εποχή θέλει αλλαγή. Πιθανότατα, να πρέπει να εναλλάσσονται έργα- δεν το έχω αποφασίσει ακόμα, το συζητάω πολύ με τους συμπαραγωγούς,  Μάρκο και το Θύμιο Τάγαρη….πιθανότατα, να είμαστε στην εποχή των μεγάλων αλλαγών και στο θέατρο. Τα παρακολουθώ όλα στενά….Υπάρχουν παραστάσεις που παίζονται εναλλακτικά μαζί με άλλες, το ίδιο διάστημα, στον ίδιο χώρο, την ίδια εβδομάδα. Το θέατρο έγινε πιο ευέλικτο, δεν υπάρχουν πια “βαριά” σκηνικά, οι παραστάσεις “παίζουν” περισσότερο με το φως, για να μπορούν να εναλλάσσονται, γιατί όσο πιο “βαρύ” είναι ένα σκηνικό, τόσο πιο περιοριστικό, είναι. Και πάμε σε μια εποχή που την ψηλαφίζουμε τώρα, και νομίζω ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, να δίνουμε ευκαιρίες σε πολλές εναλλακτικές θεατρικές προτάσεις. Ένα θέατρο, θαρρώ, πρέπει, μέσα σε μία σεζόν να έχει παραστάσεις και για νέους, και πιο πειραματικά πράγματα, αλλά και πιο κλασσικά. Όταν στην βάση, ένα θέατρο έχει ένα κλασσικό έργο, μια κλασσική γραμμή, παίρνεις πάρα πολλά από αυτήν, για να μπορέσεις να προχωρήσεις και στο πείραμα”.

Like a child
You whisper softly to me
You're in control
Just like a child
Now I'm dancing

“Μου λες ότι διαβάζεις το βιβλίο “Τα γραπτά μένουν” με κείμενα του Μάριου Πλωρίτη και με ρωτάς για το τί μου έμαθε με το δικό του τρόπο για τη δουλειά….Να σου πω κάτι; Σπάνια διαφωνούσαμε σε θεατρικές συζητήσεις και επιλογές. Του έλεγα “εγώ αυτό θέλω να το κάνω” και μου απαντούσε “κάντο, αυτό που θέλεις κι ας είναι άλλη η γνώμη μου”. Όσες φορές είπα ότι θέλω αυτό να το κάνω και ήταν κάτι διαφορετικό, είχα μια αποτυχία. Ποτέ δεν γύρισε να μου πει: “είδες που σου έλεγα;”. Ποτέ! Αντίθετα, μου έλεγε ότι “έπρεπε να περάσεις από αυτή τη διαδικασία που επιθυμούσες, για να καταλάβεις. Εγώ ότι σου έλεγα ήταν θεωρητικό, αλλά εσύ έπρεπε να νιώσεις την επιλογή που τραβούσε η ψυχή σου”. Μου έλεγε, “δεν πειράζει, ας βιώσεις και μια αποτυχία. Θα την βιώσεις και θα πας παρακάτω”….Αυτή ήταν η μεγάλη σοφία του Μάριου…γιατί; Γιατί, μου έδωσε μεγάλη ελευθερία!»

“Όταν αγαπάς κάποιον, τον αγαπάς και του δίνεις ελευθερία. Δεν τον βάζει σε “δεσμά”, για να σε αγαπάει. Γι αυτό, τον αγαπούσα συνέχεια, όλο και πιο πολύ, όλο και πιο πολύ. Γι αυτό και “έχασα τον κόσμο”, όταν τον έχασα. Έκανα 7-8 χρόνια για να συνέλθω και να επανέλθω στην πραγματικότητα. Γι αυτό πιστεύω στην ελευθερία…Η ελευθερία στη ψυχή είναι μεγάλη υπόθεση και σπουδαία αρετή. Και όταν αγαπάς και θέλεις τον άλλον να τον βλέπεις καλύτερο, τον αφήνεις ελεύθερο. Δεν τον φιμώνεις με “πρέπει”. Το μεγάλο μάθημα που μου έδωσε ο Μάριος, είναι μάθημα ζωής. Το πως να ζω, ελεύθερα, με ότι μου λέει η ψυχή μου. Να μην πατάω ποτέ, την ελευθερία του άλλου, όπως ούτε έκανε εκείνος, ούτε και εγώ τη δική του. Μου έμαθε, να μαθαίνω από τα λάθη. Μπορώ να πέσω στη λακκούβα τη μεγάλη και να σπάσω το πόδι μου- όχι ότι δεν θα ξαναπέσω σε λάθος- αλλά θα πέσω σε άλλη λακκούβα, όχι στην ίδια”…

It's like a dream
No end and no beginning
You're here with me
It's like a dream
Let the choir sing

“Επιστρέφω Θεσσαλονίκη, με πολύ συγκίνηση, γιατί η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη μου. Πιο πολύ από την Αθήνα- θα σου φανεί περίεργο. Διότι, η Θεσσαλονίκη είναι η ρίζα μου. Έχω μνήμες, θυμάμαι και τη μυρωδιά της υγρασίας της παλιάς πόλης, από τα σπίτια. Έχει τη δική της υγρασία της Θεσσαλονίκης…σαν της οδού Ρακτιβάν, που γεννήθηκα. Δεν μπορώ να στο εξηγήσω, αυτό. Και λατρεύω τους ανθρώπους και τη ζωή της Θεσσαλονίκης. Λίγο πιο χαλαρή, λίγο πιο ανθρώπινη, με βαθιά εστίαση στην οικογένεια, είναι η πατρίδα μου. Η Θεσσαλονίκη ζει με οικογένειες, με φίλους που είναι φίλοι από τα παλιά. Με κυρίες που βρίσκονται και πίνουν μαζί τον καφέ τους, στην Πλατεία Αριστοτέλους, μέχρι τα ογδόντα τους χρόνια- όλες μαζί. Αυτό στην Αθήνα, δεν υπάρχει”….

“Με τί συγκινήθηκα, τελευταία; Πάντα με συγκινούν πράγματα που έχουν να κάνουν με την αισιοδοξία ανθρώπων που βλέπω στα μάτια τους…..αθλητές με σωματικά προβλήματα….βλέπω ανθρώπους που είχαν ένα ατύχημα και όμως κατάφεραν, μετά το ατύχημα, με οποιαδήποτε σωματική αδυναμία, να έχουν όνειρα και να προοδεύουν. Αυτό, με συγκινεί βαθιά. Πιστεύω, ότι η δουλειά και η δημιουργία γιατρεύει την ψυχή, όταν βλέπω χαρά στα μάτια ανθρώπων, που υπό άλλες συνθήκες ίσως να ήθελαν να είναι χωμένοι σε μια καλύβα και να μην βλέπουν τον ήλιο, εκείνοι κοιτάνε τον ήλιο στα μάτια, με χαρά, και δημιουργούν με αυτοπεποίθηση. Με συγκινεί η δημιουργία που βγαίνει μέσα από τον πόνο, και από την αισιοδοξία ότι η ζωή αξίζει το κόπο. Είτε έτσι, είτε αλλιώς”….