10 μπουζούκια… ουάο… μια μικρή συμφωνική λαϊκή ορχήστρα…
ένα τόσο βιωμένο όργανο, πολλαπλασιασμένο…
και ξεκινήσαμε την ανηφόρα… πρόβες, πρόβες, πρόβες…
τώρα που σας γράφω λίγο πριν δούμε το πρώτο ξέφωτο
γιατί η ανηφόρα στην τέχνη είναι ατέρμονη

Τις προάλλες γέλασα… μα καλά δεν θα έχει ποντιακά;;;
Ποντιακά ίσως όχι τόσο πολλά… αλλά ποντιακή ψυχή πιο πολύ και από τα πανηγύρια που πηγαίνεις… ευτυχώς ήταν φίλος και με ένιωσε…

Εδωωώ είμαστε… μαγεύτηκα και το ‘κανα παράσταση,
όχι… όχι… όχι αυτήν που θα γίνει στις 8 Απριλίου…
αυτήν που είδα 05:26 στις 19 Μαρτίου (το θυμάμαι λόγω γενεθλίων…)
λένε πως το μεγαλύτερο όνειρο διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και εγώ το ‘νιωσα ολονύχτιο…

το θηρίο αυτό που λέγεται καθημερινότητα, ρουτίνα, επανάληψη, αυτό πολεμώ…
ίσως τότε κάνω τη στιγμή, αιώνα… και τον αιώνα, στιγμή…
γράφω και η μπάλα πήγε 3 φορές να σπάσει το τζάμι,
μα τώρα δε συλλογίστηκα να κάνω τη στιγμή αιώνα;;;
λοιπόν σας αφήνω πάω να παίξω με τα παιδιά μου

* Απρόσμενος και ανατρεπτικός, ο Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης παρουσιάζει μια μοναδική μουσική σύμπραξη με τα δέκα μπουζούκια της Δόμνας. Τραγούδια «με DNA»! Τραγούδια που μπορούν και νικούν τον χρόνο προβάλλονται μέσα από μια συμφωνική λαϊκή ορχήστρα που μπορεί και υψώνει ανάστημα στους καιρούς υμνώντας το όργανο που λέγεται «μπουζούκι». Δεν θα μπορούσε βέβαια να λείπει το άλλο μισό! ο Ματθαίος Τσαχουρίδης έρχεται και παρεμβαίνει με το ούτι και την ποντιακή του λύρα όπως μοναδικά αυτός ξέρει.

Η συναυλία θα δοθεί τη Δευτέρα 8 Απριλίου στις 21.00 και special guest θα είναι ο Ματθαίος Τσαχουρίδης (ούτι, ποντιακή λύρα), ενώ συμμετέχει η Μαίρη Δούτση.
Συντελεστές:
10 Μπουζούκια της Δόμνας
Πιάνο – ενορχηστρώσεις: Αντώνης Σαρακατσιάνος
Κόντρα μπάσο: Γιάννης Κίρμος
Κιθάρα: Κωνσταντίνος Κεκελέκης
Κιθάρα (latin): Γιάννης Καρασάββας, Μανώλης Ζαχαρίου
Καβάλ, Κλαρίνο: Γεώργιος Σκηπητάρης
Κρουστά: Ιμπραήμ Ιμπραήμογλου

Πληροφορίες
Θέατρο ΑΥΛΑΙΑ: Τσιμισκή 136, (Πλατεία ΧΑΝΘ),
Τηλέφωνο: 2310 230013,
Ημέρα και ώρα: Δευτέρα 8 Απριλίου 2024, στις 21:00,
Εισιτήρια: Α ζώνη 1η-2η σειρά: 25€ γενική είσοδος | Β ζώνη: 20€ γενική είσοδος,
Προπώληση: Ταμείο θεάτρου ΑΥΛΑΙΑ & ticketservices // https://shorturl.at/ixDN4.

rejected: Από τη Βέροια στη Βρετανική πρωτεύουσα. Πόσο δύσκολη ήταν η μετάβαση κι η πορεία των σπουδών;

Μ.Τ.: Να μιλήσω ελεύθερα; Να καταθέσω ψυχή;
H μετάβαση και ιδιαίτερα η αρχή στο Λονδίνο ήταν γεμάτη δυσκολίες. Ο στόχος όμως ήταν πάντα η μουσική! Η μουσική ήταν πάντα οδηγός μου και από μηχανής θεός. Κάθε φορά που συναντούσα μία δυσκολία, σε κάθε εμπόδιο, ερχόταν ένα δώρο από τη μουσική και μου έδινε δύναμη να προχωρήσω. Την πιο δύσκολη περίοδο στο Λονδίνο, όταν ξεθώριασε από τα δάκρυα το χρώμα στην εικόνα, που πάντα κρατώ μαζί μου, ήρθε το πρώτο Βραβείο του Ιδρύματος Τεχνών Βρετανίας. Με βράβευσαν ως τον καλύτερο ερμηνευτή παραδοσιακού οργάνου στο Ηνωμένο Βασίλειο.

rejected: Ολοκλήρωσες τις σπουδές σου και κατέχεις ένα διδακτορικό πάντα με κέντρο την ποντιακή λύρα. Συγκεκριμένα ποιες σπουδές έχεις κάνει;

Μ.Τ.: Είμαι πτυχιούχος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths, έχω κάνει μεταπτυχιακό (Masters) στην Εθνομουσικολογία και κατέχω Διδακτορικό (PhD in Performance Practice) του Μουσικού Τμήματος του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Το πρώτο παγκοσμίως διδακτορικό, που αναφέρεται στην ποντιακή λύρα, την προέλευση και τις μουσικές δυνατότητες του οργάνου.

rejected: Ωστόσο στις συναυλίες σε βλέπουμε να παίζεις και άλλα όργανα. Ποια είναι αυτά;

Μ.Τ.: Εκτός από ποντιακή λύρα παίζω και άλλα έγχορδα μουσικά όργανα. Βιολί, λαούτο, ούτι, μπουζούκι, κιθάρα, Ιρανική λύρα, Αφγανικό ρεμπάπ, καθώς επίσης και την Αφγανική και Ουζμπέκικη λύρα. Νομίζω όμως ότι όποιο έγχορδο κι αν παίξω, θα τα καταφέρω.

rejected: Θα ήθελες να διδάξεις κάποια στιγμή στο πανεπιστήμιο και να μεταφέρεις τη γνώση σου στους φοιτητές;

Μ.Τ.: Είναι μεγάλη μου επιθυμία να διδάξω κάποια στιγμή. Είμαι ευγνώμων στους δασκάλους μου και γνωρίζω πόσο σημαντική είναι η προσφορά τους, ώστε να είμαι ο μουσικός που είμαι σήμερα. Πιστεύω ότι η γνώση πρέπει να μεταλαμπαδεύεται για να υπάρχει συνέχεια και πάνω από όλα εξέλιξη στη μουσική.
Ματθαίος Τσαχουρίδης

rejected: Ως σολίστας με την ποντιακή λύρα έχεις εμφανιστεί στα πιο σημαντικά θέατρα του Δυτικού κόσμου και της Μέσης Ανατολής. Τι σου αφήνει κάθε τέτοια εμφάνιση;

Μ.Τ.: Συμμετείχα σε παγκόσμια φεστιβάλ εθνικής μουσικής (WOMAD και WOMEX), συνεργάστηκα με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση του BBC, με τη συμφωνική ορχήστρα της Πράγας, τη συμφωνική της Ουκρανίας να παίζουμε τζαζ στο Victoria Hall στη Γενεύη, με τη συμφωνική της Βουλγαρικής Κρατικής Ραδιοφωνίας και την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ. Βρέθηκα στο Ιράν και στο Ιράκ να παίζω έθνικ μουσική και μουσική πάνω στην ποίηση του μεγάλου Πέρση ποιητή Τζελαλεντίν Ρουμί. Βρίσκομαι όμως και σε μικρούς χώρους σε κάθε γωνιά της Ελλάδας κοντά στον κόσμο, που έχει την ανάγκη να περάσει όμορφα παρέα με τη μουσική μου. Σε κάθε συναυλία μέσα από τη μουσική επικοινωνώ και νιώθω απέραντη ευτυχία, που μου χαρίστηκε αυτό το θείο δώρο.

rejected: Με ποιους ξένους μουσικούς έχεις συνεργαστεί;

Μ.Τ.: Είχα την τύχη και την τιμή να συνεργαστώ με πολύ μεγάλους μουσικούς και μου δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσω και να αναδείξω τις μουσικές δυνατότητες της ποντιακής λύρας, εκτελώντας ένα τελείως διαφορετικό ρεπερτόριο. Συνεργάστηκα με μουσικούς της world, pop και jazz μουσικής σκηνής, όπως οι Cat Stevens, John Themis, Boy George, Yasmin Tamara, Peter Rubeiz, Yasmin Levy, Gilad Atzmon, Hossam Ramsy, Nick Page, Andrew Cronshaw, Abdullah Chhadeh, Natasha Atlas, Hussein Zahawy, Ali Akbar Moradi, Shahram Nazeri, Ardeshir Kamkar, Pejman Haddadi, Imamyar Hasanov, Zarbang, Tigran Aleksanyan, Yusuf Mahmoud, Peyo Peev, John Baily and Veronica Doubleday και προφανώς και άλλους που ίσως ξεχνώ. Θα σας φανεί ίσως παράξενο και δεν είναι καθόλου γνωστό, ότι έπαιξα ποντιακή λύρα για τη Sony Playstation 3 στο παιχνίδι “Heavenly Sword” σε σύνθεση του διάσημου Βρετανο-Ινδού συνθέτη και παραγωγού Nitin Sawhney.

rejected: Πού θα ήθελες να φτάσει ο ήχος της ποντιακής λύρας;

Μ.Τ.: Θα ήθελα να ακούσω τον ήχο της ποντιακής λύρας σε μια ταινία του Hollywood! Υπάρχουν στιγμές που φαντάζομαι στην ταινία “Ο Μονομάχος” με τον Russel Crowe, στο τέλος της ταινίας, τη στιγμή που ακούγεται η Αρμενική ντουντούκ του Djivan Gasparian, να ακούγεται η ίδια μουσική από την ποντιακή λύρα. Αυτός θα ήταν ίσως ο μοναδικός τρόπος να φτάσει άμεσα ο ήχος της ποντιακής λύρας σε κάθε γωνιά της γης.

rejected: Τι αγαπάς στην Ελλάδα και τι σε εξοργίζει;

Μ.Τ.: Στην Ελλάδα αγαπώ την αλήθεια της. Την αλήθεια στον ουρανό με το απέραντο καθαρό γαλάζιο, στη θάλασσα, που με μαγεύει και με εμπνέει, στο ζεστό χαμόγελο των ανθρώπων, στη ζεστή φιλόξενη αγκαλιά από άκρη σε άκρη της… Στην Ελλάδα με ενοχλεί η έλλειψη τάξης, το άρπα κόλα, η αδιαφορία πολλές φορές για ό,τι σημαντικό συμβαίνει γύρω μας και ο ωχαδελφισμός. Αλλά, αυτή είναι η Ελλάδα και την αγαπώ!

rejected: Μαύρα λάχανα με φασούλεα ή σούσι;

Μ.Τ.: Είμαι πολύ τυχερός, γιατί μέσα από τη δουλειά μου γνώρισα και γνωρίζω όλον τον κόσμο, τον πολιτισμό, τις συνήθειες και φυσικά την κουζίνα κάθε τόπου. Λατρεύω ό,τι είναι νόστιμο και καλοφτιαγμένο και φυσικά το σούσι. Όταν όμως μπαίνω στο κατώφλι του πατρικού μου, η μνήμη μου διεγείρει τις αισθήσεις μου και τη λαχτάρα μου για τα παραδοσιακά πιάτα της γιαγιάς με πρώτο τα φασόλια με τα μαύρα λάχανα.

rejected: Εκπτώσεις κάνεις στη ζωή σου;

Μ.Τ.: Είμαι άνθρωπος καλοπροαίρετος και πάντα πίστευα ότι με καλή διάθεση και αγάπη τα πάντα λύνονται. Προκειμένου λοιπόν να λυθεί το όποιο πρόβλημα, θα κάνω λίγο πίσω, θα κλείσω ηθελημένα τα μάτια. Όμως, όταν πρόκειται για τη μουσική μου δεν κάνω εκπτώσεις. Σε ό,τι καταθέτεις ψυχή άλλωστε, γίνεται έκπτωση;

rejected: Τι είναι η αγάπη;

Μ.Τ.: Η αγάπη είναι η μόνη λύση για κάθε τι που συμβαίνει γύρω μας. Ευθύνεται για το καλό, αλλά και για να διώξει το κακό είναι η μόνη λύση. Η αγάπη είναι το μόνο αγαθό, που όσο το σκορπάς πολλαπλασιάζεται. Η αγάπη είναι μότο ζωής.

rejected: Πιστεύεις στον Άγιο Βασίλη;

Μ.Τ.: ο Άγιος Βασίλης είναι ως σύμβολο ο Άγιος, που πραγματοποιεί κάθε επιθυμία, κάθε όνειρο. Υπάρχει ομορφότερο από το να πιστεύουμε ότι κάθε όνειρο, κάθε επιθυμία και ελπίδα μας θα πραγματοποιηθεί;
Ματθαίος Τσαχουρίδης

συνέντευξη | κατερίνα γρηγοριάδου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας

Με την Ελένη Βιτάλη οι αδερφοί Τσαχουρίδη γνωρίστηκαν πριν εννιά περίπου χρόνια, όταν επέστρεψαν από τις σπουδές τους στην Αγγλία. Η Ελένη τα αγάπησε αυτά τα παιδιά και σε κάθε ευκαιρία που της δίνεται δεν παραλείπει να το λέει. «Εγώ όταν παίζω με την λύρα μου χάνομαι» της εκμυστηρεύτηκε ο Ματθαίος λίγα λεπτά πριν ανέβει στη σκηνή, ο Κωνσταντίνος πρόσθεσε «εγώ θα σας κοιτάω στα μάτια, θα αναζητάω το βλέμμα σας…» και η Ελένη Βιτάλη άνοιξε τα χέρια της και αναφώνησε «…αγάπες μου».

Κάπου εκεί αντιλαμβάνεσαι ότι αυτό που θα ακολουθούσε θα ήταν κάτι ξεχωριστό, κάτι παραπάνω από ένα μουσικό σάλπισμα με τα «καράβια» τα δικά της, εξάλλου σε αυτή τη συναυλία θέση είχε ο αλληλοσεβασμός, η αγάπη και το περίσσιο ταλέντο. «Είναι δώρο όταν μπορείς να επικοινωνείς με τους συνεργάτες σου με τα μάτια, να έχεις μαζί τους την ίδια διάθεση και τόλμη για νέα μουσικά ταξίδια και είναι ευλογία να ακούς σαν καινούργια τα γνώριμα κι αγαπημένα σου τραγούδια» αναφέρει η Ελένη.

Ήταν άδικος κόπος να αναζητάς να αποτυπώσεις ένα βλέμμα των αδερφών Τσαχουρίδη. Στο μεγαλύτερο μέρος της συναυλίας η Ελένη μαγνήτιζε τα βλέμματά τους. Η μαεστρία του δεξιοτέχνη Ματθαίου και το μουσικό «δέσιμο των φωνών» της Ελένης και Κωνσταντίνου άφηνε κατάπληκτο το κοινό που είχε γεμίσει ασφυκτικά από νωρίς το θέατρο γης.

Η συναυλία αυτή τα είχε όλα, από την παράδοση, το μουσικό ταξίδι σ’ όλο τον κόσμο, της μεγάλες επιτυχίες της Ελένης Βιτάλη, τα νέα τραγούδια των αδερφών Τσαχουρίδη μέχρι και την πρώτη προσπάθεια της Ελένης να ερμηνεύσει ένα ποντιακό κομμάτι.“Πατρίδα μ΄ αραεύω σε”φώναξε η Ελένη και το κέφι στο θέατρο γης απογειώθηκε. Πλήθος κόσμου άφησε τις κερκίδες, πιάστηκε χέρι-χέρι και το γλέντι ξεκίνησε.

“Δεν γνωρίζει καν ΄κείνος που ζει πιο εύκολα απάνω στη στεριά, πώς ξόδεψα εγώ ολόκληρους χειμώνες σε παγωμένη θάλασσα, οικτρός και εναγώνιος, στης εξορίας τους δρόμους. Μου ‘λείπαν φίλοι καρδιακοί, κρεμόμουν σε κρυστάλλους, όσο χαλάζι υψώνονταν μέσα από τις ψεκάδες”…Ποίημα ανώνυμου γραμμένο περί το 755μ.Χ.. Μια παράσταση που πήγε κόντρα στον “καθωσπρεπισμό” της θεατρικής γραφής στα ελληνικά “ύδατα” και κέρδισε το στοίχημα, με νικητή τον μεταφραστή και σκηνοθέτη Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη. Μια πεντάδα ηθοποιών σε ιδεατή στιγμή ξεχωριστά και συνολικά, που γνωρίζει καλά πως τον “φάρο” σου, τον συναντάς μόνο μέσα από τη διαδρομή σου, μέσα από το σκοτάδι.

… και ποιος σου είπε ότι χίμαιρα δεν είναι ένα επικό, ερωτικό μελόδραμα;

Δια χειρός Καραγάτση, με το Δημήτρη Τάρλοου στη σκηνοθεσία και σε ρόλο που “κλείνει το μάτι”, μια παράσταση για τη “Μαρίνα Μπαρέ” που έρχεται στην Ελλάδα, παντρεμένη με Έλληνα εφοπλιστή, να συναντήσει τη δίνη του πάθους και την αυτοκαταστροφή. Μια ερμηνεία από την Αλεξάνδρα Αϊδίνη- σταθμό στην πορεία της. Τελευταίες θέσεις, στις παραστάσεις που προστέθηκαν. Έως και τη Δευτέρα και έπεται περιοδεία στην Ελλάδα, σε συγκεκριμένες πόλεις για τη θεατρική “Μεγάλη Χίμαιρα” με κινηματογραφική εσάνς.

… και ποιος σου είπε ότι δεν υπάρχει πρόταση γι αυτή την εβδομάδα;

“Ποιος νόμισε τον έρωτα για φίλο; Ποιος για δροσιά και ποιος για περβόλι; Κάψα είναι, ξέφωτο βαρύ. Τη μια γλυκαίνεσαι, την άλλη φτύνεις το φαρμάκι. Πονάει το κορμί σου ως τα νύχια. Ξέπνοος πας, σκάβεις λαγούμι με τα δόντια να κρυφτείς. Ξεγέλασμα είναι ο έρωτας. “Νίκησα” λες, και κροταλίζουνε στα πόδια σου οι αλυσίδες. Κεραυνός είναι ο έρωτας, που ξεστράτισε και σε βρήκε κατάστηθα. Μια ξεραμένη ρίζα η καρδιά σου. Ο Μιχαήλ με το σπαθί και ο Γαβριήλ με τον κρίνο τον αμάραντο. Κι ο Ραφαήλ θεραπευτής, και Χερουβείμ και Σεραφείμ αδάκρυτα στον καημό σου. Κανείς δεν απαντά στις προσευχές σου. “Διψώ” τους λες και διατάζουνε τα σύννεφα να στεγνώσουν. Ολόκληρος καμένος από πόθο. Ψυχή και σάρκα. Κάρβουνο να μαυρίζει τις λιακάδες σου”. Στην ωραιότερη παράσταση που έβγαλε το δεύτερο μισό της φετινής χρονιάς, η Σαλονίκη. Μέχρι τη Κυριακή. Το είδα, το ξαναείδα και θα το ξαναδώ. Στη Σταυρούπολη, αυτή τη Κυριακή. Ως τότε, εμένα οι δρόμοι με οδηγούν εκεί.

Τελειώνοντας, ρώτησα την Ιωάννα Κολλιοπούλου, φετινή νικήτρια της “καρφίτσας Μελίνα Μερκούρη” για ό,τι έζησε αυτές τις μέρες. Και θα ζήσει….

“Δεν περίμενα να κερδίσω το βραβείο. Μου αρκούσε ότι ήμουν υποψήφια. Κι όχι για μένα. Για την ομάδα. Για την παράσταση. Χάρηκα πάρα πολύ. Είναι τρομερή ικανοποίηση προσωπικά, μα και του κόπου που ρίξαμε συνολικά τόσο καιρό. Το πιάσαμε από την αρχή, δίχως να ξέρουμε και εντελώς-ακριβώς πού πάμε. Ο Γιάννης Οικονομίδης έκανε πρώτη φορά θεατρική σκηνοθεσία στο “Στέλλα, κοιμήσου”. Ήθελα χρόνια να δουλέψω μαζί του και “τον κυνηγούσα”. Αυτή η παράσταση απαιτούσε πλήρη διαθεσιμότητα, να μην έχεις άμυνες. Όφειλες να έχεις εγρήγορση στο τελείως άγνωστο του “Στέλλα, κοιμήσου”.
Το βραβείο δεν είναι απλά μια ερμηνεία δική μου, αλλά ένα ομαδικό αποτέλεσμα που ώθησε σε αυτήν. Που αφορά όλους τους συντελεστές, όχι μόνο τους ηθοποιούς του θιάσου, αλλά όλους όσους αγωνίστηκαν για την άρτια έκβαση αυτής της δίωρης παράστασης. Το θέατρο είναι καθαρά ομαδική δουλειά. Συγκινήθηκα βαθιά όταν η Άλκη Ζέη μου έβαλε την καρφίτσα στο πέτο. Συγκινήθηκα να βλέπω από κάτω χαρούμενους τους γονείς μου, τους ηθοποιούς και τους φίλους μου. Ήταν και ο Γιάννης Νιάρρος το βράδυ παρέα, που την επόμενη βραδιά κέρδισε το βραβείο “Δημήτρης Χορν”, στην τελετή απονομής του σταυρού- εννοείται πήγα κι εγώ. Η καρφίτσα είναι εδώ στο σπίτι μου, και πρέπει να δω τι θα κάνω, τώρα που σε δύο εβδομάδες θα ανέβω Θεσσαλονίκη, μιας και ξεκινάω πρόβες για τον “Ορέστη” του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Αναστασάκη, στο Κ.Θ.Β.Ε.. Θα παίξω στην “Ηλέκτρα”. Γούρικη παράσταση τελικά, το “Στέλλα, κοιμήσου”. Στις δύο νύχτες που παίξαμε στην Θεσσαλονίκη, στην Ε.Μ.Σ., με είδε ο Γιάννης Αναστασάκης και λίγες μέρες μετά μου τηλεφώνησε να μου κάνει την πρόταση. Ανυπομονώ να ξεκινήσουμε πρόβες στον “Ορέστη”-έχω μεγάλη χαρά! Πήρα το κείμενο στα χέρια μου, το μελετάω και θέλω να την ανακαλύψω μέσα από την συνεργασία όλων μας, την ηρωίδα μου.
Του χρόνου το “Στέλλα, κοιμήσου” θα παίζεται κάθε Δευτερότριτο, όχι στο Εθνικό Θέατρο αλλά στο θέατρο “Τζένη Καρέζη”, όπου ο Μίλτος Σωτηριάδης ανέλαβε την παραγωγή. Οι παραστάσεις θα ξεκινήσουν τον Οκτώβρη και θα παρουσιαστεί ολόκληρη τη σεζόν το έργο. Ταυτόχρονα, Τετάρτη με Κυριακή θα παίζω στους “Βρυκόλακες” του Ίψεν, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά.
Είναι σημαντικό στις μέρες μας, να έχεις δουλειά σε αυτό το χώρο… είμαστε τόσοι πολλοί οι ηθοποιοί που δεν υπάρχει ένα πεδίο καλλιτεχνικής δραστηριότητας να μας “ρουφάει” όλους. Τελικά, ξέρεις τι είναι το βραβείο, πέρα από το οικονομικό έπαθλο και τη χαρά που σου δίνει; … Ένα χτύπημα στη πλάτη… ένα “προχώρα” και “συνέχισε” είναι το βραβείο “Μελίνα Μερκούρη”…

Κ.Μ.: “Το “Φάρο” τον φοβήθηκα με την έννοια της αγωνίας που είχα και στον “Πουπουλένιο”, όπως και στον “Θεό της σφαγής”. Προσπαθώ να επιλέγω έργα που σημαίνουν κάτι για μένα και έχουν κάτι να πούνε. Συχνά, όπως στον “Φάρο” και στον “Πουπουλένιο”, όλα δεν είναι της αμέσου καταναλώσεως. Ο “Αύγουστος” δεν ήταν “δοκιμασμένος” και πήγε δύο χρόνια στο θέατρο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΟΡΝ. Ο “Πουπουλένιος” ήταν ένα έργο “δοκιμασμένο” σε μικρά θεατρικά σχήματα. Ο “Θεός της Σφαγής” δεν είχε ιδιαίτερη επιτυχία όταν είχε ξανανέβει. Οπότε, αυτή την αγωνία είχα. Ουσιαστικά, με ενδιέφερε να περάσω μια αίσθηση φωτεινότητας και αισιοδοξίας. Μια ελπίδα που- τελικά- μεταδίδει ο “Φάρος”. Άλλωστε, όπως λες κι εσύ, είναι ένα “περίεργο” έργο. Δεν είναι συνηθισμένης γραφής και είναι αταξινόμητο-δεν έχει βγει “οριστική απόφαση” για ένα έργο γραφής του 2007. Συχνά, στα έργα που θεωρούμε κλασσικά, επειδή έχουμε μια εδραιωμένη άποψη, και θεωρούμε ότι είναι αριστουργήματα, δεν επανεξετάζουμε τη σχέση μας -επί περιεχομένου- μαζί τους. Δεχόμαστε ότι είναι εξαιρετικά κείμενα, ακόμη και αν δεν ευχαριστιόμαστε -πολλές φορές- την παρακολούθησή τους ή ακόμη και να μην μας αγγίζουν τόσο πολύ, ποτέ δεν θα αμφισβητήσουμε τη “θέση” τους. Ένα καινούργιο έργο επιτρέπει στο καθένα να σχηματίσει ό,τι γνώμη θέλει. Κι αυτό συνέβη με το “Φάρο”. Υπήρξαν πολλοί που κατάλαβαν το έργο, την ύπαρξη του και την πολυεπίπεδη γραφή του κι άλλοι που δεν “επικοινώνησαν” μαζί του. Μπορεί να “επικοινώνησαν” με την παράσταση, σε σχέση με το πως παίζουμε, την σκηνοθεσία, την ατμόσφαιρα που μεταδίδεται, αλλά κάποιοι δεν επικοινώνησαν με το έργο. Αυτό είναι νόμιμο και φυσικό. Όταν κάποιος δοκιμάζει ακραία πράγματα θα πρέπει να το περιμένει. Με τον “Πουπουλένιο”-σου θυμίζω-οι περισσότεροι φίλοι μου έλεγαν “μην το κάνεις”. “Μην το κάνεις, δεν είναι έργο για το κέντρο της Αθήνας”. Απεδείχθη ότι δεν ισχύει αυτό”.

“Little darling, the smiles returning to the faces / Little darling, it seems like years since it’s been here”

Κ.Μ.: “Από τη μία μου ταιριάζει να είμαι “κεντρικός”, να απευθύνομαι σε δεκάδες χιλιάδες θεατών που καλώ να έρθουν να δουν μια παράσταση, από την άλλη δεν θέλω να αμβλύνω το γούστο μου ή τις παραστάσεις που φτιάχνω. Δεν ενδιαφέρομαι να επικοινωνήσω με το μέσο κοινό ή να χρησιμοποιήσω το χαμηλότερο κοινό παρανομαστή για να επικοινωνήσω με το κόσμο. Θέλω να δοκιμάσω να δώσω κάτι, που θεωρώ ότι έχει αξία. Αυτό πάντα έχει μια επικινδυνότητα. Υπήρχαν και πιο εύκολες επιλογές, που θα μπορούσαμε να κάνουμε αντί του “Φάρου”. Επιλογές με μεγαλύτερη ασφάλεια ως προς την εμπορική τους επιλογή. Αλλά, με αυτό τον τρόπο θα πρόδιδα τη δυνατότητα που μου έχει δοθεί”.

“Little darling, it’ s been a long cold lonely winter / Little darling, it feels like years since it’s been here”

Κ.Μ.: “Ο συγγραφέας του έργου, Conor McPherson, δηλώνει ότι “ο μεγαλύτερος εχθρός που αντιμετωπίζουμε στη ζωή μας είναι ο ίδιος μας ο εαυτός”. Και ισχύει. Προσωπικά, υπήρξα τυχερός και δεν πήγα κόντρα στον εαυτό μου, είχα… την περίεργη σχέση που όλοι οι δημιουργικοί άνθρωποι έχουν με τον εαυτό τους… είχα μια αποδοχή του εαυτού μου. Αποδέχτηκα τα λάθη μου, τα θετικά μου κι όλα μου τα αρνητικά. Επιπλέον, υπήρξα τυχερός να ζήσω τα χρόνια που με έχουν διαμορφώσει ως παιδί σε μια συγκροτημένη και σωστή οικογένεια, με λίγους- μα κοντινούς-δικούς μου ανθρώπους. Στηρίχθηκα από τη παιδική μου ηλικία στις ανθρώπινες σχέσεις. Και έχω καταφέρει να ισορροπήσω με ένα τέτοιο τρόπο-μέσα από τα κύματα και τις φουρτούνες μιας ζωής-να με έχουν καταφέρει να ξέρω τι θέλω… ξέρω ότι στη ζωή δεν μπορείς να τα πετύχεις όλα. “Μυρίζομαι” σε μεγάλο βαθμό το ποιος είμαι, αναγνωρίζω τα ελαττώματα μου ή τις ελλείψεις μου, προσπαθώ να βελτιώνω τις δυνατότητες μου. Νομίζω πως έχω μια καλή, ενήλικη σχέση με τον εαυτό μου. Αυτή η σχέση αποδοχής του εαυτού σου είναι ο βασικός δρόμος να έχεις μια καλή σχέση με τους άλλους ανθρώπους. Συνήθως, οι άνθρωποι που είναι τοξικοί για το περιβάλλον ή προβληματικοί για τις γύρω σχέσεις τους βρίσκονται σε αυτό το σημείο, επειδή έχουν ήδη μια “δυσχερή” σχέση με τον εαυτό τους”.

“Yesterday, all my troubles seemed so far away / Now it looks as though they’re here to stay / Oh, I believe in yesterday”

Κ.Μ.: “Στην ζωή δεν μπορείς να τα πετύχεις όλα. Αυτή είναι μια πληροφορία που οριστικά αντιλαμβάνεσαι μεγαλώνοντας. Αυτό είναι το κεντρικό στάδιο της ψυχικής και πνευματικής ενηλικίωσης. Στην αρχή μπορεί να σου δημιουργήσει μια μελαγχολία, καθότι πρόκειται για διάψευση των προσδοκιών που είχες ως έφηβος. Αν την καταλάβεις και νιώσεις ποια είναι αυτά που μπορείς να πετύχεις, μπορεί να σου δημιουργήσει ένα μεγάλο “άνοιγμα”. Αν νομίζεις ότι όλα μπορείς να τα πετύχεις, ουσιαστικά δεν είσαι τίποτα… είσαι μια δυνατότητα. Όταν μεγαλώνεις, είσαι κάτι που “υλοποιείται” κι ας μην έχεις όλες τις δυνατότητες. Έχεις κάτι που είναι “απτό” και πάνω σε αυτό πρέπει να χτίσεις. Αισθάνθηκα, κοντά στα 40 μου χρόνια κι όχι νεότερος, ότι η ζωή και η καλλιτεχνική δημιουργία δεν είναι αντιληπτά μόνο εις πλάτος. Δεν είναι το “πεδίο” που πρέπει ολόκληρο να καταληφθεί. Αλλά είναι το “πεδίο” που οφείλεις να εισπράξεις εις βάθος. Δεν πρόκειται για λίμνη η ζωή, που πρέπει να την φτάσεις στο άλλο άκρο της, αλλά μια λίμνη στην οποία πρέπει βαθιά να κολυμπήσεις”.

“Though I know I’ll never lose affection / For people and things that went before / I know I’ll often stop and think about them / In my life I love you more” …

Κ.Μ.: “Το καλοκαίρι θα έχω γυρίσματα για μια ταινία στην Κύπρο, ενώ του χρόνου, θα συνεχιστεί στην Αθήνα, ολόκληρη τη σεζόν ο “Φάρος” στο θέατρο ΑΘΗΝΩΝ, όπως επίσης, θα συνεχιστεί για δεύτερη χρονιά ο “Φεγγίτης” που σκηνοθέτησα στο θέατρο ΕΜΠΟΡΙΚΟΝ, με τον Δημήτρη Καταλειφό και την Λουκία Μιχαλοπούλου. Όλοι μας έχουμε ανάγκη ένα “φάρο”. Για άλλους είναι ο Χριστός, για μένα ο ήλιος. Ο “Φάρος” είναι ένα έργο με πολλά σύμβολα πίστης, όλων των ειδών. Είμαι ένας άνθρωπος που δεν πιστεύει σε έναν παρεμβατικό Θεό. Ο ήλιος, το φως και η πίστη στους άλλους, πίστη στο καλό ως ανθρώπινη έννοια κι όχι υπερανθρώπινη είναι ο “φάρος” μου. Αυτή την πίστη την έχω. Αλλά οτιδήποτε θεωρούμε καλό, όλες τις αρχές που διέπουν τις σχέσεις μας μέσα στους αιώνες και διαμορφώνουν τις κοινωνίες κρίνω πως είναι ανθρώπινα κατασκευάσματα. Δεν υπάρχουν πουθενά στο σύμπαν, ηθικές αρχές κανενός τύπου”.

“Words are flowing out / Like endless rain into a paper cup / They slither while they pass / They slip away across the universe” …

Κ.Μ.: “Μου λες πόσο πολύ αγαπάς τους ανθρώπους. Πως είσαι ερωτευμένη είσαι με το θάρρος των ανθρώπων στο λεωφορείο. Τους αγαπάς γιατί βέβαια, μπορείς σε τρία λεπτά να κατέβεις”, έγραψε ο David Hare στον “Φεγγίτη” για την “Κύρα” που υποδύεται η Λουκία Μιχαλοπούλου. Εγώ, πώς έμαθα τώρα πια να αγαπώ;… Όταν έχεις κάνει παιδί, μαθαίνεις ότι το να αγαπάς τους ανθρώπους σημαίνει κυρίως να δεσμεύεσαι σε μια σχέση ευθύνης απέναντί τους. Αυτό δεν έχει να κάνει στη σχέση σου με τα παιδιά σου, αλλά και με τους φίλους σου, την οικογένειά σου. Δεν υπάρχει τίποτα πιο εύκολο από τα λόγια αγάπης ή συμπάθειας να εκφέρονται, όταν δεν υπάρχει τίποτα να διακυβεύεται. Στην πραγματικότητα, η αγάπη είναι λίγο-πολύ, αυτό που ζήτησε από τον “μικρό πρίγκηπα”, η “αλεπού” να της κάνει. Αγάπη είναι η εξημέρωση. Αγάπη είναι να αφήσεις τον εαυτό σου να εξημερωθεί από άλλους. Αυτό χρειάζεται μια δουλειά, μια “καθημερινή επίσκεψη”, κάθε φορά “ένα βήμα πιο κοντά”. Οι ανθρώπινες σχέσεις σε πολύ μεγάλο βαθμό είναι μια ανάπτυξη δεξιότητας. Άλλοι έχουν μεγαλύτερη ικανότητα ή ανάγκη, σε και από, αυτές. Άλλοι άνθρωποι έχουν μεγάλες δυσκολίες και τις έχουν -ίσως- λιγότερο ανάγκη. Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο, ότι οι ανθρώπινες σχέσεις διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό, την εικόνα ευτυχίας που έχει κάποιος για τη ζωή του και την ευτυχία του. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι μια δεξιότητα… κάτι που μαθαίνεται”.

“Blackbird singing in the dead of night / Take these broken wings and learn to fly / All your life /”

Κ.Μ.: “Γιατί το “Βυσσινόκηπο” του Τσέχωφ το 2018, σε κεντρική σκηνή της Αθήνας, στο θέατρο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΟΡΝ, τον επόμενο χειμώνα; Είναι το πρώτο έργο ρεπερτορίου που θα σκηνοθετήσω. Το σκέφτηκα πολύ και δεν ήθελα -γενικώς- να κάνω απλά ένα έργο κλασσικού ρεπερτορίου. Έψαχνα στη “δεξαμενή” των σύγχρονων έργων, ως μια καινούργια “ματιά” στα πράγματα. Αλλά επέλεξα τελικά, το “Βυσσινόκηπο” γιατί με συγκινεί βαθιά το πώς αυτοί οι ήρωες μοιάζουν με εμάς σήμερα που ζούμε την εποχή που όλα γύρω αλλάζουν με τεράστια ταχύτητα, προς κατευθύνσεις που δεν τις καταλαβαίνουμε-και στο λέω εγώ, που είμαι αισιόδοξος άνθρωπος. Οι ήρωες του “Βυσσινόκηπου” δεν ήξεραν αλλιώς να ζήσουν. Έτσι είχαν μάθει και τους ενέσκηψαν μεγάλες αλλαγές. Δεν διαφέρουν πολύ, από το Δυτικό Άνθρωπο του σήμερα που βλέπει πολλές του βεβαιότητες, να αμφισβητούνται. Αυτό το “όλοι εναντίον όλων”, ομάδες εναντίον ομάδων, συμφέροντα εναντίον συμφερόντων. Ο καθένας από εμάς να πρέπει να επαναπροσδιορίσει και να νοηματοδοτήσει τη ζωή του, από την αρχή. Να βρει κάτι που να τον πηγαίνει παραπέρα, έξω από αυτόν. Οι ήρωες του έργου που εγκαταλείπουν το σπίτι, ενώ ο “Λοπάχιν” τους έχει προειδοποιήσει “πρέπει να πάρετε κάποια απόφαση”. Και εκείνοι δεν μπορούν… τους φαίνεται αδιανόητο. Σαν το στίχο του Διονύση Σαββόπουλου στους “Παλιούς Φίλους”…” η ζωή αλλάζει, δίχως να κοιτάζει τη δική σου μελαγχολία”.

“And in the end, the love you take is equal to the love you make”…

Κ.Μ.: “Η φιλία είναι μια αγάπη που τη διαλέγεις, με τον πιο “αντικειμενικό” τρόπο. Η πιο μεγάλη αγάπη; Η αγάπη για τα παιδιά είναι η πιο καθαρή, ενστικτώδης, δυνατή ιστορία συναισθήματος. Στο γιο μου καμαρώνω την αίσθηση του δικαίου που έχει. Μια από τις πιο μεγάλες μου χαρές είναι πως ο γιος μου είναι τελείως διαφορετικός από μένα, με τελείως διαφορετικά γούστα, άλλες δεξιότητες και επιθυμίες. Αντίθετα, από την περηφάνια των γονιών που βλέπουν τα παιδιά τους σαν συνέχεια τους, η δική μου περηφάνια είναι να τον βλέπω να είναι ο εαυτός του. Ένας εαυτός τρυφερός, γλυκός, καλοπροαίρετος και με δυνατότητες, όπως οφείλει να έχει σε αυτή την ηλικία”.

“And when the brokenhearted people / Living in the world agree / There will be an answer, let it be”

Κ.Μ.: “Στις μέρες μας, σταυρώνεται η πίστη μας στο συλλογικό. Σταυρώνεται η σχέση μας με το θεσμό που μας περιέχει και είναι το κράτος μας. Σταυρώνεται η δυνατότητα μας να είμαστε δημιουργικοί και να προσπαθήσουμε να είμαστε όσο πιο εντάξει γίνεται. Βλέποντας, όλο και πιο συχνά, πως, όσο λιγότερο εντάξει είσαι, τόσο λιγότερα προβλήματα έχεις. Σταυρώνεται η πίστη μας στο ότι αυτή η χώρα μπορεί να ορθοποδήσει και να πάει καλύτερα. Η ανάσταση βρίσκεται στη συνέχεια της προσπάθειας. Αυτό λέει και ο “Φάρος”… ό,τι αμαρτίες και λάθη αν σέρνεις από το παρελθόν, όποιες κι αν είναι οι αποσκευές σου, όσο βαριές…. μπορείς να συνεχίσεις… σου αξίζει να συνεχίσεις. Έχεις δικαίωμα να ξαναπροσπαθήσεις. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος, πέρα από τον μπροστά σου”.

“Living is easy with eyes closed, misunderstanding all you see”

Κ.Μ.: “Το κεντρικό χαρακτηριστικό των έργων που-ειδικά-ανεβάζω στο θέατρο ΑΘΗΝΩΝ, είναι ότι πέραν της επιτυχίας τους-ή της αποτυχίας τους που ξέρω ότι κι αυτή θα συμβεί κάποια στιγμή- πριν από οτιδήποτε έχει να κάνει με το τελικό αποτέλεσμα μιας παράστασης, έχουν κάτι που θέλω να πω. Το θέατρο το αντιλαμβάνομαι σαν ένα περιεχόμενο ιστοριών που συνδέομαι πολύ προσωπικά μαζί τους. Αυτός είναι και ο βασικός άξονας που μπορείς να κινηθείς με κάποια ασφάλεια, μέσα στην αβεβαιότητα που σου δίνει αυτή η Τέχνη. Να πεις μια ιστορία που σε αφορά με τον πιο καθαρό και διαυγή τρόπο. Λες κάτι που σε αφορά. Αυτό είναι ξεκάθαρο στις παραστάσεις μου. Αν οι πληγές γιατρεύονται ή επουλώνονται; Όπως και στο σώμα μας… οι πληγές στο σώμα μας, ο χρόνος βοηθά και επουλώνονται. Αν έχουν υπάρξει βαθιές και σημαντικές οι πληγές, νιώθεις πάνω στο δέρμα σου κάποια σημάδια. Τα βλέπεις κιόλας. Έτσι συμβαίνει και με τις ψυχικές πληγές. Όσο βαθύτερες κι αν είναι, ο χρόνος θα τις επουλώσει μέχρι ενός σημείου. Αλλά το θέμα, δεν είναι να μην τραυματιζόμαστε. Το θέμα είναι να έχουμε τους εσωτερικούς μηχανισμούς που να μας βοηθούν στην επούλωση. Για να προχωράμε”…

Η υπόθεση στηρίζεται στην αντιπαράθεση των δύο γιων του Οιδίποδα, Ετεοκλή και Πολυνείκη, οι οποίοι αναλαμβάνουν τη βασιλεία του πατέρα τους και συμφωνούν να μοιράζονται την εξουσία. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ο Ετεοκλής αρνείται να παραδώσει στον αδερφό του τη διακυβέρνηση των Θηβών κι έτσι ο Πολυνείκης, αγανακτισμένος από την αδικία, ξεσηκώνει στρατό για να εκδικηθεί. Η μητέρα τους Ιοκάστη, προκειμένου να συμφιλιώσει τα παιδιά της, επιτρέπει την είσοδο του Πολυνείκη στην πόλη και τότε τα δυο αδέλφια αλληλοσκοτώνονται. Εκείνη από τον πόνο της αυτοκτονεί, ενώ η αδερφή τους η Αντιγόνη παίρνει τους νεκρούς και γυρίζει στ’ ανάκτορα των Θηβών. “Ήλιε που ανάμεσα στα ουράνια σώματα, πορεύεσαι πάνω σε χρυσοκόλλητο άρμα, σκορπίζοντας το θείο σου φως, πόσο δυσοίωνες έριξες τις ακτίνες σου, πάνω στη Θήβα, τη μέρα εκείνη που ο Κάδμος έφτασε στη χώρα τούτη, πίσω του αφήνοντας τις παραλίες της Φοινίκης”.

Θίασος ιδανικός. Αντιγόνη Βαλάκου, “Ιοκάστη” που σπαρταρά. Απολαμβάνει τις “καθαρές” γραμμές μιας δυνατής παράστασης. Και τα δυο αδέρφια, ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης και ο Δημήτρης Λιγνάδης. Ναι-ναι. “Πολυνείκης” ενάντια στον “Ετεοκλή”. Ήδη πλέον, αναγνωρίσιμοι και λαοφιλείς ηθοποιοί, επιλέγουν αυτό το καλοκαίρι το Κ.Θ.Β.Ε.. Και δεν χάνουν τίποτα. Μόνο κερδίζουν. Η Μαρία Ναυπλιώτου, ερμηνεύει “Αντιγόνη”, και αντικειμενικά κλέβει τις εντυπώσεις. Πρώτο καλοκαίρι, μετά τη τηλεοπτική της επιτυχία “Η αίθουσα του θρόνου”, ποθούσε μια δυνατή θεατρική συνεργασία κι αυτή επήλθε. Μαζί και το χειροκρότημα. Μαζί τους, ο Δημήτρης Ναζίρης, ο Δημήτρης Κολοβός κι ο Αστέρης Πελτέκης. Δυνατός χορός γυναικών, ανάμεσά τους, η Λίλιαν Παλάντζα, η Λένα Ουζουνίδου μα και η-τότε άγνωστη-Γωγώ Μπρέμπου. Ανάμεσα στους στρατιώτες, ο Γιάννης Παλαμιώτης. Από τις ωραιότερες τραγωδίες εκείνης της δεκαετίας. Ξεκάθαρη, έντιμη παράσταση. Δίχως φιοριτούρες. Με γνώση και “φωνή” για αρχαίο δράμα. Τίποτα το επιτηδευμένο. Όλα υποταγμένα στο μεγαλείο του κειμένου. Δεν το λες και λίγο. Ειδικά στις μέρες μας.

Έτρεξα πίσω στα παρασκήνια, πριν τη παράσταση. Όχι-όχι στο Δάσους. Θυμάμαι το Αρχαίο Θέατρο του Δίον, που ξαναείδα το έργο. Δίπλα στους θεούς του Ολύμπου, στο πράσινο, στη στροφή, στα δωματιάκια-καμαρίνια πίσω από το λόφο, έψαξα την Ναυπλιώτου και την βρήκα αγχωμένη, να κάνει ασκήσεις φωνητικής. Ο “Μαρκ” με τόσο ταλέντο που γνώριζε πως να συναρπάζει ερμηνευτικά, παραδίπλα χαλαρός-η ψυχή του ήξερε. “Έρωτας” ήταν ο Μαρκουλάκης σε εκείνη την ερμηνεία. Σκέτος “έρωτας”. Κι από δίπλα, σαν alter ego, ο Δημήτρης Λιγνάδης με την αυτοπεποίθηση του στιβαρού. Ταλέντο, γνώση και συναίσθημα. Αυτό ήταν η τραγωδία του “αύριο”, η ομορφιά του “τώρα”.

Και πάλι πίσω στη κερκίδα μου. Κι όλα σκοτείνιασαν για να αρχίσει η παράσταση. Κι όλα, άξαφνα, για μιάμιση ώρα έγιναν φως. Μια λάμψη μαγική που δεν ξεπερνιέται… Θυμάμαι, μετά την παράσταση να πηγαίνω πάλι στα καμαρίνια, και να χτυπώ την πόρτα της Βαλάκου, με δέος. Εκείνη να ανοίγει, να της μιλάω με κολακευτικά λόγια και εκείνη να με ακούει, λες και πρώτη φορά στη ζωή της, την θαυμάζουν για την ερμηνεία της. Και στο τέλος να μου λέει “πόσο ψηλός είστε κι εγώ πόσο-μα πόσο πια-κοντή”. Κι εγώ το σκέφτηκα σαν την αντίκρυσα. Μου φαινόταν τόσο μικροκαμωμένη από κοντά και τόσο θεόρατη από μακριά, ενόσω καθόμουν στις κερκίδες του θεάτρου. Φαίνεται πως η πυγμή του ταλέντου, σου δίνει μπόι και δείχνεις επιβλητικό υποκριτικό “θεριό” στα μάτια του θεατή. Αυτό ήταν η ίδια “εύθραυστη” Βαλάκου. Ταγμένη για τραγωδία.

Οι “Φοίνισσες” ανήκουν στις παραστάσεις που με κάνουν να ξέρω, γιατί αγάπησα το θέατρο. Εκείνη η πάλη των αδελφών για το θρόνο και εκείνος ο θρήνος να μην ξεχνιέται. Μήτε η “άμοιρη” Αντιγόνη της Ναυπλιώτου. Από το τίποτα, μια παράσταση σε έκανε να χάνεις τον ύπνο σου, μετά την παράσταση. Κραδασμός που σε τάραξε τόσο ύπουλα, γι αυτό που νωρίτερα είδες. Κι όσα χρόνια και αν περάσουν το κόκκινο που ακούμπησε την καρδιά σου, σαν πληγή, σαν αίμα, δεν λησμονιέται. Πληγή ως θέλημα θεών. Θέσφατο.