R

e

j

e

c

t

e

d

p

e

r

s

o

n

a

s

image

Doris Lessing

Μια εξαιρετική γυναίκα, μια αυθεντική φεμινίστρια, μια μεγάλη λογοτέχνις

Η Ντόρις Λέσινγκ (Doris Lessing), μία εξαιρετική γυναίκα, η οποία τιμήθηκε το 2007 με το Nobel Λογοτεχνίας, με μεγάλη προσφορά στο γυναικείο κίνημα.

Βρετανίδα, γεννημένη στο Ιράν από πατέρα βετεράνο του Α’ παγκοσμίου πολέμου και μητέρα νοσοκόμα, η Λέσινγκ γνώρισε την ζωή από πρώτο χέρι. Σε ηλικία πέντε ετών η οικογένειά της μετακόμισε στη Νότια Ροδεσία, τη σημερινή Ζιμπάμπουε, όπου η Λέσινγκ έζησε ως την ηλικία των 30 ετών. Από μικρό κορίτσι ήταν ανήσυχη φύση, ανεξάρτητος χαρακτήρας και ακέραιος άνθρωπος. Πάντα έλεγε τη γνώμη της ελεύθερα, ειδικά εκείνες τις εποχές που ήταν δύσκολο για τη γυναίκα ακόμη και να μιλήσει ισότιμα με έναν άντρα. Παράτησε το σχολείο της από τα 13 και εργάστηκε παντού, όπου μπορούσε.

single photo

Το πρώτο μυθιστόρημά της «Η χλόη που τραγουδά» εκδόθηκε το 1950. Η συγγραφέας απέκτησε παγκόσμια φήμη τη δεκαετία του '60 με το βιβλίο «Χρυσό Σημειωματάριο» που έγινε το ευαγγέλιο των απανταχού φεμινιστριών. Ο κόσμος την ξέρει για συγγραφέα (έγραψε εξαιρετικά έργα, την αναφέρουν ως την «σπάνια φωνή της κατεξοχήν γυναικείας εμπειρίας», ξεχωρίζω την «Καλή Τρομοκράτισσα», το «Πέμπτο Παιδί» και το αμετάφραστο στα ελληνικά «Children of Violence»), όμως στην πραγματικότητα ήταν από τις λίγες γυναίκες που πολέμησαν με πάθος και συνέπεια – ακόμη και σε μεγάλη ηλικία – για την αποκατάσταση των καταπατηθέντων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

single photo

Η Λέσινγκ ήταν, επίσης, από τις πρώτες που, όχι μόνο στήριξαν τον φεμινισμό, αλλά και που του άσκησαν ουσιαστική κριτική, όταν το κίνημα έχανε τον προσανατολισμό του. Ένα άρθρο με τίτλο "Το τέλος των ανδρών" δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ το 2001 και αναφέρει την απάντηση της Lessing όταν της είπαν ότι για τους πολέμους ευθύνεται "η επιθετική φύση των ανδρών"...

single photo

Στον μύθο του Μινώταυρου, η Αριάδνη, μία γυναίκα, έρχεται να προσφέρει το μίτο, δηλαδή, τη λύση της φεμινιστικής οπτικής στον άντρα Θησέα, για να τον βοηθήσει να βγει από το λαβύρινθο της παραδοσιακής ανδρικής ταυτότητας. Στην ταινία The Shawsank Redemption, ο πρωταγωνιστής Andy, εγκλωβισμένος στην αδιέξοδη φυλακή της παραδοσιακής ανδρικής ταυτότητας, "σκάβει" μία τρύπα στον ψυχισμό του και μέσα από τη νέα αυτή μήτρα θα ξαναγεννηθεί ελεύθερος. Για να μην τον ανακαλύψουν οι αναστολές του Υπερεγώ, μεθοδεύει την απόδρασή του προς την ελευθερία, καλύπτοντας την τρύπα με την αφίσα ενός γυναικείου σώματος. Για το αρσενικό, η μόνη πορεία προς τον ανδρισμό του, είναι μέσα από γυναικείο σώμα: γυναίκα είναι το πλάσμα που μας κάνει άντρες. Για τον άντρα η μόνη ελπίδα είναι η γυναίκα. Και η μόνη απελπισία επίσης. Η αγάπη της. ο σκοπός και η απώλεια της αγάπης της το τέλος. Έρωτας άνευ όρων και ορίων...

single photo

Όσοι βρίσκονταν στο Φεστιβάλ Βιβλίου του Εδιμβούργου τη Δευτέρα 13 Αυγούστου του 2001 την άκουσαν να λέει:

"Με σοκάρει όλο και περισσότερο η απερίσκεπτη και αυτόματη μείωση των ανδρών που αποτελεί σήμερα τέτοιο μέρος της κουλτούρας μας που σχεδόν κανένας δεν δίνει σημασία. Καταπληκτικά πράγματα έχουν επιτευχθεί μέσω του φεμινισμού. Σήμερα υπάρχει αρκετή ισότητα, τουλάχιστον στο μέτωπο των αμοιβών και των ευκαιριών, αλλά σχεδόν τίποτε δεν έχει γίνει στον τομέα της ανατροφής των παιδιών, την πραγματική απελευθέρωση. Έχουμε πολλές καταπληκτικές, έξυπνες και ισχυρές γυναίκες παντού αλλά τι συμβαίνει με τους άνδρες; Γιατί όλα αυτά έπρεπε να αποβούν εις βάρος τους; Βρέθηκα πρόσφατα σε μια τάξη με μαθητές εννέα ως δέκα ετών, κορίτσια και αγόρια. Η νεαρή δασκάλα έλεγε σε αυτά τα παιδιά ότι αιτία των πολέμων είναι η έμφυτα βίαιη φύση των ανδρών. Μπορούσες να δεις τα κοριτσάκια να φουσκώνουν από αυταρέσκεια και έπαρση ενώ τα αγοράκια κάθονταν εκεί ζαρωμένα, απολογούμενα για την ίδια τους την ύπαρξη, πιστεύοντας ότι αυτό το μοτίβο θα συνεχιστεί σε όλη τη ζωή τους. Η δασκάλα προσπαθούσε να συναντήσει το βλέμμα μου θεωρώντας ότι επικροτώ αυτές τις αηδίες. Αυτά τα πράγματα συμβαίνουν σε πολλά σχολεία και κανένας δεν λέει τίποτε. Έχουν γίνει ένα είδος θρησκείας την οποία δεν μπορείς να κριτικάρεις διότι τότε μετατρέπεσαι σε προδότη της μεγάλης ιδέας και εγώ δεν είμαι προδότης."

Και με εκπληκτική οξυδέρκεια θα καταλήξει:

«Έφτασε ο καιρός να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε ποιες είναι αυτές οι γυναίκες που μειώνουν συνεχώς τους άνδρες. Η πιο χαζή, αμόρφωτη και κακιά γυναίκα μπορεί να μειώσει τον πιο καλό, ευγενικό και έξυπνο άνδρα και κανένας δεν διαμαρτύρεται. Οι άνδρες μοιάζουν τόσο τρομοκρατημένοι που δεν μπορούν να προβάλουν αντίσταση αλλά έχει φθάσει ο καιρός να το κάνουν. Μεγάλο μέρος της καταπληκτικής ενέργειας που ξεσήκωσε ο φεμινισμός σπαταλήθηκε σε αερολογίες και μεγαλοστομίες ενώ θα έπρεπε να επικεντρωθεί στην αλλαγή της νομοθεσίας. Έχουμε ισότητα στους μισθούς αλλά η πραγματική ισότητα θα έρθει όταν λυθεί το ζήτημα της ανατροφής των παιδιών, τουλάχιστον γι' αυτούς που το έχουν πραγματικά ανάγκη».

single photo

Θέλει απίστευτο θάρρος για να μιλήσει έτσι μία φεμινίστρια για την οποία φεμινισμός είναι μία συνεπής στάση ζωής και μία συνολική αγάπη προς τον άνθρωπο ανεξάρτητα από το φύλο του. Η Ντόρις Λέσινγκ έπεσε για ύπνο ένα Σάββατο του Νοέμβρη του 2013 και ο θάνατος την πήρε ήσυχα και ήρεμα τα ξημερώματα της Κυριακής, αφήνοντας εμάς, άντρες και γυναίκες, πιο φτωχούς σε δίκαιες φωνές αλλά πιο πλούσιους από έργο της εξαίσιας αυτής γυναίκας.

κείμενο | δημήτρης ταχματζίδης
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + αλέξανδρος κόγκας