R

e

j

e

c

t

e

d

m

u

s

i

c

image

Σταύρος Ξαρχάκος

Εν αρχή του ήχου

Το τηλέφωνο χτύπησε και άκουσα μια φωνή να μου λέει: «Δήμητρα, ετοίμασε ένα αφιέρωμα για τον Σταύρο Ξαρχάκο, μέχρι αύριο». Οι πρώτες σκέψεις ανάμεικτες, όπως πάντα όταν έχω να αντιμετωπίσω τόσο μεγάλες προσωπικότητες. Τι να πρωτογράψω; Πού να δώσω περισσότερη έμφαση; Πώς θα προλάβω να ετοιμάσω κάτι που να καλύπτει όλο το φάσμα του ταλέντου του;

Σταύρος Ξαρχάκος

Τι να πρωτοπώ; Για την καταγωγή του από την Αθήνα, που έμενε στα Εξάρχεια δίπλα σε ταβερνούλες οι οποίες του έμαθαν τον ήχο του λαϊκό ρεμπέτικου; Τις επιρροές από τους ζακυνθινούς ήχους που άκουγε από τη γιαγιά του αλλά και τις βυζαντινές μελωδίες που έμαθε στο ψαλτήρι της εκκλησίας; Τις σπουδές του που ξεκίνησαν από την Αθήνα, συνεχίστηκαν στο Παρίσι και κατέληξαν στη Νέα Υόρκη; Την κατάταξή του ανάμεσα στους 3 σπουδαιότερους Έλληνες συνθέτες με συνοδοιπόρους τον Μάνο Χατζιδάκι και το Μίκη Θεοδωράκη; Τα πρώτα του έργα για τις αλησμόνητες ταινίες «Κόκκινα Φανάρια» και «Λόλα»; Τις κορυφαίες συνεργασίες με τους μετρ της μουσικής όπως τον Νίκο Γκάτσο, τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, τον Βαγγέλη Γκούφα, την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου; Ή να πω για όλες τις μεγάλες, ελληνικές φωνές που είπαν τραγούδια του όπως η Βίκη Μοσχολιού, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Σταμάτης Κόκοτας, η Νάνα Μούσχουρη, ο Νίκος Ξυλούρης, ο Γιώργος Νταλάρας, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιάννης Πάριος;

Σταύρος Ξαρχάκος

Και πάλι δεν είμαι σίγουρη ότι καλύπτω αυτό που ο Ξαρχάκος έχει προσφέρει στην ελληνική μουσική. Συνεχίζω να ψάχνω λεπτομέρειες για τη ζωή του, την καλλιτεχνική του πορεία. Βρίσκω μπροστά μου τίτλους όπως «Σταύρος Ξαρχάκος, ο ευγενής συνθέτης του λαού» ή «Σταύρος Ξαρχάκος, ο μεγάλος λυρικός». Στιχουργοί, συγγραφείς, καθηγητές πανεπιστημίων, άνθρωποι της τέχνης μιλούν για αυτόν με υμνητικά λόγια. Λένε για το ταλέντο του που συμπορεύεται με την σπουδαία ψυχή, για την ταπεινότητα και τη σεμνότητά του. Ισχυρίζονται ότι η μουσική βγαίνει από τους πόρους του δέρματός του. Αναφέρονται στην κοινωνική και πολιτική του συνείδηση που τον διακατέχει εξολοκλήρου και εκφράζεται έντονα μέσα από τη μουσική του, αφού καταφέρνει με απόλυτη αρμονία να συνδυάζει τον λαϊκό-δημοτικό ήχο με τον ορχηστρικό. Καταδεικνύουν τη βαθιά ελληνικότητα των ήχων και των έργων του Ξαρχάκου που όμως μεταλλάσσονται σε οικουμενικοί, καθώς ο δημιουργός ξεπερνάει με τους πανανθρώπινους ήχους του τον τόπο και τον χρόνο.

Σταύρος Ξαρχάκος

Αλλά όσο και να ψάχνω, όσο και να γράφω συνεχίζω ακόμα να μην είμαι σίγουρη ότι έχω καλύψει το αφιέρωμα σε έναν τόσο σημαντικό Έλληνα καλλιτέχνη. Τότε ξαφνικά ακούω έξω από το παράθυρο μου μια μελωδία πολύ γνωστή και αγαπημένη. «Κάθε φορά που ανοίγεις δρόμο στη ζωή, μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύχτι… Αν κάποτε στα βρόχια του πιαστείς κανείς δεν θα μπορέσει να σε βγάλει μονάχος βρες την άκρη της κλωστής κι αν είσαι τυχερός ξεκινά πάλι». Ο στίχος μαζί με τη μουσική είναι σα να σου μιλάνε κατευθείαν στην καρδιά. Μα δε θα γινόταν και αλλιώς γιατί με αυτό το τραγούδι αφού είναι Σ. Ξαρχάκος και Ν. Γκάτσος. Να τι μου έλειπε λοιπόν από το αφιέρωμα… τα τραγούδια που έχει ντύσει με την υπέροχη μουσική του. Και πραγματικά είναι τόσα πολλά και τόσο γνωστά. Το δίχτυ, Το πρακτορείο, Μάνα μου Ελλάς, Στα χέρια σου μεγάλωσαν, Άπονη ζωή, Όνειρο δεμένο, Μπουρνοβαλιά. Βλέπω ακόμα μπροστά μου τη Βουγιουκλάκη να τραγουδάει τον «Λευτέρη» και την «Υπομονή» και τον Παπαμιχαήλ να λέει το «Μάτια Βουρκωμένα». Έχω ακόμα στα αυτιά μου το τραγούδι «Ένα πρωινό» και στα μάτια μου το Βόγλη να φωνάζει «Στάσου Μύγδαλα». Και φυσικά πάντα ανατριχιάζω από τις πρώτες νότες ακόμα όταν ακούω το τραγούδι «Καίγομαι- καίγομαι» από την ταινία «Ρεμπέτικο».

Σταύρος Ξαρχάκος

Ο Σταύρος Ξαρχάκος έχει τη μοναδική ικανότητα να φτιάχνει συνθέσεις που σε καθηλώνουν, γιατί τις νιώθεις σα να έχουν βγει μέσα από τα δικά σου κύτταρα, σα να είναι εξολοκλήρου γραμμένες μέσα από σένα και για σένα, μέσα από τον πόνο σου, μέσα από το πάθος σου, μέσα από την ίδια τη ζωή σου. Άλλωστε δε θα μπορούσε να δημιουργήσει τίποτα λιγότερο ο άνθρωπος που υποστηρίζει ότι «Εν αρχή ην ο ήχος και όχι ο λόγος».

κείμενο | δήμητρα λαμπροπούλου
φωτογραφίες | κωνσταντία μαζαράκη
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου