R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Το όνομα του… Ουμπέρτο Έκο

'Έτσι έγινε και είδα το Εκκρεμές…'

«Το Εκκρεμές μού έλεγε ότι μολονότι όλα κινούνταν, η υδρόγειος σφαίρα, το ηλιακό σύστημα, τα νεφελώματα […] ένα μοναδικό σημείο παρέμενε ιδεατός πίρος, σφήνα, γάντζος, και άφηνε το σύμπαν να κινείται γύρω του. Και τώρα εγώ συμμετείχα σ’ αυτή την υπέρτατη εμπειρία, εγώ που επίσης κινιόμουν μέσα στα πάντα μαζί τους, μπορούσα να δω Εκείνο, το Ακίνητο, το Φρούριο […] που δεν βλέπει, δεν νιώθει, δεν υποκύπτει στο συναίσθημα, δεν βρίσκεται σ’ έναν τόπο, ή σε χώρο και χρόνο […] δεν είναι σκότος ούτε φως, δεν είναι λάθος και δεν είναι αλήθεια.»

Umberto Eco

Τη στιγμή που ήταν ήδη αρκετά γνωστό στον κόσμο ότι η γη κινείται, παρουσιάζεται στο Παρίσι το 1851 από τον Ζαν Μπερνάρ Λεόν Φουκώ το εκκρεμές. Αν και αποτελεί την πρώτη δυναμική απόδειξη της κίνησης της γης και φυσικά κάνει πάταγο, πολλοί αρχίζουν να γνωρίζουν το εκκρεμές από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Ουμπέρτο Έκο. Σε ένα μαγικό ταξίδι στο χρόνο, ο Έκο πλέκει συνομωσίες, χτίζει υπόγειες κοινωνίες, αποκαλύπτει μυστικές αδελφότητες και ξετυλίγει έτσι το εκκρεμές του Φουκώ.

Στις 19 Φεβρουαρίου 2016, φεύγει ο μεγάλος Ιταλός διανοούμενος, ο οποίος πρόλαβε να μετρήσει 34 τιμητικά διδακτορικά διπλώματα, πολλές δεκαετίες λογοτεχνικής επιτυχίας και αρκετά μπεστ-σέλερ στη συλλογή του. Ξεκινώντας πολύ νωρίς την καριέρα του ως μυθιστοριογράφος, το συγγραφικό του έργο απέδειξε την πορεία της ωριμότητάς του. «Ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσεις τη θνητότητα είναι να συνειδητοποιήσεις πόσα λίγα έχεις να χάσεις.»

Umberto Eco

Παρ’ όλο που το «Εκκρεμές» έχει συνδεθεί με το όνομά του, «Το Όνομα του Ρόδου» αποτελεί το πρώτο μυθιστόρημα του Έκο. Αφού το γράφει, το περνάει μέσα από αρκετή επεξεργασία. Το εκδίδει τελικά στην Ιταλία το 1980 και η επιτυχία που γνωρίζει είναι ασύλληπτη. Μεταφράζεται και πουλάει εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο. Αποσπά πολλά βραβεία και 6 χρόνια αργότερα μεταφέρεται στον κινηματογράφο από τον Ζαν-Ζακ Ανό και με πρωταγωνιστή τον Σον Κόνερι.

Σύμφωνα με τον Έκο «το ρόδο είναι ένα σύμβολο τόσο πλούσιο σε νοήματα, που είναι ζήτημα εάν έχει μείνει κάποιο νόημα που να μην του έχει αποδοθεί.». Ο ίδιος επέλεξε το συγκεκριμένο τίτλο γιατί ακριβώς ήταν ουδέτερος και αποκαλύπτει ότι ο τίτλος δεν έχει σχέση με το περιεχόμενο του έργου, καθώς πρέπει να συγχέει τα νοήματα (του βιβλίου) και όχι να τα συγκροτεί. «Το καλό σε ένα βιβλίο βρίσκεται στο να διαβαστεί. Ένα βιβλίο αποτελείται από σημάδια που μιλάνε για άλλα σημάδια, τα οποία με τη σειρά τους μιλάνε για πράγματα.»

Umberto Eco

Μέσα σε κάθε μυθιστόρημά του, ο Έκο βρίσκει και κομμάτια του εαυτού του καθώς δανείζει στους χαρακτήρες του πολλές από τις προσωπικές του μνήμες. Ο ίδιος και πάλι αποκαλύπτει ότι είναι παθιασμένος με την τηλεόραση, απλά αποτελεί τοn μοναδικό ακαδημαϊκό που το παραδέχεται! Εκεί βρίσκει υλικό για τη δουλειά του αλλά φυσικά δεν αφήνει τον εαυτό του να ‘καταπιεί’ τα πάντα.

Αισθάνεται ενοχές που διάβασε τον «Κώδικα Da Vinci» καθώς την ίδια στιγμή καταλαβαίνει πως ο ίδιος ενέπνευσε το συγκεκριμένο βιβλίο. «Ο Da Vinci είναι χαρακτήρας από το ‘Εκκρεμές του Φουκώ’».

Umberto Eco

H βιβλιοθήκη του στο Μιλάνο αποτελεί ένα μύθο από μόνη της. Χαρακτηρίζεται από πολλούς ως λαβύρινθος και απαρτίζεται από 30.000 βιβλία. «Όταν θέλω να διαβάσω, δε διαλέγω βιβλίο. Πάω σε ένα ράφι και παίρνω αυτό που ξέρω ότι έχω ανάγκη εκείνη τη στιγμή.»

Σε συνεντεύξεις του δήλωνε πως δεν είχε ανησυχίες, αλλά μετάνιωνε για τα πάντα μιας και έχει κάνει πολλά λάθη σε πολλές στιγμές της ζωής του. Ωστόσο, πίστευε πως θα ξαναέκανε τα ίδια αυτά λάθη αφού μέσα από αυτά εξέτασε τη συμπεριφορά του και τις ιδέες του και έκανε την κριτική του, την οποία όμως δε θα έλεγε σε κανέναν ούτε για ένα εκατομμύριο δολάρια.

Umberto Eco

Για ένα πράγμα που αισθανόταν σίγουρος ήταν το πόσο ευτυχισμένος ένιωθε τη στιγμή πριν κάτσει να γράψει. Έχτιζε πρώτα τον κόσμο του μυθιστορήματός του και έπειτα οι λέξεις ξεπηδούσαν από μόνες τους. Έγραφε την ίδια σελίδα πάρα πολλές φορές και τις διάβαζε δυνατά για να είναι σίγουρος για τον τόνο του γραψίματός του. Για το τελευταίο γινόταν πάντα πολύ ευαίσθητος.

ΥΓ: Φημολογείται ότι το επώνυμο "Έκο" είναι το αρκτικόλεξο των λέξεων "Ex Caelis Oblatus", που σημαίνει "θεϊκό δώρο". Ακολούθησε σπουδές μεσαιωνικής φιλοσοφίας και λογοτεχνίας και έκανε το διδακτορικό του στη φιλοσοφία το 1954, ολοκληρώνοντας τη διατριβή του για τον Θωμά Ακινάτη. Από το 1975 δίδασκε ως καθηγητής της σημειολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, ενώ ήταν διευθυντής του περιοδικού "VS". Γνώριζε άπταιστα πέντε γλώσσες, μεταξύ των οποίων αρχαία ελληνικά και λατινικά, που χρησιμοποιούσε πολύ συχνά στα βιβλία του, επιστημονικά και λογοτεχνικά. Από την αρχή της καριέρας του έως σήμερα είχε κερδίσει πολλές τιμητικές διακρίσεις και είχε κάνει δεκάδες εκδοτικές επιτυχίες. Στις πραγματείες του συγκαταλέγονται: "Opera aperta" (1962), "La struttura assente" (1968), "Θεωρία σημειωτικής" (1975), "Lector in fabula" (1979). To 1980 εμφανίστηκε ως μυθιστοριογράφος με το "Όνομα του Ρόδου", το 1988 ακολούθησε το "Εκκρεμές του Φουκώ".

"Έχω φτάσει να πιστεύω πως όλος ο κόσμος είναι ένα αίνιγμα, ένα άκακο αίνιγμα που έγινε τρομερό από τη δική μας τρελή προσπάθεια να το ερμηνεύσουμε λες και κρύβεται η αλήθεια από κάτω του. "

"Ξέρετε ότι το σύμπαν αποτελείται από άτομα και τα άτομα είναι μικρά ηλιακά συστήματα. Στη μέση υπάρχει κενό διάστημα. Λένε-εγώ δεν το έχω δοκιμάσει-πως αν παίρναμε το σύμπαν και αφαιρούσαμε το κενό διάστημα, το σύμπαν θα μετατρεπόταν σε έναν σβόλο. Η ζωή μας επομένως αποτελείται από κενά διαστήματα "

"Ο πολιτισμός δεν ακυρώνει τη βαρβαρότητα, αλλά, πολλές φορές, την επικυρώνει. Όσο πιο πολιτισμένος είναι ένας λαός, τόσο πιο βάρβαρος και καταστροφικός μπορεί να γίνει."

"Οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν το δικαίωμα να μιλάνε σε λεγεώνες ηλιθίων που άλλοτε δεν μίλαγαν παρά μόνο σε μπαρ, αφού είχαν πιει κανένα ποτήρι κρασί, χωρίς να βλάπτουν την κοινότητα. Τους αναγκάζαμε αμέσως να σωπάσουν, αλλά σήμερα έχουν το ίδιο δικαίωμα λόγου με ένα βραβείο Νόμπελ. Είναι η εισβολή των ηλιθίων

κείμενο | ιωάννα αναστασιάδου
update | τέλλος φίλης
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας