TBF13: 13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Ξεσκονίσατε τα ράφια σας για να υποδεχτούν νέα λογοτεχνικά αποκτήματα; Στις 12 Μαΐου ξεκινά η 13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, με τιμώμενη χώρα για φέτος τη Ρωσία. Πριν αρπάξουμε την ευκαιρία να μάθουμε για τη νέα λογοτεχνική παραγωγή της χώρας, ας θυμηθούμε 7 κλασικές ρωσικές πένες που μας συγκινούν και μας ταξιδεύουν.

κείμενο | κική μουστακίδου */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι (1821 - 1881) – Ένας από τους σπουδαιότερους ψυχογράφους

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Από τον «Φτωχόκοσμο», το πρώτο μυθιστόρημα που εξέδωσε σε ηλικία 25 ετών μέχρι το «Έγκλημα και Τιμωρία», τους «Αδερφούς Καραμαζώφ», τον «Ηλίθιο» κ.α. που τον καθιέρωσαν στη Ρωσία ως έναν σπουδαίο λογοτέχνη, ο Ντοστογιέφσκι δεν έπαψε να κάνει πράξη την μεγαλύτερή του φιλοδοξία: να μελετά τους ανθρώπους. Ψυχογράφος και αναλυτής, έγραφε για τους φτωχούς και εξαθλιωμένους της εποχής του, για τους παρορμητικούς και συχνά παράλογους, για τις συνθήκες της ζωής τους αλλά και τον ψυχικό τους κόσμο και τα πάθη τους. Συχνά, βέβαια, αρκετοί από τους ήρωές του ήταν κομμάτια του εαυτού του.

Όταν συνελήφθη από την τσαρική αστυνομία ως μέλος μιας ομάδας σοσιαλιστικών ιδεών, καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με άλλα μέλη του «Κύκλου του Πετρασέφσκι». Ο λόγος που έχουμε ως παρακαταθήκη τα έργα του είναι το γεγονός ότι η ποινή μετατράπηκε τελικά σε τετραετή εξορία (με βασανισμούς και εξευτελισμούς, ωστόσο) και δεν μας στέρησε έναν από τους πιο ιδιοφυείς μυθιστοριογράφους όλων των εποχών.

Η αποτυχημένη έκδοση δύο περιοδικών και το πάθος του για τον τζόγο τον καταχρέωσαν και αναγκάστηκε να στραφεί αποκλειστικά στη συγγραφή για να επιβιώσει. Υπάρχουν μάλιστα αναφορές που λένε ότι ολοκλήρωσε υπό βιασύνη το «Έγκλημα και Τιμωρία» για να λάβει μια προκαταβολή που χρειαζόταν.

Bonus info: Ο Αλμπέρ Καμύ έβλεπε στον Ντοστογιέφσκι τον σπουδαιότερο προφήτη των ολοκληρωτισμών του 20ου αιώνα ενώ ακόμη και ο Αινστάιν είχε πει: «Μου προσφέρει πολύ περισσότερα από οποιονδήποτε επιστήμονα».

«Κύριοι, για να πούμε την αλήθεια, ο άνθρωπος δεν είναι κουτός. [...] Όμως κι αν δεν είναι κουτός, είναι φοβερά αχάριστος. Αχάριστος όσο δεν παίρνει. Νομίζω μάλιστα ότι ο καλύτερος ορισμός του ανθρώπου είναι ο ακόλουθος: ον δίποδο και αχάριστο» – Από το «Υπόγειο»



Άννα Αχμάτοβα (1889 – 1966) – Η ποιήτρια της μνήμης

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

«Το ευρετήριο της ποίησής της είναι φτωχικότατο, είναι η ποίηση της τρελαμένης κυρίας του σαλονιού που κινείται μεταξύ μπουντουάρ και στασιδιού». Με αυτά τα λόγια αποπέμφθηκε από την Ένωση Συγγραφέων της Ρωσίας επί σταλινικού καθεστώτος. Ο πρώτος της άντρας εκτελέστηκε, ο γιος της φυλακίστηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και ο τρίτος σύζυγος της καταδικάστηκε σε καταναγκαστικά έργα, αφήνοντας την τελευταία του πνοή στη φυλακή. Τα βιβλία της πολτοποιήθηκαν, η κυκλοφορία τους απαγορεύτηκε αλλά η Άννα Αχμάτοβα (ψευδώνυμο της Άννας Αντρέγιεβνα Γκόρενκο), δεν εγκατέλειψε ποτέ την Αγία Πετρούπολη. Εκεί μπορεί κανείς να βρει και το μουσείο που εγκαινιάστηκε προς τιμήν της το 1989. Χαρακτηρίζεται ως ποιήτρια της μνήμης και θεωρείται εκπρόσωπος του «ακμεϊσμού», ενός κινήματος που ερχόταν σε αντίθεση με τον συμβολισμό, πρεσβεύοντας τα ακριβή νοήματα στην ποιητική γλώσσα. Οι στίχοι της, οι οποίοι «μεταμορφώνουν τα γεγονότα σε βιώματα», όπως έλεγε ο ποιητής Μπορίς Πάστερνακ, περιλαμβάνονται στις μνημειώδεις συλλογές της «Ρέκβιεμ», «Ποίημα δίχως ήρωα», «Ελεγείες του Βορρά».

Bonus info: Όντας ακόμη παντρεμένη με τον πρώτο της σύζυγο, ποιητή Νικολάι Γκουμιλιόφ, είχε μια έντονη ερωτική σχέση με τον Ιταλό ζωγράφο, Αμεντέο Μοντιλιάνι.
Εκείνος την απαθανάτισε σε δεκαέξι σκίτσα, γυμνή σε αρκετά από αυτά. Εκείνη τα φύλαξε μέχρι το τέλος της ζωής της.

«Ήχος γλυκός σαλεύει μες στα δέντρα
και το φθινόπωρο μου λέει “Πέθανε μαζί μου'.
Η τύχη μου παντοτινά ασταθής
άχαρη, σαν εσένα. Είμαι απελπισμένη.
Λύση καμιά δεν βλέπω, ω! ακριβέ.
Πεθαίνω εγκαταλειμμένη.» - «Το τραγούδι της τελευταίας συνάντησης» (μτφ. Άρης Αλεξάνδρου)



Νικολάι Γκόγκολ (1809 – 1852) – Ο πατέρας του ρωσικού ρεαλισμού

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης


Το σπινθηροβόλο χιούμορ του προκαλεί ένα μειδίαμα ανά σελίδα. Διεισδυτικός και λυρικός, ο Γκόγκολ απέδειξε με μαεστρία ότι ένα έργο μπορεί να είναι απόλυτα ρεαλιστικό σε ένα φανταστικό πλαίσιο και το αντίστροφο. Έγινε αρχικά γνωστός με το βιβλίο «Ο Επιθεωρητής», μια φαρσοκωμωδία για την ηλιθιότητα των γραφειοκρατών υπαλλήλων που φέρεται να την εμπνεύστηκε από ένα ανέκδοτο του Πούσκιν, αλλά έμελλε να καθιερωθεί με τις εμβληματικές «Νεκρές Ψυχές», παρόμοιο έργο στη δομή του με τον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες.

Με έναν εντελώς αψυχολόγητο τρόπο και αφού προσκύνησε τους Αγίους Τόπους, ένας ιερέας τον έπεισε ότι η λογοτεχνική του εργασία ήταν αμαρτωλή. Τότε ο Γκόγκολ μεμιάς κατέστρεψε διάφορα αδημοσίευτα χειρόγραφά του, στα οποία ευτυχώς δεν συγκαταλέγονται τα άλλα έργα του όπως: «Το παλτό», «Το ημερολόγιο ενός τρελού», «Τάρας Μπούλμπα», «Η μύτη», «Τα παντρολογήματα».

Πέθανε σε ηλικία μόλις 43 ετών, υποφέροντας από νευρικές κρίσεις και υψηλό πυρετό.

Bonus info: Ο Γκόγκολ επηρέασε καταλυτικά το έργο του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, ο οποίος έκανε και τη θεατρική διασκευή του βιβλίου «Νεκρές Ψυχές».

«Ήθελε να ρίξει μια ματιά στο σπυρί που είχε εμφανιστεί στη μύτη του την προηγούμενη νύκτα. Αλλά προς τεράστια κατάπληξή του είδε ότι εκεί που θα έπρεπε να είναι η μύτη του ήταν μια επίπεδη επιφάνεια! Ένιωσε φρίκη, ζήτησε νερό και σκούπισε τα μάτια του με μια πετσέτα: ήταν αλήθεια, δεν υπήρχε καθόλου μύτη!» - Από το διήγημα «Η μύτη»



Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι (1893 – 1930) – Ο ποιητής της επανάστασης

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης


Θεωρείται ο κορυφαίος ποιητής της σοβιετικής εποχής, αλλά η επίδραση του έργου του δεν μπορεί να περιοριστεί σε στενά ιστορικά πλαίσια. Ως εκπρόσωπος του Ρωσικού Φουτουρισμού, ήθελε μεταξύ άλλων να καθιερώσει τη λογοτεχνική τέχνη ως μια ικανότητα να λύνεται κάθε πρόβλημα με λέξεις. Στο πρώτο του μεγάλο ποίημα, το γνωστό «Σύννεφο με παντελόνια», χρησιμοποίησε τη γλώσσα των δρόμων και επιχείρησε να αφήσει πίσω του τις ιδεαλιστικές και ρομαντικές έννοιες της ποίησης.

Ο μεγαλύτερός του έρωτας που κράτησε περίπου δεκατρία χρόνια ήταν η Λίλια Μπρικ, η οποία ήταν παντρεμένη με τον εκδότη, Οσίπ Μπρικ. Ακολούθησαν αρκετές γυναίκες στη ζωή του, αλλά καμία δεν είχε μάτια «σκαμμένα σαν να 'ταν δύο τάφοι» όπως η Ψιψίνα του.

Το 1930, απογοητευμένος από τα προσωπικά και καλλιτεχνικά του αδιέξοδα – η θεατρική παράστασή του «Λουτρό» είχε αποτύχει – και απηυδισμένος από τη σοβιετική πραγματικότητα, αυτοπυροβολήθηκε. «Το καράβι της αγάπης συντρίφτηκε πάνω στην καθημερινή ρουτίνα. Εσύ κι εγώ, δεν χρωστάμε τίποτε ο ένας στον άλλον, και δεν έχει νόημα η απαρίθμηση αμοιβαίων πόνων, θλίψεων και πληγών», έγραφε στο σημείωμα της αυτοκτονίας του.

Bonus info: Μετά το θάνατο του Στάλιν φημολογούνταν ότι ο Μαγιακόφσκι δεν αυτοκτόνησε, αλλά δολοφονήθηκε με εντολή του. Ωστόσο, ποτέ δεν βρέθηκε κάποιο αποδεικτικό στοιχείο για αυτή την εικασία.

«Αμέσως άλλαξα σα σκίτσο τη ημέρα,
ρίχνοντας την μπογιά απ' τον κουβά,
έδειξα πάνω στην ανάγλυφή μας σφαίρα
ανάγλυφα του κόσμου τα καλά και τα στραβά.
Στα λέπια των ψαριών τα κρύα
εύκολα διάβασα τα δόγματα της κοσμοσυρροής.
Εσείς θα καταφέρετε
να παίξετε τη νυκτωδία, σε ένα φλάουτο
από σωλήνες της υδρορροής; » - Ποίημα με τίτλο «Εσείς θα καταφέρετε;»



Λέων Τολστόι (1828 – 1910) – Ο συλλογικός «παππούς» της Ρωσίας

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης


Άνθρωπος των μεγάλων αντιθέσεων, με χρόνια άσωτης ζωής που έδωσαν τη θέση τους στην άρνηση του πλούτου και την υιοθέτηση ενός χριστιανικού αναρχισμού, ο Τολστόι δεν είναι «πατέρας» καμιάς ιδεολογίας. Είναι περισσότερο ο «παππούς » όλων των Ρώσων. Ουμανιστής και φιλάνθρωπος, απεχθανόταν την αστική υποκρισία και στα βιβλία του ασχολήθηκε με τις κρυφές πτυχές των ανθρώπινων ψυχών.

Το σημαντικότερο έργο του και ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα της ρεαλιστικής πεζογραφίας του 19ου αιώνα είναι το «Πόλεμος και Ειρήνη». Στους τέσσερις τόμους του απεικονίζονται η ζωή και οι συνθήκες της Ρωσίας στην περίοδο των ναπολεόντειων πολέμων.

Γοητευμένος από την επιστροφή στα βασικά και θεμελιώδη, ίδρυσε ένα σχολείο για τα παιδιά των χωρικών και εφάρμοσε ένα εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς καταναγκασμούς. Σε μια περίοδο της ζωή του επέστρεψε και στη φύση, δούλευε στα χωράφια και έφτιαχνε μόνος του τα ρούχα και τα παπούτσια του. Η συγγραφή τον κέρδισε και πάλι, μέχρι τα βαθιά του γεράματα, οπότε και πέθανε από πνευμονία.

Bonus info: Το μυθιστόρημά του με τίτλο «Ανάσταση» και οι μύχιες του σκέψεις που εκφράστηκαν σε αυτό για την Εκκλησία ήταν η αφορμή για τον αφορισμό του.

«Αν θες να βρεις παράδειγμα προς μίμηση, θα πρέπει να ψάξεις μεταξύ των απλών, ταπεινών ανθρώπων. Πραγματικό μεγαλείο έχουν μόνο όποιοι δεν αυτοδιαφημίζονται και δεν θεωρούν τον εαυτό τους σπουδαίο» - Λ. Τολστόι



Μαρίνα Τσβετάγιεβα (1892-1941) – Η πιο Ευρωπαία ποιήτρια της Ρωσίας

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης


Μια «ασύγκριτα χαρισματική ποιήτρια, φλογερή και επινοητική» ήταν για τον Μπορίς Πάστερνακ η Μαρίνα Τσβετάγιεβα, η γυναίκα που ερωτεύτηκε διά αλληλογραφίας, χωρίς να την έχει συναντήσει για είκοσι χρόνια. Η ίδια ήταν μια αιωνίως ερωτευμένη ύπαρξη που ποθούσε άντρες, γυναίκες και την ίδια την ποίηση. Σπούδασε Λογοτεχνία στη Σορβόννη και θεωρείται ότι «έγραφε με το αίμα της καρδιάς της πάνω σε οποιοδήποτε κομμάτι χαρτιού έπεφτε στα χέρια της».

Μια σειρά από δραματικά γεγονότα επιβάρυναν την ψυχολογία της Τσβετάγιεβα. Ο σύζυγός της, που είχε πολεμήσει εναντίον των Μπολσεβίκων, εκτελέστηκε για κατασκοπεία, η κόρη της φυλακίστηκε ενώ αρκετά χρόνια νωρίτερα, η άλλη της κόρη είχε πεθάνει από τον λιμό που ξέσπασε στη Μόσχα. Αυτοκτόνησε διά απαγχονισμού και κανείς δε γνωρίζει πού βρίσκεται θαμμένη.

Bonus info: Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς, συνθέτης της Σοβιετικής περιόδου, μελοποίησε έξι ποιήματά της.

«Όλα όσα κανείς δεν χρειάζεται, φέρτε τα σε μένα,
Όλα πρέπει να καούν στη φωτιά μου,
Τραβάω σαν μαγνήτης τη ζωή και το θάνατο
Για να τα προσφέρω, μικρό δώρο, στη φωτιά μου» – Μτφρ. Μαριλένα Καρρά



Άντον Τσέχωφ (1860 – 1904) – Ο ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης


Ίσως μια μονάδα μέτρησης για την αξιολόγηση των νέων διηγηματογράφων, να είναι η ερώτηση «από το ένα μέχρι το δέκα, πόσο Τσέχωφ είναι;». Ο Ρώσος γιατρός, δραματουργός και συγγραφέας έχει αφήσει εποχή με τα διηγήματα και τα θεατρικά του έργα.

Στο Γυμνάσιο έγραφε χιουμοριστικές σκηνές, ως φοιτητής σκάρωνε ευθυμογραφήματα και στην πορεία της καριέρας του χαρακτήριζε τα έργα του κωμωδίες. Στις ιστορίες του συχνά δεν υπάρχει δράση, οι χαρακτήρες απλώς συνομιλούν μεταξύ τους. Ωστόσο, αυτό ακριβώς του επέτρεπε να γίνει διεισδυτικός στα 600 περίπου διηγήματά του, τα οποία ο Τολστόι ονόμαζε «φωτογραφικές αποτυπώσεις».

Η συνεργασία του με το Θέατρο Τέχνης και τον Στανισλάφσκι ήταν καθοριστική για την εξέλιξη των θεατρικών του έργων. Ο «Γλάρος», ο «Θείος Βάνιας», «Οι Τρεις Αδερφές», ο «Βυσσινόκηπος» κ.α. είναι κείμενα που επιλέγουν πολλοί θίασοι να ανεβάσουν μέχρι και σήμερα.

Πέθανε από φυματίωση σε ηλικία μόλις 44 ετών.

Bonus info: Στα πρώτα περιοδικά με τα οποία συνεργάστηκε υπέγραφε με το ψευδώνυμο «Αντόσια Τσεχοντέ».
«MΑΣΑ
Σ’ αυτή την πόλη, να ξέρεις τρείς γλώσσες είναι πολυτέλεια - ούτε καν πολυτέλεια, βάρος είναι. Κάτι σαν περιττή απόφυση, ένα έκτο δάχτυλο. Μάθαμε ένα σωρό άχρηστα πράγματα.
ΒΕΡΣΙΝΙΝ
Καλό και αυτό! (Γελάει) Άχρηστα πράγματα! Νομίζω πως δεν υπάρχει ούτε θα υπάρξει τόσο θλιβερός τόπος που να μην έχει ανάγκη από μορφωμένους κι έξυπνους ανθρώπους» - Από τις «Τρεις Αδερφές»



INFO

13η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

12 – 15 Μαΐου

ΔΕΘ – HELEXPO, ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ 13 & 15

Ώρες λειτουργίας: Πέμπτη 15:00 - 21:00 / Παρασκευή & Κυριακή 10:00 - 21:00 / Σάββατο 10:00 - 22:00

http://thessalonikibookfair.gr/

κείμενο | κική μουστακίδου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδηςς