R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Το Νόμπελ του Γιώργου Σεφέρη

...και η ποίησή του μέσα από λόγια κι από στίχους

10 Δεκεμβρίου 1963. Η Σουηδική Ακαδημία απονέμει το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας για πρώτη φορά σε έναν Έλληνα ποιητή, τον Γιώργο Σεφέρη.

Χρόνια μετά και αφού έχουν βγει στο φως της δημοσιότητας όλα τα απόκρυφα αρχεία της Ακαδημίας σχετικά με τα ονόματα των συνυποψήφιων, διάφοροι αναζητούν ακόμα τους λόγους που επιλέχθηκε τότε να βραβευτεί ο Σεφέρης. Βέβαια, για να πούμε και την αλήθεια, σημασία δεν έχει το γιατί, αλλά το ότι βραβεύτηκε.

single photo

ΤΙ ΕΙΠΩΘΗΚΕ

Ο γραμματέας της Ακαδημία Άντερς Όστερλινγκ σε μια συνέντευξή του είπε σχετικά: «Μπορεί μεν η Ελλάδα να περίμενε επί μακρόν τον στέφανον της δάφνης, ωστόσο η βράβευση που ήρθε ήταν δίκαιη» και συνέχισε περιγράφοντας την ποίηση του Σεφέρη: «Από τεχνικής απόψεως, ο Σεφέρης έχει επηρεαστεί από τον Έλιοτ. Στο βάθος όμως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τόνος του συχνά αντανακλά μια σπασμένη ηχώ της μουσικής ενός αρχαίου ελληνικού χορού».

Τα μέλη της επιτροπής τον επέλεξαν ανάμεσα σε ονόματα-μεγαθήρια όπως αυτά του Πάμπλο Νερούδα και Σάμιουελ Μπέκετ, γιατί ο Σεφέρης δεν ήταν ούτε μηδενιστής όπως ο Μπέκετ, ούτε κομμουνιστής όπως ο Νερούδα. Μάλιστα στα πρακτικά έγραψαν ότι το βραβείο αυτό είναι ένας φόρος τιμής στο ιδανικό του κλασικισμού, που έφερε και φέρει το όνομα «Ελλάδα».

Ο ίδιος ο ποιητής, σε δήλωση που έκανε αμέσως μετά την αναγγελία της βράβευσης, είπε: «Διαλέγοντας έναν Έλληνα ποιητή για το βραβείο Νομπέλ, νομίζω πως η Σουηδική Ακαδημία θέλησε να εκδηλώσει την αλληλεγγύη της με τη ζωντανή πνευματική Ελλάδα. Εννοώ: αυτή την Ελλάδα για την οποία τόσες γενεές αγωνίστηκαν, προσπαθώντας να κρατήσουν ό,τι ζωντανό από τη μακριά παράδοση της. Νομίζω, ακόμη, ότι η Σουηδική Ακαδημία θέλησε να δείξει πως η σημερινή ανθρωπότητα χρειάζεται και την ποίηση - κάθε λαού - και το ελληνικό πνεύμα.»

Ωστόσο, 52 χρόνια πριν ο κόσμος έμεινε αμέτοχος στη βράβευση του μεγάλου ποιητή. Όταν γύρισε από τη Στοκχόλμη με το βραβείο κανείς δεν ήταν εκεί να τον υποδεχτεί και να τον συγχαρεί, παρά μόνο η μάνα και η κόρη του. Επομένως ο κόσμος δεν είχε να πει τίποτα τότε για ένα τόσο μεγάλο γεγονός. Από τα περισσότερα μέσα αποσιωπήθηκε έντεχνα και ο κόσμος θεωρούσε ότι είναι κάποιος που γράφει στίχους στον Θεοδωράκη. Έτσι ακριβώς σχολιάστηκε η είδηση του Νόμπελ.

single photo

ΤΟ ΝΟΜΠΕΛ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Πηγαίνοντας στο σήμερα σίγουρα οι άνθρωποι είναι πιο ενημερωμένοι σχετικά με την ταυτότητα του ποιητή. Κάποιοι θεωρούν ότι ο Σεφέρης επάξια βραβεύτηκε, άλλοι ότι πουλήθηκε, με χαρακτηριστικότερη άποψη αυτή του Ντίνου Χριστιανόπουλου που σχολίασε ότι για να πάρει ο Σεφέρης το βραβείο άλλαξε το όνομα της ποιητικής του συλλογής, και τουλάχιστον περισσότεροι ξέρουν ότι δεν είναι απλά ο στιχουργός του Θεοδωράκη. Και αν ακόμα κάποιος ψάχνει να βρει τους λόγους που επιλέχθηκε ο συγκεκριμένος ποιητής σίγουρα θα έβρισκε πολλούς μέσα από τους στίχους των ποιημάτων που εκφράζουν την διαχρονική ομορφιά της χώρας και της γλώσσας μας, αλλά και τους αιώνιους προβληματισμούς των ανθρώπων…

Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε τη ζωή μας• λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή.

-«ΑΡΝΗΣΗ» από τα «ΠΟΙΗΜΑΤΑ»

Δε θέλω τίποτε άλλο παρά να μιλήσω απλά, να μου δοθεί ετούτη η χάρη. Γιατί και το τραγούδι το φορτώσαμε με τόσες μουσικές που σιγά – σιγά βουλιάζει και την τέχνη μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της κι είναι καιρός να πούμε τα λιγοστά μας λόγια γιατί η ψυχή μας αύριο κάνει πανιά.

-Απόσπασμα από το ποίημα «ΕΝΑΣ ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΤΑΜΙΑ» από το «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Β΄»

…το σπουδαίο δεν είναι ν’ αλλάξουμε τη ζωή μας, ονειροπολώντας μιαν άλλη πιο ενδιαφέρουσα, αλλά να κάνουμε να λαλήσει τούτη η ζωή, όπως μας δόθηκε, την καθημερινή, την ταπεινή, την ανθρώπινη, όπου το καθετί που μπορούσε να γυρέψουμε πρέπει να υπάρχει.

-«ΜΕΡΕΣ Α΄» Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ

Εύκολα τρίβεται ο άνθρωπος μες στους πολέμους•
ο άνθρωπος είναι μαλακός, ένα δεμάτι χόρτο•
χείλια και δάχτυλα που λαχταρούν ένα άσπρο στήθος
μάτια που μισοκλείνουν στο λαμπύρισμα της μέρας
και πόδια που θα τρέχανε, κι ας είναι τόσο κουρασμένα,
στο παραμικρό σφύριγμα του κέρδους.

Απόσπασμα από το ποίημα «ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ» από το «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Β΄»

ἂν εἶναι ἀλήθεια πὼς αὐτὸ εἶναι παραμύθι,
ἂν εἶναι ἀλήθεια πὼς οἱ ἄνθρωποι δὲ θὰ ξαναπιάσουν
τὸν παλιὸ δόλο τῶν θεῶν˙
ἂν εἶναι ἀλήθεια
πὼς κάποιος ἄλλος Τεῦκρος, ὕστερα ἀπὸ χρόνια,
ἢ κάποιος Αἴαντας ἢ Πρίαμος ἢ Ἑκάβη
ἢ κάποιος ἄγνωστος, ἀνώνυμος, ποὺ ὡστόσο
εἶδε ἕνα Σκάμαντρο νὰ ξεχειλάει κουφάρια,
δὲν τὄ χει μὲς στὴ μοίρα του ν᾿ ἀκούσει
μαντατοφόρους ποὺ ἔρχονται νὰ ποῦνε
πὼς τόσος πόνος τόση ζωὴ
πῆγαν στὴν ἄβυσσο
γιὰ ἕνα πουκάμισο ἀδειανὸ γιὰ μίαν Ἑλένη.

«Ελένη» από το «Κύπρος ου μ’ εθέσπισε»

Ελλάς• πυρ! Ελλήνων• πυρ! Χριστιανών• πυρ!
Τρεις λέξεις νεκρές. Γιατί τις σκοτώσατε;

«ΑΠΟ ΒΛΑΚΕΙΑ» από το «ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ Β΄» Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ (αντιγραφή από το ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ)

κείμενο | δήμητρα λαμπροπούλου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου