R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Η λαμαρίνα όλα τα σβήνει

Οι ποιητικοί ωκεανοί του Νίκου Καββαδία

Λένε πως είτε ζεις είτε γράφεις για τη ζωή. Όταν όμως κάποιος γράφει για όσα έζησε, όταν αντλεί από τη μνήμη, τα λόγια του αποκτούν μια βαρύτητα που καθηλώνει. Έζησε ο Ξενοφώντας, ο Μακρυγιάννης, ο Σολζενίτσιν κι άλλοι τόσοι, έζησε κι ο Νίκος Καββαδίας. Κι ήταν ευλογία για όλους εμάς η ζωή του. Γιατί υπάρχουν κάποιοι που βλέπουν τις βάρκες να κουνιούνται κι άλλοι που τις κάνουν να κουνιούνται, που τις καβαλάνε ξέφρενα και οργώνουν τις θάλασσες επάνω τους, γεμάτοι ορμή, μέσα στον πυρετό της λαμαρίνας και την ανάμνηση του λιμανιού τους.

"Θα μεταλάβω με νερό θαλασσινό
στάλα τη στάλα συναγμένο απ’ το κορμί σου
σε τάσι αρχαίο, μπακιρένιο αλγερινό,
που κοινωνούσαν πειρατές πριν πολεμήσουν"

single photo

Όμως, η θάλασσα είναι επικίνδυνο πράγμα, πάντοτε ήταν. Σε τραβάει κοντά της, επιστρατεύει τις Σειρήνες της και σε μαγεύει. Σε κερδίζει μια για πάντα και σε αναγκάζει να χάσεις οριστικά την ιδιότητα του πολίτη ενός μόνου κράτους. Δεν υπάρχουν εθνικότητες και τέτοιες επίπλαστες διαφορές στα υπερπόντια ταξίδια. Όταν ο άνθρωπος βρίσκεται ανάμεσα στα δύο ατέλειωτα μπλε, συνειδητοποιεί τη μηδαμινότητά του και κάθε εμπάθειά του αμβλύνεται μπροστά στο φόβο του απείρου. Έτσι έζησε κι ο Καββαδίας. Ανάμεσα σε φίλους και ξένους, ανάμεσα στον μοναδικό και ανεκπλήρωτο έρωτα και στους αγοραίους έρωτες των λιμανιών.

Ἡ λαμαρίνα!... Ἡ λαμαρίνα ὅλα τὰ σβήνει.
Μᾶς ἕσφιξε τὸ Kuro Siwo σὰ μία ζώνη
κι ἐσὺ κοιτᾶς ἀκόμη πάνω ἀπ᾿ τὸ τιμόνι,
πῶς παίζει ὁ μπούσουλας καρντίνι μὲ καρντίνι…

single photo

Όπως ο Σολωμός χάρισε στη νεοελληνική γλώσσα τη λογοτεχνική της ταυτότητα και την έφερε κοντά στο λαό έτσι κι ο Καββαδίας μετέφερε με έργο του προσεκτικά την ψηφίδα της ναυτικής κουλτούρας και την προσκόλλησε αριστουργηματικά επάνω στο βαρύ και πλούσιο ψηφιδωτό της ελληνικής πνευματικής παράδοσης. Πόσα οφείλει η μικρή μας χώρα στη θάλασσα; Πόσα οφείλει ο άνθρωπος στην περιέργεια και στην άσβεστη θέληση κάποιων να κυνηγούν τον ορίζοντα και να ξημερώνουν σε ξένα λιμάνια, σηκώνοντας επάνω τους το βάρος αιώνων και αιώνιων παθών;

Κι όμως, ο ναυτικός, το λιμάνι, ακόμη και σήμερα φέρνει συνειρμούς περίεργους. Λίγο η έλλειψη σταθερότητας, άρα -θα πουν οι συντηρητικοί- και ηθικής, λίγο η μεταβλητότητα των συνθηκών, άρα –θα πουν οι ρεαλιστές- και της προσωπικότητας κι αμέσως η σκέψη μας αγριεύει και απομονώνει αυτούς τους αλλόκοτους ανθρώπους που χαραμίζουν μεσοπέλαγα τα νιάτα και τη δύναμή τους κι απομακρύνονται σταδιακά από όσους κανόνες με το στανιό διαμορφώθηκαν γι’ αυτούς που μένουν πίσω, μακάρια οριοθετημένοι από βουνά, θάλασσες και κάθε μορφή ανθρώπινης εξουσίας.

Της Σαλονίκης μοναχά της πρέπει το καράβι.
Να μην τολμήσεις να τη δεις ποτέ από τη στεριά.
Κι αν κάποια στην Καλαμαριά πουκάμισο μου ράβει,
Μπορεί να ‘ρθω απ’ τα πέλαγα με τη φυρονεριά.

Όπως ο Σολωμός χάρισε στη νεοελληνική γλώσσα τη λογοτεχνική της ταυτότητα και την έφερε κοντά στο λαό έτσι κι ο Καββαδίας μετέφερε με έργο του προσεκτικά την ψηφίδα της ναυτικής κουλτούρας και την προσκόλλησε αριστουργηματικά επάνω στο βαρύ και πλούσιο ψηφιδωτό της ελληνικής πνευματικής παράδοσης. Πόσα οφείλει η μικρή μας χώρα στη θάλασσα; Πόσα οφείλει ο άνθρωπος στην περιέργεια και στην άσβεστη θέληση κάποιων να κυνηγούν τον ορίζοντα και να ξημερώνουν σε ξένα λιμάνια, σηκώνοντας επάνω τους το βάρος αιώνων και αιώνιων παθών;

single photo

Μπορεί να μην είναι ο σημαντικότερος ποιητής της γενιάς του ’30. Μπορεί κάποιες στιγμές ο στίχος του να μοιάζει αδούλευτος, πρόχειρος, τσαπατσούλικος. Πάντως, αυτός ο παράξενος άνθρωπος με το πλεκτό ναυτικό σκουφάκι, το τατουάζ με το φανάρι στο μπράτσο και τα μεγάλα αυτιά, ο Κόλλιας για τους φίλους, άφησε το ποτισμένο από την αλμύρα στίγμα του στη λογοτεχνία μας. Κι αυτό δε λέει να ξαλμυρίσει. Άγγιξε άγνωστες, υποσυνείδητες χορδές, κρυμμένες μέσα μας από την εποχή των μεγάλων μετακινήσεων. Επάνω στο βαθύ μπλε του ωκεανού έστησε τους πρωταγωνιστές του, τους συντρόφους του, Νορβηγούς καπετάνιους, μαύρους θερμαστές και Μαλαίσιους πειρατές, πόρνες, πίθηκους, γάτες, αρχαίες δοξασίες χωρίς σύνορα, θρησκεία και σημαία. Με μοναδικό συνδετικό στοιχείο τη θάλασσα και τον έρωτα ζυμώθηκαν μαζί και έμειναν για πάντα.

Ο Νίκος Καββαδιας διαβάζει το ''Φατα μοργκανα''

κείμενο | αλέξανδρος κόγκας
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου