_λογοτεχνία_ποίηση

Μενέλαος Λουντέμης

Ο Έλληνας Μαξίμ Γκόργκι

Πολυγραφότατος και πολυδιαβασμένος ιδιαίτερα από τους νεολαίους στις δεκαετίες του '50, του '60 και του '70, υπήρξε ο συγγραφέας που ουσιαστικά γαλούχησε τις γενιές αυτές.

Γεννημένος στη Μικρά Ασία, σε ηλικία μόλις 10 χρόνων βρέθηκε πρόσφυγας στη Μακεδονία χωρίς κανένα πόρο ζωής. Αναγκάστηκε για να ζήσει να κάνει τα πιο διαφορετικά επαγγέλματα από λαντζέρης, λούστρος και ψάλτης μέχρι δάσκαλος και επιστάτης στα έργα του Γαλλικού ποταμού, Λουδία, απ' όπου εμπνεύστηκε και το φιλολογικό του ψευδώνυμο Λουντέμης.

Αυτό όμως που στιγμάτισε τη ζωή και το συγγραφικό του έργο ήταν η στράτευσή του στην Αριστερά και η πολιτική του δράση μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ, γεγονός που του στοίχισε την αποβολή του από όλα τα γυμνάσια της χώρας και κατά συνέπεια τον αποκλεισμό του από τις ανώτατες σπουδές. Στην πνευματική ζωή του τόπου μας πρωτοπαρουσιάστηκε το 1935 με το διήγημα «Οι καμπάνες του Τραμόντο», όμως καθιερώθηκε σαν άνθρωπος του πνεύματος με τη συλλογή διηγημάτων «Τα πλοία δεν άραξαν» το 1936, το οποίο τιμήθηκε τον ίδιο χρόνο με το μεγάλο κρατικό βραβείο.

Λόγω των προοδευτικών πολιτικών του πεποιθήσεων δοκίμασε πολλές περιπέτειες και διώξεις. Κατά τον εμφύλιο συλλαμβάνεται για τα αριστερά του φρονήματα, δικάζεται για εσχάτη προδοσία και καταδικάζεται σε θάνατο, ποινή που δεν εκτελέστηκε ποτέ. Εξορίζεται όμως στη Μακρόνησο και στον Αη-Στράτη όπου βρέθηκε μαζί με τον Θεοδωράκη και τον Ρίτσο. Το 1956 μεταφέρεται απ' τον τόπο εξορίας του στην Αθήνα για να δικαστεί επειδή στο έργο του «προπαγανδίζει τας πολιτικάς του ιδέας... και καλλιεργεί το μίσος». Αρνούμενος να αποκηρύξει τις ιδέες του, καταδικάζεται και απαγορεύεται η κυκλοφορία των βιβλίων του. Στη διάρκεια της δικτατορίας του Παπαδόπουλου αυτοεξορίζεται στο Βουκουρέστι και επιστρέφει στην Ελλάδα μετά την Μεταπολίτευση το 1976. Η ταλαιπωρημένη του καρδιά όμως δεν αντέχει τη συγκίνηση του επαναπατρισμού και πεθαίνει στις 22 Ιανουαρίου 1977 από καρδιακή προσβολή.

Ο Λουντέμης στα περισσότερα έργα του αυτοβιογραφείται, αλλά με τρόπο που τραβά το ενδιαφέρον και την επικρότηση του αναγνώστη. Οι σκληρές εμπειρίες της ζωής του αναβιώνουν στο έργο του με θαυμαστή πλαστικότητα. Ο πόνος για την κοινωνική αδικία και η συμπάθειά του για τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους, του δίνουν την ευκαιρία να πλάσει ζωντανές μορφές με δραματικές προεκτάσεις. Ο ίδιος ο Λουντέμης αναγνωρίζει ως δάσκαλό του στην τέχνη και οδηγό του στη ζωή το μεγάλο μας ποιητή Κώστα Βάρναλη. Η αλήθεια είναι ο μόνος του στόχος. Μια πικρή ειρωνεία διατρέχει μάλιστα πολλές φορές το έργο του. Ο ερασιτεχνικός τρόπος γραφής του καθώς και η καταγραφή της πραγματικότητας χαρακτηρίζουν το έργο στο σύνολό του. Έργα του όπως «Ένα παιδί μετράει τ' άστρα», «Συννεφιάζει», «Οι κερασιές ανθίζουν και φέτος», η «Αγέλαστη άνοιξη», καθώς και το κορυφαίο «Οδός Αβύσσου αριθμός μηδέν», αποτυπώνουν «την πίκρα της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής αδικίας», όπως ο ίδιος δηλώνει στη δίκη του.

Παρότι θεωρείται από πολλούς σήμερα «ξεπερασμένος», αξίζει να γνωρίσουμε ένα έργο που με τρόπο ρεαλιστικό αλλά και ταυτόχρονα λυρικό μιλάει για την ελευθερία, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλληλεγγύη και αγάπη, έννοιες περισσότερο παρά ποτέ επίκαιρες. «Ανέβα/Πάντα ανέβαινε/Στην κορφή σε περιμένει η Αγάπη».