R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Μενέλαος Λουντέμης

'Αγαπώ θα πει εγώ αγαπώ.. το τι κάνει ο άλλος είναι δική του δουλειά.'

Share:

"Ο αέρας φύσαγε σαν γύφτος" κι έτσι φύσηξε και τον πήρε στις 22 Γενάρη του 1977 και βρέθηκε ο Μενέλαος Λουντέμης ανάμεσα στ' αστέρια. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς. Έγραψε περίπου 45 βιβλία, μυθιστορήματα, θεατρικά, παιδική λογοτεχνία, ποίηση. Ανήκε στους λογοτέχνες του μεσοπολέμου που στράφηκε προς τον κοινωνικό ρεαλισμό. Είχε μια έντονη βιωματική γραφή που κάποιες στιγμές άγγιζε τον μελοδραματισμό. Μιλούσε για ελευθερία, δημοκρατία, ανθρωπισμό με την πένα του να στάζει δύναμη, λυρισμό και αμεσότητα. Σκοπός του ήταν η καταγραφή της πραγματικότητας και η κατάδειξη της ανισότητας.

Μας δίνει την προσωπική του οπτική της μοναξιάς, του ανεκπλήρωτου έρωτα και της δυστυχίας. Έγραψε με πλήρη συνείδηση χωρίς να τον ενδιαφέρει η 'Τέχνη', όπως έλεγε. Έγραφε όπως ανάσαινε, δίχως να σταματά ποτέ, παρά τις προσπάθειες που έκαναν αρκετοί να τον φιμώσουν.

single photo

"Αν είσαι καλός, πού είναι οι οχτροί σου;"

Γεννήθηκε το 1912 στην Κωνσταντινούπολη. Το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτριος Μπαλάσογλου, το οποίο άλλαξε σε Βαλασιάδης μετά την μικρασιατική καταστροφή. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια με την οποία, αφού διώχθηκαν, περιπλανήθηκαν αρκετά μέχρι που εγκαταστάθηκαν το 1923 στην Έδεσσα. Εκεί δούλεψε σκληρά για να βοηθήσει οικονομικά την οικογένειά του (λαντζιέρης, λούστρος, ψάλτης, δάσκαλος και επιστάτης στα έργα του Λουδία). Το 1927 δημοσιεύει ποιήματα σε εφημερίδες της Έδεσσας και το 1930 ποιήματα και διηγήματά του φιλοξενούνται στο λογοτεχνικό περιοδικό 'Νέα Εστία". Το 1934 εκδίδει το διήγημα "Μια νύχτα με πολλά φώτα κάτω από μια πόλη με πολλά αστέρια" και υπογράφει πρώτη φορά με το ψευδώνυμο "Μενέλαος Λουντέμης", εμπνευσμένο από τον ποταμό Λουδία.

Στρατολογείται στην Αριστερά και η πολιτική δράση του στο ΚΚΕ του κλείνει την πόρτα από όλα τα γυμνάσια της χώρας. Μετά από την αποβολή του, ξεκινάει μια καινούργια οδύσσεια μετακινήσεων και τελικά καταλήγει στην Αθήνα, όπου έρχεται άμεσα σε επαφή με τους αριστερούς διανοουμένους. Καθοριστική ήταν η γνωριμία του με τους Κώστα Βάρναλη, Άγγελο Σικελιανό και Νικόλαο Βέη. Ο τελευταίος ήταν καθηγητής στην φιλοσοφική και επειδή ο Λουντέμης δεν μπορούσε να εγγραφεί, λόγω βεβαρημένου 'κόκκινου' παρελθόντος, τον άφηνε να παρακολουθεί τις παραδόσεις του.

single photo

Το 1938 τιμήθηκε με το Μέγα Κρατικό Βραβείο Πεζογραφίας για τη συλλογή διηγημάτων "Τα πλοία δεν άραξαν". Στον εμφύλιο όμως συλλαμβάνεται για τα αριστερά του φρονήματα, δικάζεται για εσχάτη προδοσία και καταδικάζεται σε θάνατο. Ποινή, η οποία ευτυχώς, δεν εκτελέστηκε. Αντί αυτού εξορίζεται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Μακρόνησο και στον Αη Στρατή, μαζί με τον Θεοδωράκη και τον Ρίτσο.

"Και περνούσα τις μέρες μου με τα χρώματά μου ταχτοποιημένα. Με τα όνειρά μου συγυρισμένα. Με τα ποιήματά μου καθαρογραμμένα... γιατί έτσι τα' βλεπα. Έτσι νόμιζα."

Το 1956 καλείται στην Αθήνα, όπου δικάζεται για το βιβλίο "Βουρκωμένες μέρες" για "προπαρασκευασμένες πράξεις εσχάτης προδοσίας" όπως ισχυριστήκαν. Μάρτυρες κατέκριναν τα κείμενά του λέγοντας πως καλλιεργούσαν το μίσος και κλόνιζαν την εμπιστοσύνη του λαού. Παρά την προσπάθεια επιφανών προσωπικοτήτων να τον υπερασπιστούν, κρίθηκε ένοχος και απαγορεύτηκε η κυκλοφορία των βιβλίων του. Ξενιτεύεται και πάλι, αυτή τη φορά στο Βουκουρέστι, αφού η δικτατορία του Παπαδόπουλου του αφαιρεί την ελληνική υπηκοότητα.

Ο Λουντέμης δεν είχε πατρίδα. Για εκείνον σπίτι ήταν τα κείμενα και η έμπνευσή του. Σχεδόν όλα τα βιβλία είναι μια κατάθεση της μακροχρόνια οδύσσειας που βίωσε και της σκληρής αδικίας, την οποία πάλεψε με παιδικό πείσμα. Από την Ρουμανία συνεχίζει το συγγραφικό του έργο. Μετά την μεταπολίτευση ανακτά την υπηκοότητα και επιστρέφει στην Ελλάδα το 1976. Ένα χρόνο μετά πεθαίνει από καρδιακή προσβολή.

single photo

"Είχε καταφέρει όλη τη νύχτα να μετρήσει τ' άστρα. Να τα μετρήσει όλα, σιγά σιγά, ενα...ένα. Όλα. Και τα βρήκε σωστά."

Βιβλία του μεταφραστήκαν σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Πολωνία, η Ρουμανία. Κάποια μεταφραστήκαν στα κινέζικα και τα βιετναμέζικα. Στην Ευρώπη δημοσιεύθηκαν αρκετά αποσπάσματα από το έργο του σε καλλιτεχνικά περιοδικά και εφημερίδες.

Μενέλαος Λουντέμης
Μενέλαος Λουντέμης

Το βιβλίο "ένα παιδί μετράει τ' άστρα" (1956) που κυκλοφόρησε και στα γερμανικά, είναι ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία και από τα πρώτα που διάβασα όταν ήμουν παιδί. Η μητέρα μου λάτρευε τον Λουντέμη και μου έλεγε αποσπάσματά του. Έτσι λοιπόν αφιερώνω σε σένα μαμά αυτό το άρθρο και κλείνω με την τελευταία πρόταση του αγαπημένου μας βιβλίου, ένα μήνυμα που μου πέρασες και μου έμαθες να πράττω.

"Ν' αγαπάς όπως πρέπει ν' αγαπηθούν μια μέρα... όλοι οι άνθρωποι. Αμήν!"

κείμενο | χάιντι σεραφειμίδου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας