R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Μαρσέλ Προύστ

«Το μεγάλο μου χάρισμα ήταν να υποφέρω»

Στις 10 Ιουλίου, το 1871 στο Οτέιγ του Παρισιού, γεννήθηκε ένας από τους σημαντικότερους μυθιστοριογράφους, δοκιμιογράφους και κριτικούς του 20ού αιώνα, ο Μαρσέλ Προυστ. Με τη λογοτεχνία ξεκίνησε να ασχολείται ήδη από μικρός. Στα έργα του διακρίνεται έντονα η αγάπη του για τη μητέρα του η οποία ήταν εβραϊκής καταγωγής. Κάτι ακόμη που επηρέασε τη λογοτεχνική του έμπνευση ήταν και ο σεξουαλικός προσανατολισμός του.

Μαρσέλ Προύστ

Στην ηλικία των 9 ετών έπαθε άσθμα κι αυτό τον ακολούθησε σε όλη τη μετέπειτα ζωή του. Σπούδασε στο λύκειο Κοντορσέ και στη σχολή Πολιτικών Επιστημών, όμως παράλληλα έγραφε για διάφορα περιοδικά. Αυτός ο οποίος τον ώθησε ουσιαστικά στη συγγραφή ήταν ο Ανατόλ Φρανς.

Ο ίδιος είπε κάποτε: «το μεγάλο μου χάρισμα ήταν να υποφέρω». Μέσα από τα έργα του ζωντάνευε κόσμους δικούς του, ξυπνούσε αναμνήσεις και μετέφερε αισθήσεις στον αναγνώστη. Έμοιαζε να βρίσκεται σε μια διαρκή αναζήτηση του εαυτού του θαρρείς και έψαχνε κομμάτια του προσωπικού χαμένου χρόνου του. Ο Ελέστ Αλμπαρέ στο έργο του «Ο κύριος Προυστ» αναφέρει: «Δεν εγκατέλειπε ποτέ το πρόβλημα που είχε μέσα του και γύρευε τη λύση».

Το 1896 έγραψε το πρώτο του έργο με τίτλο «Τέρψεις και Ημέρες». Πρόκειται για συλλογή σύντομων ιστοριών, ποιημάτων και δοκιμίων. Τότε δεν είχαν γνωρίσει μεγάλη επιτυχία όπως και κάποια ακόμη έργα του που ακολούθησαν μετέπειτα.

Σχεδόν κατέρρευσε ψυχολογικά και σωματικά όταν το 1905 έχασε τη μητέρα του, ένα από τα λίγα τόσο αγαπημένα του πρόσωπα. Απομονώθηκε στο ηχομονωμένο του δωμάτιο και αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στη συγγραφή και την ενδοσκόπηση. Από το 1910 και μετά περνούσε τον περισσότερο χρόνο του στην κρεβατοκάμαρα. Έγραφε κάθε νύχτα ασταμάτητα και κοιμόταν την ημέρα.

Μαρσέλ Προύστ

Από το 1885 είχε ξεκινήσει να φτιάχνει ένα προσχέδιο για το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο». Έργο που επρόκειτο να αποβεί καθοριστικό για την παγκόσμια λογοτεχνία. Το 1913, λοιπόν, εξέδωσε το πρώτο του μέρος. Το βιβλίο αποτελείται συνολικά από 7 μέρη και θεωρείται πλέον ένα από τα αριστουργήματα του λογοτεχνικού κόσμου. Μέσα σε αυτές τις 3.200 λέξεις ο Προυστ δίνει μορφή σε ένα σωρό έντονα συναισθήματα. Θίγει τον έρωτα, τη ζήλεια και δημιουργεί ατμόσφαιρες νοσταλγικές μα και θλιμμένες μέσα από τις οποίες διαφαίνεται και η δική του νοσταλγία για την παιδική ηλικία.

Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε πως το έργο του αυτό είναι τόσο μυθιστόρημα όσο και αυτοβιογραφία ακόμη και δοκίμιο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που χαρακτηρίζουν το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» ως έναν εσωτερικό μονόλογο του συγγραφέα που στην ουσία τελικά όντως ψάχνει να βρει τον ίδιο του τον εαυτό. Ένα κείμενο ζωντανό, παραστατικότατο, γεμάτο ψυχολογικές, κοινωνιολογικές και φιλοσοφικές έννοιες. Παρότι θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει αρκετά ασυνάρτητο, καταφέρνει να σκιαγραφήσει με αριστοτεχνικό τρόπο τον τότε αστικό κόσμο χρησιμοποιώντας εύστοχες και ευφάνταστες μεταφορές όπως και σχήματα λόγου. Ο Προυστ κατάφερε στην κυριολεξία να ζωγραφίσει με τις λέξεις στις οποίες τελικά έδωσε ζωή.

Μαρσέλ Προύστ

Ο ίδιος έφυγε από τη ζωή στις 18 Νοεμβρίου του 1922.
«Κάθε αναγνώστης, ουσιαστικά, βρίσκει τον εαυτό του (σε ένα βιβλίο). Η δουλειά του συγγραφέα δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα είδος οπτικού μέσου, το οποίο κάνει εφικτό στον αναγνώστη να διακρίνει αυτό που, χωρίς το συγκεκριμένο βιβλίο, πιθανόν δεν θα είχε ποτέ δει από μόνος του». 
Marcel Proust

Μαρσέλ Προύστ

κείμενο | έλλη πράντζου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + οδυσσέας κοσμάτος