R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Heiner Müller

Όταν η οδύνη γίνεται πηγή έμπνευσης

Γερμανός θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης, δραματουργός, ποιητής και θεωρητικός του θεάτρου.

Γεννήθηκε στο Έπεντορφ της Σαξονίας στις 9 του Γενάρη του 1929, σε μια περιοχή της Ανατολικής Γερμανίας που είχε πληγεί ιδιαιτέρως από διάφορα στρατιωτικά χτυπήματα αντικρουόμενων πολιτικών δυνάμεων. Το 1947 έγινε μέλος του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας (Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας) και πλέον η πολιτική του στάση τοποθετείται με σαφήνεια. Εργάστηκε και ως δημοσιογράφος, έγινε μέλος της Ένωσης Γερμανών Συγγραφέων και συντάκτης στο περιοδικό «Νέα Τέχνη».

Χαίνερ Μούλερ

Ο Μούλερ, ασχολήθηκε με το μεταδραματικό θέατρο με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, που υπογράφεται από το «ταλέντο» και την προσωπική του οπτική πάνω στα πράγματα. Επανεξετάζει κλασικό υλικό τόσο της Αρχαίας Ελληνικής, όσο και της Αγγλικής Λογοτεχνίας και ξαναγράφει κείμενα που προορίζονται για το θέατρο, βασισμένα πάνω στα γνωστά έργα που άφησαν εποχή, όπως η «Μήδεια», ο «Φιλοκτήτης» και ο «Οιδίποδας τύραννος» αλλά και τα δημοφιλή «Μακμπέθ» και «Άμλετ» του Σαίξπηρ.

Χαίνερ Μούλερ

Η διαφορετικότητα του τρόπου γραφής του Μούλερ, έγκειται στον τρόπο που παρουσιάζει τη Λογοτεχνία να ανθεί μέσα από χαλάσματα. Η κοινωνική φθορά της σύγχρονης εποχής, η ανέκαθεν και εξ’ ολοκλήρου γ’ αυτόν άνιση πάλη των τάξεων, οι πόλεμοι που σπείρουν το θάνατο, η αποχαύνωση που έχει επιφέρει η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και η διείσδυση αμερικάνικων νοοτροπιών στην καθημερινότητα, ταλανίζουν το μυαλό του και αποτελούν το φόντο των περισσότερων έργων του. Ένας συγγραφέας λοιπόν, που από τον τρόπο γραφής του φαίνεται εξουθενωμένος, ταλαιπωρημένος, κακοζωισμένος. Στην ουσία μεταθέτει όλα τα προβλήματα της ανθρωπότητας στο πρόσωπο ενός ατόμου – του εκάστοτε πρωταγωνιστή- που όπως είναι λογικό μπορεί να ταυτιστεί με τον συγγραφέα και τις σκέψεις του.

Ο Μούλερ, με άλλα λόγια, παρουσιάζει το πρόβλημα ως συμπαγές σώμα, ως τραύμα ψυχικό και βάρος σωματικό, που είναι όλο φορτωμένο στην πλάτη του. Ο ωμός τρόπος γραφής του, όπως τον βλέπουμε να δεσπόζει στα κείμενά του «Θέλεις να φας την καρδιά μου Άμλετ» , «Κύριε τσάκισέ μου τον σβέρκο καθώς θα πέφτω από τον πάγκο» -στίχοι από το έργο του «Μηχανή Άμλετ» προσδίδουν έναν τόνο απαισιοδοξίας, αλλά και μια μηχανιστική οπτική στα ανθρώπινα όντα. Παρουσιάζει πρόσωπα που μιλούν σαν μηχανές, με ρομποτικό ρυθμό, μικρές προτάσεις και λόγια βαρύγδουπα. Χαρακτηριστικές είναι και οι βωμολοχίες στα έργα του. Θέλει να ψυχογραφήσει τους βαθιά απογοητευμένους χαρακτήρες του, που καταντούν άβουλοι να σέρνονται σε λαβύρινθους και να παλεύουν με ψυχολογικά αδιέξοδα. Θα μπορούσε κανείς να τους χαρακτηρίσει μέχρι και παρανοϊκούς ή ψυχικά διαταραγμένους.

Χαίνερ Μούλερ

Αυτοί λοιπόν οι «περίεργοι» και οξύθυμοι χαρακτήρες του Μούλερ, που οργιάζουν και παραληρούν προκειμένου να φωνάξουν τα αιτήματά τους, πάντα έχουν δίκιο. Όμως, ο συγκεκριμένος συγγραφέας αυτό που μάλλον θέλει να πετύχει, είναι να δώσει σάρκα και οστά στη φωνή και τα αιτήματα χιλιάδων ανθρώπων που διαμαρτύρονται κι όμως τα θέλω τους χάνονται μέσα σε αυτή την πανανθρώπινη ζούγκλα. Θέλει να τονίσει το πόσο μικρές κουκίδες αποτελούμε όλοι εμείς στον παγκόσμιο χάρτη και πόσο εύκολα καθοδηγούμαστε σαν άβουλες μάζες είτε από πρόσωπα εξουσίας είτε από -τάχα μου δήθεν- παγιωμένες αρχές του Δυτικού Κόσμου, που μας καθιστούν ολοένα και πιο ανήμπορους να τις ακολουθήσουμε.

Χαίνερ Μούλερ

Ο Μούλερ σίγουρα δεν ασχολείται με την εξέλιξη, αλλά με τα συντρίμμια. Με αυτό που μένει πίσω και καταρρέει, όμως πριν καταρρεύσει εντελώς θα προβλέψει τα νέα ερείπια και τα θύματα που θα θρηνήσει ο σύγχρονος κόσμος, που από επιλογή του, στο βωμό της εξέλιξης και του εκσυγχρονισμού «πουλάει την ψυχή του στο διάολο».

Μας αξίζει; Αυτό, μάλλον, διερωτάται.

κείμενο | κατερίνα τσάμη
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας