R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Δεσμοί αίματος από το παρελθόν

Διαβάζοντας το ‘Γκιακ’ του Δημοσθένη Παπαμάρκου

Παραχωμένο σε μία γωνία ενός μεγάλου βιβλιοπωλείου βρισκόταν ένα μικρό βιβλιαράκι με τίτλο «Γκιακ», μία λέξη ακατανόητη για μένα, που όμως με τράβηξε στη στιγμή να το διαβάσω, ώστε να μάθω τι σημαίνει.

Ήδη από την τρίτη σελίδα δίνεται ο ορισμός της λέξης: Γκιακ, λέξη αρβανίτικη και όχι ελληνική, που σημαίνει αίμα, δεσμός συγγένειας που προκύπτει από κοινή καταγωγή, φόνος για εκδίκηση, φυλή.

single photo Πρόκειται για μία συλλογή διηγημάτων του Δημοσθένη Παπαμάρκου, με κεντρικό άξονα τη μικρασιατική εκστρατεία. Οι ήρωες, ωστόσο, δεν είναι πρόσφυγες, αλλά άνθρωποι που πολέμησαν στην Ιωνία, στρατιώτες που προκάλεσαν τη σφαγή, γεύτηκαν το αίμα, πήραν μία αίσθηση της παροδικής νίκης και τελικά βίωσαν την ολοκληρωτική ήττα και γύρισαν στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, όπου βρέθηκαν αντιμέτωποι με μία διαφορετική πραγματικότητα από αυτή που άφησαν πίσω τους στην αρχή του πολέμου.

Κάθε ένας από αυτούς διηγείται μία ιστορία: μία μικρή ιστορία ζωής που τους σημάδεψε και τους διαμόρφωσε είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, είτε μετά το τέλος του. Η παράδοση για αυτούς παίζει σημαντικό ρόλο καθώς άλλοτε την αντιμάχονται με όλες τους τις δυνάμεις, άλλοτε την αγκαλιάζουν και ζουν τις ζωές τους με αυτήν ως μοναδικό γνώμονα. Σε όλες τις περιπτώσεις όμως, το γκιακ -με τις τέσσερις σημασίες του- κρέμεται από πάνω τους σαν δαμόκλειος σπάθη.

Λένε τις ιστορίες τους στη γλώσσα που μιλάνε στον τόπο τους, που δεν είναι άλλος από τη Μαλεσίνα Λοκρίδας, τον τόπο καταγωγής του ίδιου του συγγραφέα. Είναι μία γλώσσα τραχιά και σκληρή με έντονο τοπικό ιδίωμα που χαρίζει στη διήγηση μία πρωτοφανή ζωντάνια και στον συγγραφέα τα εύσημα για τη σύλληψη αυτής της πρωτοτυπίας. Οι ήρωες μιλούν σε πρώτο πρόσωπο με μορφή εσωτερικής διήγησης, σαν να απευθύνονται σε κάποιον φανταστικό ακροατή με τον οποίο πολλές φορές ο αναγνώστης ταυτίζεται.

single photo

Το εντυπωσιακότερο στοιχείο στην περίπτωση του «Γκιακ» είναι η έλλειψη οποιουδήποτε συναισθήματος στη διήγηση. Απουσιάζουν παντελώς η μετάνοια και η συμπάθεια και τα γεγονότα εκφράζονται έτσι όπως ακριβώς συνέβησαν στους ήρωες, που δεν ζητούν κάθαρση ή δικαίωση. Συνεπώς, ο αναγνώστης αναλαμβάνει το ρόλο του αμερόληπτου παρατηρητή και όχι του κριτή, όπως συμβαίνει συνήθως σε αντίστοιχα βιβλία. Το βιβλίο από μόνο του σε υποχρεώνει, σχεδόν, να μείνεις ουδέτερος απέναντι στους ήρωες, χωρίς να τους συμπαθήσεις ή να τους αντιπαθήσεις.

single photo Η γλώσσα, η αμεσότητα και τα πρόσωπα της ιστορίας, είναι κάποιοι από τους λόγους για να διαβάσει κανείς το τελευταίο βιβλίο του Δημοσθένη Παπαμάρκου. Μα ο σημαντικότερος λόγος είναι το γλυκόπικρο χαμόγελο που σου αφήνει στο τέλος του.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες.

κείμενο | λιάνα τσαβδαρίδου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης