R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

ΜΙΣΕΛ ΦΟΥΚΩ

«Μεταξύ της ηδονής να γράφεις και της δυνατότητας να μιλάς υπάρχει μια ορισμένη σχέση ασυμβατότητας. Εκεί όπου δεν είναι πια δυνατόν να μιλά κανείς, ανακαλύπτει τη μυστική, δύσκολη και ολίγον επικίνδυνη γοητεία να γράφεις.»

Το 1979, πέντε χρόνια πριν πεθάνει, ο Μισέλ Φουκώ, έδωσε μια συνέντευξη σχετικά με το προσφυγικό ζήτημα, η οποία δεν δημοσιεύτηκε ποτέ. Οι απαντήσεις του αν και πριν από τόσα χρόνια, παραμένουν επίκαιρες μέχρι σήμερα κι αντικατοπτρίζουν το δικό μας προσφυγικό ζήτημα. Η απάντηση μάλιστα στην τελευταία ερώτηση, θεωρείται προφητική. Πριν όμως προχωρήσουμε σε περισσότερες λεπτομέρειες, ας δούμε «Ποιος ήταν ο Μισέλ Φουκώ.»

ΜΙΣΕΛ ΦΟΥΚΩ

Ο Μισέλ Πωλ Φουκώ, ήταν Γάλλος δομιστής και μεταμοντερνιστής, ψυχολόγος και ψυχοπαθολόγος. Αν ρωτούσαμε τον ίδιο όμως θα μας έλεγε ότι είναι φιλόσοφος και δημοσιογράφος «όσον αφορά το τι συμβαίνει γύρω μας, τι είμαστε εμείς και τι συμβαίνει στον κόσμο.»

«Είμαι πολύ περήφανος που ορισμένοι με θεωρούν επικίνδυνο για την πνευματική υγεία των φοιτητών. Όταν οι άνθρωποι αρχίζουν να σκέφτονται με όρους υγείας σχετικά με τις διανοητικές δραστηριότητες κάτι πάει στραβά.», υποστήριζε και θεωρούσε πως τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητο και δεδομένο, ενώ πίστευε πως η εξουσία είναι τεχνική και απέρριπτε το στερεότυπο ότι ο ισχυρός έχει μεγαλύτερη εξουσία από τον ανίσχυρο.

Ο Φουκώ υπερασπιζόταν τους καταπιεσμένους, τους ανίσχυρους, τους πνευματικά ασθενείς και τους ομοφυλόφιλους, ενώ θεωρούσε τις φυλακές, τα νοσοκομεία και τα φρενοκομεία μέσα αποκλεισμού της κοινωνίας.

«Η εξουσία δεν έχει τη δύναμη να κάνει τίποτα στο σεξ και τις ηδονές, εκτός από το να τους λέει όχι.», υποστήριζε και οραματιζόταν έναν κόσμο, όπου οι άνθρωποι θα αποκτούν όλο και περισσότερες εμμονές με το σεξ, ώσπου αυτό να γίνει ο πρωταρχικός λόγος ύπαρξης.

Γεννημένος στις 15 Οκτωβρίου 1926, στο Πουατιέ της Γαλλίας, από πατέρα χειρούργο και μητέρα εύπορη κληρονόμο, είχε κλειστό και δύσκολο χαρακτήρα. Μετά από τις σπουδές του στο Πουατιέ, όπου διακρίθηκε στα γαλλικά, στα λατινικά και στα αρχαία ελληνικά, μετέβη στο Παρίσι, όπου απέκτησε πτυχία στη φιλοσοφία και στην ψυχολογία. Τότε ήταν που ανακάλυψε την ομοφυλοφιλία του, ενώ εκδήλωσε επιθετική συμπεριφορά και τάσεις αυτοκτονίας, ανέπτυξε κομμουνιστικές απόψεις και πολλοί υποστήριζαν ότι κατέφυγε στα ναρκωτικά και τον αλκοολισμό. Από το 1952 που έλαβε το δίπλωμα της ψυχοπαθολογίας, άρχισε να εργάζεται σε πανεπιστήμια ως καθηγητής και σε ψυχιατρικές κλινικές.

Το 1961 εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο: «Τρέλα και παραλογισμός: Η ιστορία της τρέλας στην κλασσική εποχή». Το 1966 ακολούθησε το βιβλίο του με τίτλο «Η τάξη των πραγμάτων». Το 1970 εκλέχθηκε ως ισόβιος καθηγητής στο Κολλέγιο της Γαλλίας. Το 1975 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Επιτήρηση και Τιμωρία», ενώ το 1976 ο πρώτος τόμος της τριλογίας «Η ιστορία της σεξουαλικότητας», γεγονός που τον κατέταξε σε έναν από τους σημαντικότερους διανοούμενους της εποχής του. Το 1978 στάλθηκε στο Ιράν για να καλύψει την ιρανική επανάσταση.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του έγραψε αρκετά βιβλία. Άφησε την τελευταία του πνοή, στις 25 Ιουνίου του 1984, στο Παρίσι, από νευρολογικές επιπλοκές που του προκάλεσαν οξεία σηψαιμία, ενώ ήταν οροθετικός.

ΜΙΣΕΛ ΦΟΥΚΩ

Παρακάτω, παραθέτω το απόσπασμα της συνέντευξης όσον αφορά το προσφυγικό ζήτημα:

Ερώτηση: Ποια κατά τη γνώμη σας είναι η πηγή του ζητήματος των Βιετναμέζων προσφύγων?
Απάντηση: η δύναμη που βρίσκεται στην εξουσία στο Νότιο Βιετνάμ ασκείται από το Βόρειο. Σε αυτή την αλληλουχία κατοχών πάνω από έναν αιώνα, εκτεταμένες συγκρούσεις αναπτύχθηκαν μεταξύ του πληθυσμού. Εξαιτίας αυτών των ιστορικών ανταγωνισμών, κομμάτι του πληθυσμού είδε τον εαυτό του να κατηγορείται για την κατάσταση και να εγκαταλείπεται.

Ερώτηση: Πολλοί/ες νιώθουν μια αντίφαση μεταξύ της προηγούμενης ανάγκης να στηρίξουν την ενοποίηση του Βιετνάμ και την σημερινή απαίτηση να χειριστούν το ζήτημα των προσφύγων, που είναι συνέπεια αυτής της ενοποίησης.
Απάντηση: Το κράτος δεν πρέπει να ασκήσει ένα δικαίωμα άνευ όρων πάνω στη ζωή και το θάνατο, πάνω στο λαό του ή στο λαό μιας άλλης χώρας. Το να αρνηθούμε στο κράτος αυτό το δικαίωμα ζωής και θανάτου σήμαινε προηγουμένως να εναντιωθούμε στους βομβαρδισμούς του Βιετνάμ από τις ΗΠΑ και σήμερα σημαίνει να βοηθήσουμε τους πρόσφυγες.

Ερώτηση: Για να βρούμε μια παγκόσμια λύση στο ζήτημα, τα κράτη που δημιουργούν πρόσφυγες, ιδιαίτερα το Βιετνάμ, θα έπρεπε να αλλάξουν την πολιτική τους. Αλλά πώς, κατά τη γνώμη σας, μπορεί να επιτευχθεί μια τέτοια γενική λύση?
Απάντηση: Στη Γενεύη, στη σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες, οι χώρες που συμμετείχαν άσκησαν πίεση στο Βιετνάμ, με τη μορφή συστάσεων και συμβουλών. Η κυβέρνηση του Βιετνάμ μετά έκανε κάποιες παραχωρήσεις. Αντί να εγκαταλείπει αυτούς/ες που θέλουν να φύγουν σε αβέβαιες συνθήκες, και ακόμα περισσότερο, σε κίνδυνο των ζωών τους, η κυβέρνηση του Βιετνάμ προτείνει να χτίσει κέντρα μετάβασης για να συλλέγει πιθανούς μετανάστες: θα έμεναν εκεί για βδομάδες, μήνες, ή ακόμα και χρόνια, ώσπου να έβρισκαν μια χώρα που θα τους φιλοξενούσε. Αλλά αυτή η πρόταση ακούγεται περιέργως σαν στρατόπεδα συγκέντρωσης.

ΜΙΣΕΛ ΦΟΥΚΩ

Ερώτηση: Το προσφυγικό ζήτημα έχει αναδυθεί πολλές φορές στο παρελθόν, αλλά αν υπήρχε μια νέα ιστορική πλευρά στην περίπτωση του Βιετνάμ, ποια θα μπορούσε να είναι αυτή?

Απάντηση: Στον 20ο αιώνα, οι γενοκτονίες και οι εθνοτικές διώξεις ήταν συχνές. Νομίζω ότι στο άμεσο μέλλον, αυτά τα φαινόμενα θα συμβούν ξανά σε νέες μορφές. Πρώτον, επειδή κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, ο αριθμών των δικτατορικών κρατών έχει αυξηθεί παρά μειωθεί. Καθώς η πολιτική έκφραση είναι αδύνατη στη χώρα τους και καθώς δεν έχουν την αναγκαία δύναμη για να αντισταθούν, οι άνθρωποι που καταπιέζονται από δικτατορίες θα επιλέγουν να δραπετεύουν από την κόλασή τους.

Δεύτερον, σε πρώην αποικίες, τα κράτη που δημιουργήθηκαν διατήρησαν τα αποικιακά σύνορα ως είχαν, έτσι ώστε εθνικότητες, γλώσσες και θρησκείες ανακατεύτηκαν. Αυτό το φαινόμενο δημιουργεί σοβαρές εντάσεις. Σε αυτές τις χώρες, οι ανταγωνισμοί μεταξύ του πληθυσμού είναι πιθανό να εκραγούν και να επιφέρουν μαζικές μετακινήσεις και την κατάρρευση κρατικών μηχανισμών.

Τρίτον, οι ανεπτυγμένες οικονομικές δυνάμεις που χρειάζονταν εργατική δύναμη από τον Τρίτο Κόσμο και οι αναπτυσσόμενες χώρες, εισήγαγαν μετανάστες/στριες από την Πορτογαλία, την Αλγερία ή την Αφρική. Αλλά τώρα, οι χώρες που δε χρειάζονται πλέον αυτή την εργατική δύναμη εξαιτίας της τεχνολογικής εξέλιξης επιχειρούν να στείλουν αυτούς τους μετανάστες/στριες πίσω. Όλα αυτά τα προβλήματα οδηγούν σε αυτό της μετανάστευσης πληθυσμών, που εμπλέκει εκατοντάδες χιλιάδες και εκατομμύρια ανθρώπων. Και οι μεταναστεύσεις πληθυσμών αναγκαστικά γίνονται επίπονες και τραγικές και αναπόφευκτα συνοδεύονται από θανάτους και δολοφονίες. Πολύ φοβάμαι ότι αυτό που συμβαίνει στο Βιετνάμ δεν είναι απλώς ένα μετα-φαινόμενο, απόρροια του παρελθόντος, αλλά επίσης ένα προμήνυμα του μέλλοντος.

κείμενο | ερωδίτη παπαποστόλου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + οδυσσέας κοσμάτος