R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

Διονύσιος Σολωμός

Διονύσιος Σολωμός

Μια ηθική μεγαλοφυΐα

" Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσαν ".

εξώφυλλο / Φιλιππούση Ρενάτα: Διονύσιος Σολωμός

Σε αυτή τη φράση θα μπορούσαμε να πούμε ότι συνοψίζεται όλη η ζωή και το έργο του εθνικού μας ποιητή που κήρυξε με ιερή εμμονή τις αθάνατες αξίες της ζωής: Δικαιοσύνη, Ελευθερία, Πίστη, Αγάπη. Γεννημένος στη Ζάκυνθο τον Απρίλιο του 1798, ο Διονύσιος Σολωμός, πέθανε στις 9 Φεβρουαρίου του 1859, δύο χρόνια πριν γεννηθεί ο Παλαμάς. Ήταν καρπός ενός εξωσυζυγικού έρωτα από εκείνους που συνταιριάζουν την αριστοκρατία με τη φτωχολογιά. Ο πατέρας του, κόντε Νικόλαος Σολωμός, ήταν 70 χρονών όταν στεφανώθηκε την υπηρέτριά του Αγγελική Νίκλη. Σε πολύ μικρή ηλικία μένει ορφανός. Τα παιδικά του χρόνια τα περνάει στη Ζάκυνθο, σπουδαίο καλλιτεχνικό, εμπορικό και πολιτικό κέντρο της εποχής, σταυροδρόμι Δύσης και Ανατολής.

Διονύσιος Σολωμός Πρώτος του δάσκαλος ήταν ο Αντώνιος Μαρτελάος, ένας φιλελεύθερος ιεροδιάκονος. Από αυτόν έμαθε ο Σολωμός πως ο άνθρωπος γεννιέται με ψυχή ελεύθερη. Σε ηλικία μόλις δέκα χρονών πηγαίνει με τον τότε δάσκαλό του Σάντο Ρόσσι στην Ιταλία για σπουδές. Βενετία-Κρεμόνα-Παβία. Αλλά οι σχολαστικοί τύποι ήταν ασυμβίβαστοι με τη φύση του πνεύματός του. Έτσι 10 χρόνια αργότερα, το 1818 χωρίς να έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του στη Νομική επιστρέφει και πάλι στη Ζάκυνθο πλουτισμένος με το άνθος της ιταλικής σοφίας. Ήδη τον έχει "αρπάξει" ολόκληρο η ποίηση. Η φύση τον έχει προορίσει να εκφράσει ό,τι αισθάνεται ένας ολόκληρος λαός, να συμπυκνώσει και να ανακεφαλαιώσει την πνευματική ζωή του έθνους του.

Παρόλα αυτά, τα πρώτα του ποιητικά φανερώματα έγιναν στα ιταλικά εξαιτίας της θαυμάσιας γνώσης της ιταλικής γλώσσας που διέθετε. Μαγεμένος όμως άκουγε πάντα την απλή και όμορφη ζωντανή ελληνική γλώσσα. Γνώριζε ότι έπρεπε να γίνει Έλληνας ποιητής, να γράφει στην ελληνική γλώσσα, και μάλιστα στη γλώσσα του λαού, τη δημοτική. Εξάλλου "η νεοτέρα ελληνική δεν είχε αποκτήσει ακόμη το Dante της", όπως του είχε πει ο τότε πρωθυπουργός Σπυρίδωνας Τρικούπης. Έτσι αρχίζει και μελετάει τα δημοτικά τραγούδια, ώστε να είναι σε θέση να γράψει ελληνικά ποιήματα. Το πρώτο ποίημα του ήταν η "Ξανθούλα" ενώ λίγο αργότερα το 1823 έγραψε και τον "Ύμνο εις την Ελευθερία". Στα 1826 γράφει το "Λάμπρο" και τη "Φαρμακωμένη". Αλλά το μεγάλο, το επικό γεγονός της χρονιάς αυτής, ήταν η τρομερή πολιορκία του Μεσσολογγιού. Με εθνική συνείδηση και ψυχικό ρίγος παρακολουθούσε ο ποιητής την εθνική εποποιία από την οποία προέκυψε η επική του σύνθεση "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι".

Διονύσιος Σολωμός

Στα 1828 εγκαθίσταται στην Κέρκυρα επιζητώντας την ψυχική του ηρεμία η οποία θα του επέτρεπε να αφοσιωθεί απερίσπαστος στο έργο του. Εκεί θα γνωρίσει και το μεγάλο μουσουργό Νικόλαο Μάντζαρο ο οποίος μελοποίησε πολλά σολωμικά ποιήματα, μεταξύ των οποίων και τον "Ύμνο εις την Ελευθερία" που από το 1856 καθιερώθηκε ως ο Εθνικός μας Ύμνος. Ο Διονύσιος Σολωμός υπήρξε σίγουρα από τους πιο σπουδαίους ποιητές που έχουμε να επιδείξουμε και αυτό όχι μόνο γιατί ήταν ο ηγέτης και ιδρυτής της Επτανησιακής Σχολής, ούτε γιατί μας χάρισε τον Εθνικό μας Ύμνο και ο ίδιος ύμνησε με ευλάβεια και αφοσίωση τον Εθνικό Αγώνα της Ανεξαρτησίας και της Εθνικής Ελευθερίας, αλλά γιατί ο Σολωμός προχωρεί σε μια ευρύτερη ανθρώπινη έννοια της ελευθερίας: την Ηθική Ελευθερία! Είναι ο ποιητής που κατάφερε πρώτος από όλους να εκφράσει την πνευματική Ελλάδα στο ανώτερο φανέρωμά της και να αναδείξει τη ζωντανή γλώσσα του λαού σε έντεχνα ποιητικό λόγο, σε όργανο υψηλού στοχασμού και της συνείδησης που ανάγει την ελευθερία σε απόλυτη αξία και μέτρο του ηθικού βίου.

Διονύσιος Σολωμός

κείμενο | φωτεινή σιδηροπούλου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου