_πως συνομιλεί με τον Αντόν Πάβλοβιτς Τσέχωφ

Ιατρική και συγγραφή; Πώς μπορεί κάποιος και συνδυάζει αυτά τα δύο;

«Είμαι βέβαιος πως το γεγονός ότι ασχολήθηκα με την ιατρική έχει επηρεάσει σοβαρά τη λογοτεχνική μου δραστηριότητα. Έχει διευρύνει το πεδίο των παρατηρήσεών μου και έχει εμπλουτίσει τις γνώσεις μου, αποτρέποντάς με ίσως από πολλά σφάλματα. Έκανα την παρατήρηση ότι δεν είναι πάντοτε δυνατό να συμπίπτουν οι συμβάσεις της δημιουργίας με τα επιστημονικά δεδομένα»

Share:

κείμενο | καλλιόπη πασιά */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + αλέξανδρος κόγκας

Κατά συνέπεια, αλήθεια ή ψέμματα;

«Οι καλύτεροι συγγραφείς περιγράφουν τη ζωή όπως αυτή είναι, αλλά με τέτοιο τρόπο που διαβάζοντάς τους καταλαβαίνεις πώς θα έπρεπε να είναι, κι αυτό είναι που γοητεύει. Άλλωστε η αλήθεια και η εντιμότητα είναι η βάση μιας καλής γραφής, γιατί πάνω απ’ όλα είναι η βάση της ατομικής συμπεριφοράς και της πολιτικής πράξης»

ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ
ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ

Ορίστε μου την ευθύνη...

«Να λες ‘Αυτό δεν μ’ αρέσει!’ είναι αρκετό για να επιβεβαιώσει την ανεξαρτησία σου και, κατά συνέπεια, τη χρησιμότητά σου»

Και η αλληλεγγύη, η ομάδα;

«Δεν υπάρχει ανάγκη από μια αλληλλεγγύη κλειστού τύπου. Θεωρώ το έμβλημα και την ετικέτα προκατάληψη. Τα δικά μου αγία των αγίων είναι το ανθρώπινο σώμα, η υγεία, το μυαλό, το ταλέντο, η έμπνευση, η αγάπη και η απόλυτη ελευθερία από την καταπίεση και το ψέμα»

Οι λέξεις σας κρύβουν χαρά ή λύπη;

«Είναι παρατηρημένο ότι οι σκυθρωποί άνθρωποι, οι μελαγχολικοί γράφουν πάντα με ευθυμία, ενώ οι πρόσχαροι κυνηγούν την πλήξη με τα γραπτά τους. Όσο για μένα, όσο πιο χαρούμενη είναι η ζωή μου, τόσο πιο σκοτεινά είναι τα διηγήματά μου»

Και από που αντλούνται οι στιγμές έμπνευσης;

«Διαβάζοντας, κοιτάζοντας αριστερά και δεξιά και ακούγοντας, έτσι θα μάθεις και θα διδαχθείς πολλά. Να εύχεσαι να μη μιλάς και να μη συζητάς γι΄αυτά που δεν γνωρίζεις και δεν καταλαβαίνεις. Δες τα όλα, αλλά δες πώς τα είδες. Γράφε και μετά να διαγράφεις αλύπητα. Μάθε να το κάνεις μόνος σου αυτό».

ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ

Για τι από όλα να μιλήσεις κανείς;

«Πολιτική, θρησκευτική ή φιλοσοφική κοσμοθεωρία δεν έχω ακόμα. Αλλάζω κάθε μήνα, και γι αυτό θα πρέπει να περιοριστώ μόνο στις περιγραφές – πώς οι ήρωές μου αγαπούν πώς παντρεύονται, γεννούν, πεθαίνουν και μιλούν. Όσο για σένα, διάλεξε ο,τι θες. Αρκεί να μην αφήνεις τα χέρια σου να γράφουν όταν το μυαλό τεμπελιάζει! Μην επινοείς μαρτύρια που δεν δοκίμασες και μην ζωγραφίζεις πίνακες τους οποίους δεν είδες – διότι το ψέμα στο διήγημα είναι πολύ πιο ενοχλητικό απ’ όσο είναι όταν το λες»

Πώς μπορεί αλήθεια κάποιος να μιλήσει για μαρτύρια;

«Να κλαις χωρίς να το συνειδητοποιεί ο αναγνώστης, να ξέρεις να υποφέρεις, αλλά να γράφεις ψυχρά. Μόνο τότε το αποτέλεσμα θα είναι εντυπωσιακό χωρίς να είναι ‘γλυκανάλατο’. Να θυμάσαι ότι τα δάκρυα, όποια δάκρυα έχουν περιγραφεί από καιρό. Το θέμα πρέπει να είναι καινούριο, το παραμύθι μπορεί να λείπει»

Μιλώντας για μαρτύρια, πείτε μου για το νησί των εξόριστων, των κολασμένων, την Σαχαλίνη. Ποιά σκέψη βασανίζει κάποιον που επισκέπτεται το μέρος;

«Η Σαχαλίνη είναι ο τόπος των πιο ανυπόφορων μαρτυρίων στα οποία είναι δυνατό να υποβάλλεται ο άνθρωπος, ελεύθερος ή φυλακισμένος. Σε μέρη όπως αυτά θα έπρεπε να πηγαίνουμε για προσκύνημα, όπως π.χ στη Μέκκα. Διώξαμε ανθρώπους στο κρύο, αλυσοδεμένους, τους διαφθείραμε, αυξήσαμε τους εγκληματίες. Όλη η προηγμένη Ευρώπη γνωρίζει πλέον ότι δεν είναι ευθύνη των φυλακών, η ευθύνη είναι στον καθένα μας».

Και η ευθύνη της λογοτεχνίας;

Η ζωή είναι μια πορεία προς τη φυλακή. Η αληθινή λογοτεχνία οφείλει να διδάσκει πώς να διαφεύγεις ή να υπόσχεται την ελευθερία»

ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ
ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ

Μια τελευταία συμβουλή πριν το ξημέρωμα;

«Ο Κύριος σας χάρισε καλή και στοργική καρδιά, χρησιμοποιήστε τη, λοιπόν, γράψτε με γλυκιά πένα, και ελαφριά ψυχή, δίχως να σκέφτεστε τις προσβολές. Να είστε αντικειμενικός, να τα βλέπετε όλα με το μάτι του καλού ανθρώπου, δηλαδή, με το ίδιο το μάτι σας, και στρωθείτε να γράψετε ένα διήγημα ή ένα θεατρικό για τη ζωή, όχι κριτική της ζωής, ένα τραγούδι για τη ζωή μας, που μας χαρίζεται μόνο μια φορά και την οποία δεν αξίζει να σπαταλούμε στις κατηγορίες. Φερθείτε δίκαια στον εαυτό σας, στο ταλέντο σας, αφήστε το μεγάλο καράβι να πλεύσει στην ανοιχτή θάλασσα, μην το κρατάτε στη λιμνούλα της πηγής. Συγχωρήστε όλους εκείνους που σας πρόσβαλαν, χαιρετήστε με το χέρι ψηλά και το λέω πάλι, ΚΑΘΗΣΤΕ ΝΑ ΓΡΑΨΕΤΕ»

** Η ονειρική συνομιλία περιλαμβάνει αποσπάσματα από το βιβλίο ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ, Η τέχνη της γραφής, Συμβουλές σε ένα νέο συγγραφέα, Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ, Αθήνα 2007. Η επιλογή και σύνθεση αυτών σε συνδυασμό με τις ερωτήσεις της υπογράφουσας αποτελούν μια προσπάθεια ταπεινής υπενθύμισης της επετείου από την γέννηση του μεγάλου δραματουργού και θεατρικού συγγραφέα την 29η-01-1860.

κείμενο | καλλιόπη πασιά
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + αλέξανδρος κόγκας