R

e

j

e

c

t

e

d

L

i

t

e

r

a

t

u

r

e

image

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

'Σαν να 'χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου'

Όχι, δεν έχουν τελειωμό τα πάθη και οι καημοί του κόσμου.

Μοιάζουν όμως τόσο διαφορετικά, τόσο αισθητικά και ηθικά ανώτερα, όταν βρίσκεται μια στο τόσο κάποιος εμπνευσμένος να τα τραγουδήσει και να τα λειάνει, να πάρει τη λάσπη της ζωής και μ’ αυτήν να φτιάξει μια γέφυρα για να ενώσει το θεϊκό με το ανθρώπινο, το σύγχρονο με το διαχρονικό. Στα παραμύθια, ζούσε κάποτε κάποιος φτωχός σε μια καλύβα μέσα στο δάσος. Όταν πέρασε τυχαία έξω από το σπιτάκι του ο βασιλιάς, άκουσε τους ήχους από το σαντούρι του, άκουσε το χαρούμενο τραγούδι του και απόρησε που ένας τόσο φτωχός άνθρωπος ζούσε ξέγνοιαστος κι ευτυχισμένος. Στην πραγματικότητα ζούσε ένας φτωχός άνθρωπος που μέσα στην τυραννισμένη του ζωή, βρήκε το κουράγιο να ψάλλει την ομορφιά και τη δυστυχία, το θάνατο και την αιώνια ζωή και κατάφερε οι ψαλμωδίες του να μείνουν αναλλοίωτες στο χρόνο και ιερά φυλαγμένες σαν ένα ασπρόμαυρο πορτρέτο του παππού και της γιαγιάς. Αυτός ο άνθρωπος είναι ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ο Παπαδιαμάντης λοιπόν, ο κοσμοκαλόγερος της λογοτεχνίας μας, φοβάμαι πως ακόμη και στις μέρες μας ταλαιπωρείται και βασανίζεται. Δεν έχει βρει σε αυτόν τον κόσμο την γαλήνη και την ηρεμία που τόσο αναζητούσε και που μόνο στο άγριο φυσικό τοπίο της Σκιάθου του έβρισκε. 105 χρόνια από τον θάνατό του κι ακόμη η ζωντανή μέσα απ’ τα έργα του παρουσία προκαλεί πάθη κι ένα αμείωτο ενδιαφέρον γύρω από το πρόσωπό του, που θα τον τρόμαζε. Από τη μια η δογματική διδασκαλία του έργου του, το «πρέπει να τον εκτιμήσεις» που μοιάζει ξένο με την κοσμοθεωρία του κι από την άλλη η θρησκευτική ποδηγέτηση, η εκμετάλλευση της βαθιάς θρησκευτικής του πίστης που έδωσε την αφορμή στους συντηρητικούς πάντα κύκλους της θρησκείας μας να τον ξεδιαλέξουν και να τον προβάλλουν σχεδόν μονομερώς έναντι άλλων, αξιολογότατων λογοτεχνών. Κι όμως, αυτός που τραβοκοπιέται από τη μια κι από την άλλη, που μοιράζεται ως αντίδωρο στα στόματα απίστων, έζησε μόνος κι έρημος, τρεφόμενος κυρίως από την παρατήρηση της ζωής των άλλων, ξένος, κουρελής και πλημμυρισμένος από έγνοιες.

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Η Σκιάθος του 21ου αιώνα θα του προκαλούσε θλίψη. Μπορεί ο ανδριάντας του να κοσμεί την παραλία, μπορεί το πρόσωπό του να είναι το σύμβολο του δήμου και το σπίτι του τουριστικός προορισμός, μα πόσο ξένα θα του έμοιαζαν όλα αυτά; Πλέον το όμορφο νησί, το τόσο τυχερό και πολυτραγουδισμένο, φημίζεται για τα μπιτσόμπαρα, τους νεολαίους που βρίσκουν τη Μύκονο κομμάτι μακριά και τη γραφικότητα της μπόμπας και του εφηβικού ξεσαλώματος. Στα σκαλάκια του σπιτιού του φωτογραφίζονται τα εγχώρια ξέκωλα πριν πεταχτούν για σουβλάκι στο δρόμο που φέρει το όνομά του. Κι όταν ξερνάνε νωρίς το πρωί έξω πάλι από το σπίτι του δεν μπορούν να προσδιορίσουν αν έφταιξε το τελευταίο σφηνάκι, το αλλοιωμένο τζατζίκι του πιτόγυρου ή η απότομη επαφή τους με την λογοτεχνία. Ίσως τα βλέπω εγώ πιο μαύρα, ίσως αυτός να έβρισκε κι άλλο υλικό για τα ηθογραφικά του διηγήματα.

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ο Αλέκος βέβαια, είχε και δικά του πάθη. Το κρασί κατέβαινε κι έτσι όπως έβρισκε αδειανό πάντα το στομάχι του επέτεινε τη νευρικότητα και οι αναθυμιάσεις του κατέκλυζαν σταδιακά την καθημερινότητά του. Το ποτό, το τσιγάρο και η υποκρισία των ανθρώπων θα του έκλειναν τα μάτια και θα άνοιγαν τα δικά μας. Από τότε και στο εξής, από αυτή τη στιγμή και για πάντα, σε κάθε δύσκολη στιγμή, όπου και να μας βρίσκει το κακό, όπου κι να θολώνει ο νους μας, η προτροπή του Ελύτη, είναι μια κάποια λύση. "Μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη".



Η Κατίνα Παξινού διαβάζει την φόνισσα του Α. Παπαδιαμάντη

κείμενο | αλέξανδρος κόγκας
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης