O Βασιλιάς των μουσικών

Ένας από τους λόγους που δεν μπορώ με τίποτα να παρακολουθήσω ταινία σε λεωφορείο είναι η απουσία του ήχου. Όπως όταν είσαι στο δωμάτιο σου και αυτός που ενοχλείται σου ζητεί να χαμηλώσεις τη φωνή (μη με ρωτήσεις τι κάνει ένας άγνωστος στο δωμάτιό σου). “Έχει υπότιτλους, εξάλλου”. Ναι αλλά αν χαμηλώσω τη φωνή δε θα έχει ήχο. Και οι ταινίες είναι οπτικοακουστικές αφηγήσεις.

Στο κομμάτι του ήχου περιλαμβάνεται το ηχητικό μοντάζ (η κατασκευή δηλαδή των ήχων που συνοδεύουν την εικόνα) και η μίξη τους (δηλαδή, η τοποθέτησή τους σε ηχητικές στάθμες). Ταυτόχρονα, μέρος του ηχητικού σχεδιασμού μιας ταινίας θεωρείται και η μουσική της. Κι όταν στους τίτλους της η μουσική αποδίδεται στον Hans Zimmer, είναι τουλάχιστον κακούργημα να παρακολουθείς την ταινία με τη φωνή χαμηλωμένη.

κείμενο | ηλίας παπαδόπουλος / φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
Hans Zimmer

Γεννημένος το 1957 στην Φρανκφούρτη, έχει γύρω στις 180 κινηματογραφικές συνεργασίες στο ενεργητικό του. Οι μουσικές του συνθέσεις παντρεύουν σύγχρονους ηλεκτρονικούς ήχους με περίτεχνα ενορχηστρωμένες μελωδικές συνθέσεις. “Δε χρειάζεσαι παραπάνω από 4ς νότες”, όπως λέει στο διαδικτυακό του master class. “Αρκεί να παίζεις με ψυχή”, συμπληρώνει.

Έχει την πρωτιά στο MTV καθώς συμμετέχει ως πληκτράς στο πρώτο video που έπαιξε ποτέ στο μουσικό κανάλι (το Video Killed the Radio Star των Buggles το 1981 – βρες το στο YouTube, σε τρία λεπτά τα ξαναλέμε). Έχει και μια άλλη πρωτιά: η πρώτη του solo σύνθεση για κινηματογραφική ταινία έγινε στο Terminal Exposure (1987) του Νίκου Μαστοράκη.

Φανερά επηρεασμένος από την ηλεκτρονική αισθητική του Βαγγέλη Παπαθανασίου (γι’ αυτό επιλέχθηκε εξάλλου να συνθέσει τη μουσική του Blade Runner 2049 του Villeneuve), γράφει για το Rain Man (1988), τον Σοφέρ της Κυρίας Νταίζη (1989), τη Θέλμα και Λουίζ και τα Κύματα Φωτιάς (1991).

Κερδίζει Οscar Μουσικής Σύνθεσης για τον Βασιλιά των Λιονταριών (1994), που έγινε ένα από τα πιο πετυχημένα θεατρικά μιούζικαλ του Broadway υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση της Julie Taymor (Titus, 1999).

Gladiator (2000), Last Samurai (2003), Madagascar (2005), Sherlock Holmes (2009) είναι μερικές μόνο από τις ταινίες των οποίων το soundtrack ακούγεται και μόνο του, στο repeat μέχρι το laser να διαπεράσει το cd. “Γράφω προσπαθώντας να μετατρέψω το φώς της εικόνας σε ήχο”.

Hans Zimmer

Μόλις πριν τρία χρόνια, το 2014, δέχτηκε την πρόταση της Czarina Russell κι ενός φίλου του παραγωγού, του Harvey Goldsmith, να οργανώσει μια συναυλία όπου θα παίζονται κομμάτια από τις ταινίες για τις οποίες έχει συνθέσει μουσική. Δειλά δειλά ξεκίνησε από το Λονδίνο, στο Eventim Apollo. Το 2016 κατέληξε να παίζει σε όλη την Ευρώπη, Ασία και Αμερική με 40 μουσικούς και 20 χορωδούς επί σκηνής σε ασύλληπτων τεχνικών δυνατοτήτων συναυλιακούς χώρους.

Οι συνθέσεις του στη συναυλία, γίνονται από νότες που συνοδεύουν την κινηματογραφική εικόνα, μελωδίες που αφηγούνται ιστορίες ανθρώπων. Με το Crimson Tide θρηνεί τον αδικοχαμένο του φίλο Tony Scott (σκηνοθέτη της ομώνυμης περιπέτειας), που αυτοκτόνησε το 2012 μαθαίνοντας πως έχει καρκίνο στον εγκέφαλο. Με το Lion King θαυμάζει το ανθρώπινο σθένος του Lebo M και το πώς κατάφερε από πολιτικός κρατούμενος στην Κένυα να γίνει τραγουδιστής παγκόσμιας αναγνώρισης. Στους Πειρατές της Καραϊβικής ζητεί συγγνώμη από τους Ιρλανδούς που έχει κατακλέψει όλους τους παραδοσιακούς τους ρυθμούς. Με τον Σκοτεινό Ιππότη παίρνει την ηλεκτρισμένη ερμηνεία του επίσης αδικοχαμένου Heath Ledger (R-E-S-P-E-C-T) και τη μεταφράζει σε metal ήχους. Στο Angels and Demons μετατρέπει σε ήχο τη μάχη του καλού με το κακού πατώντας σε ελληνικούς ρυθμούς – από πού ξεκινάει στη δραματουργία η μάχη του καλού με το κακό; Μάλλον στην πρώτη σωζόμενη αρχαία τραγωδία, τους Πέρσες του Αισχύλου.

Οι εκκλησιαστικοί ήχοι του Interstellar, αφού έχει «διαβάσει» την ιστορία ως παραβολή της μωσαϊκής Εξόδου, οι έντονοι ρυθμοί του ανελέητου κυνηγητού στο Inception, η γυναικεία φωνή που προσδίδει ποίηση (μέσα από το ηχόχρωμα της Lisa Gerard των Dead Can Dance) σε μια κατά τα άλλα ιστορία ανδρών στο Gladiator.

Hans Zimmer

Όλα εκεί, παρόντα στη συναυλία. Να σε δονούν. Να σε συγκινούν. Να σε ξεσηκώνουν. Και στο τέλος να σου θυμίζουν τη δύναμη που έχεις ως άνθρωπος.

Και τη δύναμη που έχει η μουσική ν’ απευθύνεται ταυτόχρονα σε όλους τους ανθρώπους.

(Η συναυλία πρόσφατα κυκλοφόρησε σε DVD, LP και CD, όπως καταγράφηκε στις 04/06/2017 στην Πράγα)

κείμενο | ηλίας παπαδόπουλος
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου