R

e

j

e

c

t

e

d

A

r

t

s

image

Γράμματα ενός 'άσημου' καλλιτέχνη…

Έργα, σκέψεις και συναισθήματα του άγνωστου Vincent van Gogh

Δύσκολα μπορούμε να πιστέψουμε σήμερα, υπό το βάρος του ονόματος του Vincent van Gogh ως ενός από τους μεγαλύτερους ζωγράφους όλων των εποχών, ότι ελάχιστοι γνώριζαν και εκτιμούσαν το έργο του εν ζωή.

Μια ζωή που ξεκινά στις 30 Μαρτίου του 1853 και κλείνει από μια σφαίρα, πιθανόν από το ίδιο του το χέρι, στις 29 Ιουλίου 1890. Δύσκολο να πιστέψουμε πως ήταν μόλις 37 ετών, όταν οι διάσημες αυτοπροσωπογραφίες του, με τα βυθισμένα μάγουλα και το προβληματισμένο βλέμμα, θαρρείς πως εικονίζουν έναν άντρα αρκετά μεγαλύτερο από την ηλικία των τριάντα. Αλλά και ότι, ξεκινώντας τη ζωγραφική σε ηλικία 27 ετών, παρήγαγε μέσα σε μια δεκαετία 860 πίνακες και πάνω από 1300 μικρά έργα και σκίτσα, με τα σημαντικότερα να γίνονται τα τελευταία χρόνια της ζωής του και πολλά από αυτά σήμερα να κατατάσσονται στα πιο διάσημα και πιο ακριβοπληρωμένα έργα όλων των εποχών.

single photo Το έντονο χρώμα που συχνά προκαλεί έκπληξη με τη χρήση του, οι πινελιές με παχύ στρώμα μπογιάς που άλλοτε στροβιλίζονται σε δίνες, τα ρεαλιστικά θέματα της πραγματικής ζωής με έμφαση στην έκφραση των συναισθημάτων, είναι τα χαρακτηριστικά του έργου του που τον κατατάσσουν στο ρεύμα του μετα-ιμπρεσιονισμού και άσκησαν καταλυτική επίδραση στους μεταγενέστερους ζωγράφους. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος ποτέ δεν ήταν ικανοποιημένος από τη δουλειά του.

Γεγονότα της ζωής του, λεπτομέρειες για την εξέλιξη των έργων του, τα συναισθήματά του απέναντί τους, οι πεποιθήσεις του για την τέχνη, η ιδιαίτερη σχέση του με τον Gauguin και άλλους καλλιτέχνες, οι ανησυχίες του και τα προβλήματα με την ψυχική ασθένεια που αντιμετώπιζε, ξεδιπλώνονται σε μια σειρά από 820 γράμματα, τα περισσότερα με παραλήπτη τον αδελφό του Theo. Είναι μια ξεχωριστή εμπειρία να βλέπουμε τα έργα μέσα από τα μάτια του καλλιτέχνη.

1. Οι Πατατοφάγοι, 1885

single photo "Και τώρα οι τόνοι της σάρκας – ξέρω ότι με μια επιφανειακή εξέταση, δηλαδή αν δεν το σκεφτείς αρκετά, μοιάζουν με αυτό που αποκαλούμε χρώμα του δέρματος. Δεν τους είχα κάνει έτσι στην αρχή – είχαν λίγη κίτρινη ώχρα, κόκκινη ώχρα και λευκό, για παράδειγμα. Αλλά αυτό ήταν πάρα πολύ φωτεινό και σίγουρα δεν ήταν κατάλληλο. Τι έπρεπε να γίνει; Είχα τελειώσει όλα τα κεφάλια και μάλιστα με μεγάλη φροντίδα – αλλά γρήγορα τα ξανάφτιαξα χωρίς έλεος, και το χρώμα που είναι τώρα βαμμένα είναι κάπως σαν το χρώμα μιας πραγματικά σκονισμένης πατάτας, με τη φλούδα φυσικά."
(προς τον αδελφό του, Theo van Gogh, Μάιος 1885)

2. Βάζο με δώδεκα Ηλιοτρόπια, 1888

single photo "Σκέφτομαι να διακοσμήσω το στούντιό μου με μισή ντουζίνα πίνακες με ηλιοτρόπια. Μια διακόσμηση στην οποία σκληρά ή σπασμένα κίτρινα θα σκάνε πάνε σε διάφορα μπλε φόντα, από το πιο χλωμό βερονέζικο ως το βασιλικό μπλε, με κορνίζα από λεπτά πηχάκια βαμμένα με πορτοκαλί μολύβι.
(προς τον Emile Bernard, ζωγράφο, Αύγουστος 1888)

3. Το Café Terrace τη νύχτα, 1888

single photo Να λοιπόν ένας πίνακας που απεικονίζει νύχτα, χωρίς μαύρο. Με τίποτα άλλο παρά όμορφο μπλε, βιολετί και πράσινο, και σ’ αυτό το περιβάλλον η φωτισμένη πλατεία βαμμένη σε ένα απαλό χρώμα του θειαφιού, πράσινο λεμονί. Απολαμβάνω τρομερά να ζωγραφίζω επί τόπου τη νύχτα. Στο παρελθόν έκαναν το σχέδιο, και μετά έβαζαν το χρώμα την ημέρα. Όμως βρίσκω πως με βολεύει να κάνω όλο τον πίνακα μαζί. Είναι αλήθεια ότι μπορεί να περάσω ένα μπλε για πράσινο στο σκοτάδι… αλλά είναι ο μόνος τρόπος να ξεφύγεις από τη συμβατική μαύρη νύχτα με το φτωχό, κατάχλωμο και ασπριδερό φως, ενώ στην πραγματικότητα κι ένα κερί ακόμα μας δίνει τα πιο πλούσια κίτρινα και πορτοκαλί.
(προς την αδελφή του, Willemien van Gogh, Σεπτέμβριος 1888)

4. Υπνοδωμάτιο στην Arles, 1888

single photo Αυτή τη φορά είναι απλά το δωμάτιό μου, αλλά το χρώμα πρέπει να κάνει τη δουλειά εδώ, και απλοποιημένο για να δίνει πιο επιβλητικό ύφος στα πράγματα, να υπαινίσσεται την ξεκούραση ή τον ύπνο γενικά. Κοιτάζοντας τον πίνακα θα πρέπει να ξεκουράζει το μυαλό, ή καλύτερα τη φαντασία. […] Μπορείς να δεις πόσο απλή είναι η ιδέα. Οι σκιές και οι φωτοσκιάσεις έχουν αφαιρεθεί – είναι βαμμένο με επίπεδες, απλές αποχρώσεις όπως τα γιαπωνέζικα τυπώματα. […] Είναι κάτι σαν τις νεκρές φύσεις των γαλλικών μυθιστορημάτων με κίτρινο, ροζ, πράσινα σκεπάσματα.
(προς τον αδελφό του, Theo van Gogh, Οκτώβριος 1888)

5. Αυτοπροσωπογραφία χωρίς γενειάδα, 1889

single photo …αυτά που σου υποσχέθηκα είναι εντελώς έτοιμα – πέντε από τις σπουδές μου σε τοπία και ένα μικρό πορτραίτο του εαυτού μου και μια σπουδή εσωτερικού χώρου. Φοβάμαι ότι θα σε απογοητεύσουν ωστόσο, και μερικά πράγματα θα σου φανούν ασήμαντα και άσχημα. Η Wil κι εσύ μπορείτε να τα κάνετε ό,τι επιθυμείτε […]. Αλλά αυτό είναι κάτι που δε με απασχολεί, μόνο ήθελα να σιγουρέψω ότι θα υπάρχουν πράγματα δικά μου στην οικογένεια, και προσπαθώ απλώς να σχηματίσω ένα είδος συνόλου πραγμάτων που θα προτιμούσα να μείνουν μαζί ούτως ώστε να γίνουν εν καιρώ αρκετά πιο σημαντικά.
(προς τη μητέρα του, Anna van Gogh-Carbentus, Οκτώβριος 1889)

6. Ίριδες, 1889

single photo Η έκθεση των Ανεξάρτητων τελείωσε και έχω τις Ίριδές σου πίσω. Είναι ένα από τα καλά σου. Πιστεύω ότι είσαι πιο δυνατός στο να κάνεις αληθινά πράγματα, σαν αυτά […]. Οι φόρμες είναι τόσο καλά ορισμένες και το σύνολο είναι γεμάτο χρώμα. Νιώθω καθαρά τι σε απασχολεί στα καινούρια σου έργα όπως το χωριό υπό το σεληνόφως ή τα βουνά, όμως νομίζω ότι η αναζήτηση για το στυλ αφαιρεί το πραγματικό συναίσθημα των πραγμάτων.
(προς τον Vincent από τον αδελφό του, Theo van Gogh, Οκτώβριος 1889)

7. Πορτραίτο του Dr. Gachet , 1890

single photo Έκανα το πορτραίτο του κυρίου Gachet με μια έκφραση μελαγχολίας που μπορεί συχνά να φανεί σαν γκριμάτσα σε αυτούς που κοιτάζουν τον καμβά. Και όμως αυτό θα έπρεπε να ζωγραφίζουμε, γιατί έτσι μπορεί κανείς να συνειδητοποιήσει, σε σύγκριση με τα παλαιά γαλήνια πορτραίτα, πόσο πολλή έκφραση υπάρχει στα σημερινά κεφάλια, και πάθος και κάτι σαν αναμονή και μια κραυγή. Θλιμμένα, αλλά ευγενικά και ξεκάθαρα και ευφυή, έτσι θα πρέπει να γίνονται πολλά πορτραίτα, κι αυτό θα είχε ακόμη μια συγκεκριμένη επίδραση στους ανθρώπους κάποιες φορές.
(προς την αδελφή του, Willemien van Gogh, Ιούνιος 1890)

8. Έναστρη Νύχτα, 1889

single photo Στην κορυφή σχεδόν της λίστας με τους πιο διάσημους πίνακες όλων των εποχών. Και όμως για την Έναστρη Νύχτα ελάχιστη αναφορά βρίσκουμε στα γράμματα του Βαν Γκογκ. Φαίνεται πως ο ίδιος δεν ήταν ευχαριστημένος με αυτή τη δουλειά. Γράφοντας στον αδελφό του για μια σειρά πινάκων, μεταξύ των οποίων και ο συγκεκριμένος, λέει : “οι υπόλοιποι δε μου λένε τίποτα, γιατί τους λείπει η ανεξάρτητη πρόθεση και το συναίσθημα στις γραμμές…”

κείμενο | εύη_μούρνου
επιμέλεια | αλέξανδρος_κόγκας+ιάκωβος_καγκελίδης