R

e

j

e

c

t

e

d

A

r

t

s

image

Francisco De Goya

Το διαφορετικό πρόσωπο της Τέχνης

Ισπανός ζωγράφος και χαράκτης, ο σπουδαιότερος καλλιτέχνης που γέννησε η Ισπανία από τα τέλη του 18ου ως τις αρχές του 19ου αιώνα. Το έργο του τυπικά εντάσσεται στην περίοδο του ροκοκό και του ρομαντισμού, ωστόσο, αν αναζητήσει κανείς διάφορες μελέτες γι’ αυτόν θα συναντήσει ακόμα και τον όρο «μοντέρνος καλλιτέχνης», κυρίως λόγω των εικαστικών τεχνικών του αλλά και της θεματολογίας του, όπως στο βιβλίο «Από τον Μολιέρο στον Γκόγια» του Νίκου Χατζηνικολάου.

Γκόγια

Ο Γκόγια συχνά αποκαλείται ως «αντικαθεστωτικός», «ριζοσπαστικός» ακόμα και «προκλητικός» ζωγράφος λόγω του μη εξιδανικευμένου κόσμου που παρουσιάζει στα έργα του. Του πιο σκοτεινού και μυστήριου. Οι κατασκευές του λιτές και απλές, οι μορφές του αντιαισθητικές και σχεδιασμένες με ειλικρίνεια. Δεν προσπαθεί να κρύψει την κενότητα στο βλέμμα του αυλικού, του βασιλιά και του αριστοκράτη. Ίσα ίσα, τονίζει τη δίψα τους για εξουσία, την κουτοπονηριά και την απληστία τους. Τι και αν λάμπουν τα κοστούμια των βασιλιάδων του, τι και αν είναι κατασκευασμένα με ωραία, φωτεινά χρώματα, το «μάτι» ενός παρατηρητή θα «πέσει» επάνω στην ανία και τη μαλθακότητα που απεικονίζονται με κάθε τρόπο στα χαρακτηριστικά των προσώπων τους.

Ένα στοιχείο που τον καθιστά ξεχωριστό σε σχέση με άλλους καλλιτέχνες, είναι ότι τα περισσότερα θέματα που τον ενέπνευσαν δεν είναι πραγματικά. Ο Γκόγια προτιμά να σχεδιάσει μυθικά τέρατα, προσωπικούς του εφιάλτες ή οράματα, με άλλα λόγια να δίνει σάρκα, οστά και χρώματα στις σκέψεις και τον εσωτερικό του κόσμο. Να μας φέρει πιο κοντά στο υποσυνείδητό του και όχι να επαναλάβει το σχεδιασμό ιστορικών, βιβλικών θεμάτων που ήδη έχουν σχεδιάσει διάφοροι άλλοι καλλιτέχνες. Προτιμά να απεικονίζει έννοιες και διφορούμενες δυνάμεις.

Γκόγια
Γκόγια

Θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε τον Γκόγια ως έναν ιδιόμορφο ρεαλιστή. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζει τα ωμά ψάρια και κρέατα στην πιατέλα και τα νεκρά ζώα δημιουργεί ανάμεικτα συναισθήματα και πολλά ερωτηματικά. Με επιφύλαξη θα έλεγα πως ίσως σε κάποια έργα του ήταν πρόδρομος του νατουραλισμού. Η αντισυμβατικότητά του όμως, δε νομίζω πως τελικά μας επιτρέπει να τον εντάξουμε σε κάποιο συγκεκριμένο ρεύμα της τέχνης. Είναι τόσο ιδιαίτερος που δεν κατηγοριοποιείται.

Γκόγια
Γκόγια

Στα τέλη της ζωής του αφιερώθηκε στην κατασκευή δεκατεσσάρων πινάκων που ονομάστηκαν «Μαύροι Πίνακες». Απεικονίζουν αποκρουστικά πρόσωπα ηλικιωμένων, μυθικών τεράτων, γυναικών και μαγισσών και διαποτίζονται από την οπτική του καλλιτέχνη για το φόβο και την ασχήμια. Αν και οι Μαύροι Πίνακες είναι ευρέως γνωστοί ως έργα του Γκόγια, μετά το θάνατό του αμφισβητήθηκε η γνησιότητά τους από τον καθηγητή τέχνης Juan José Junquera, ο οποίος υποστήριξε ότι ενδεχομένως να ήταν έργα του γιου του Γκόγια, ο οποίος είχε πλήρη πρόσβαση στα έργα του και γνώριζε καλά την τεχνική του.

Γκόγια

Ο Γκόγια, για εμένα θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους εικαστικούς όλων των εποχών. Και ο λόγος είναι, ότι ο ρόλος της τέχνης στην κοινωνία, δεν είναι να προκαλεί μονάχα το θαυμασμό και να επικεντρώνεται στο κομμάτι της καλαισθησίας, αλλά να καταγγέλλει, να φωνάζει, να προβληματίζει, να ξεσηκώνει. Και ο Γκόγια ως «σωστός» πρωτίστως άνθρωπος και έπειτα καλλιτέχνης, δεν επαναπαύτηκε στις Ισπανικές αυλές που είχε ζήτηση, αλλά προέβαλλε τον πραγματικό προορισμό της τέχνης που υπηρετούσε. Αυτόν της αφύπνισης.

κείμενο | κατερίνα τσάμη
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου