R

e

j

e

c

t

e

d

A

r

t

image

Antoni Gaudí, μια αρχιτεκτονική ιδιοφυία

Μικρά διαμαντάκια στη σκιά των αριστουργημάτων του

Στις 7 Ιουνίου του 1926, σε κεντρικό δρόμο της Βαρκελώνης, ένα τραμ χτυπάει και παρασύρει ηλικιωμένο άνδρα.

Κανείς δεν τον αναγνωρίζει και περνάει πολύς χρόνος μέχρι να τον λυπηθούν κάποιοι περαστικοί και να τον μεταφέρουν στο νοσοκομείο. Κι όμως, πέντε μέρες αργότερα, χιλιάδες κόσμου θα τον συνοδεύσουν προς την τελευταία του κατοικία. Πρόκειται για τον Antoni Gaudí i Cornet, που γεννήθηκε στις 25 Ιουνίου του 1852 στην επαρχία της Tarragona και αναδείχθηκε σχεδόν σε εθνικό ήρωα και άγιο της Βαρκελώνης και της Καταλονίας. Τον αρχιτέκτονα που άφησε το εντελώς προσωπικό του στίγμα στην ιστορία της αρχιτεκτονικής και ιδιαίτερα στο ρεύμα της art-nouveau και τα έργα του είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα και πολυσυζητημένα παγκοσμίως.

Gaudi Όμως εδώ δε θα δείξω την Casa Batlló, που μοιάζει με σπίτι παραμυθιού, γεμάτη φυτικές και ζωικές αναφορές με κολώνες σαν πόδια ελέφαντα, στέγη σαν ερπετό, μπαλκόνια νεκροκεφαλές και μια πρόσοψη καλυμμένη με γυαλιστερά πολύχρωμα «λέπια». Ούτε την Casa Milà, ένα τεράστιο γωνιακό κτίσμα με κυματιστή πρόσοψη που θυμίζει αμμόλοφους ή ορυχείο (όπως λέει και το παρατσούκλι που της δώσανε, “la Pedrera”) και την οροφή με τις ευφάνταστες καμινάδες σε ένα παιχνίδι μορφών. Ή το Park Güell, έναν τεράστιο κήπο αναψυχής με πλούσια βλάστηση, πέτρινες στοές και μονοπάτια και την ταράτσα-πλατεία με το περιμετρικό κυματιστό παγκάκι από πολύχρωμο μωσαϊκό και εντυπωσιακή υπόστυλη αίθουσα από κάτω. Και φυσικά δε θα μιλήσω για τη Sagrada Familia, την επιβλητική βασιλική που συνδυάζει τη γοτθική αρχιτεκτονική με την art-nouveau μέσα από ένα οργιαστικό παιχνίδι λεπτομερειών, ένα έργο που ξεκίνησε το 1883 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2026, έναν αιώνα μετά το θάνατο του αρχιτέκτονά του!

Θα σας μιλήσω για τον άγνωστο Gaudí, τα πρώτα χρόνια της δημιουργικής του πορείας. Αυτόν που δεν έχει την πρώτη θέση στα βιβλία ιστορίας της αρχιτεκτονικής, τους τουριστικούς οδηγούς και τις προγραμματισμένες ξεναγήσεις, έχει όμως σίγουρα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Φανερώνει το πλήθος των επιρροών που δέχτηκε και αφομοίωσε με μοναδικό τρόπο, με τον πληθωρισμό, την εφευρετικότητα και την πλούσια φαντασία του, σε μια εντελώς προσωπική έκφραση.

Casa Vicens (1883-1888)

Το φαντασμαγορικό ντεμπούτο του Gaudí ήταν μια κατοικία για έναν κατασκευαστή πλακακιών. Ένα μικρό κτίσμα που μοιάζει με κάστρο χάρη στην περίτεχνη διακόσμηση των όψεών του, που συνδυάζει στοιχεία ισπανικά με αραβικά ή και περσικά, ακατέργαστη πέτρα με πολύχρωμα πλακάκια, πολυάριθμες προεξοχές και μικρούς μιναρέδες. Με την τολμηρή χρήση του χρώματος, την εναλλαγή των στοιχείων και τη γλυπτική τους επεξεργασία, δημιουργεί ένα αρμονικό σύνολο. Κι αν η φαντασία του αρχιτέκτονα και η εμμονή του στις περίτεχνες λεπτομέρειες κόντεψαν να οδηγήσουν τον ιδιοκτήτη σε χρεοκοπία, σύντομα τον αντάμειψαν μιας που ο Gaudí δημιούργησε μια τεράστια τάση στη χρήση των κεραμικών πλακιδίων…

Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi

Casa El Capricho (1883-1885)

“Καπρίτσιο” είναι το παρατσούκλι που δώσανε σε αυτό το μικρό σπίτι ενός πλούσιου εργένη κοντά στο Santander, κυρίως ίσως για τον καθαρά διακοσμητικό πύργο-μιναρέ του που υψώνεται δείχνοντας τον ουρανό. Κι εδώ το παιχνίδι μεταξύ των στυλ και των επιρροών του Gaudí, μεταξύ μεσαίωνα, καταλανικής παράδοσης και ανατολής, δίνει αναπάντεχα αποτελέσματα. Ζώνες από κεραμικά πλακίδια σε ζωηρό πράσινο και κίτρινο που απεικονίζουν ηλιοτρόπια και φύλλα δίνουν ρυθμό στην όψη από τούβλο.

Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi

Palau Güell (1886-1889)

Σε ένα στενό δρόμο του κέντρου της Βαρκελώνης, μετά βίας μπορεί να δει κανείς ολόκληρη την πρόσοψη του μεγάρου που έχτισε ο Gaudí για τον πλούσιο επιχειρηματία Eusebi Güell, ο οποίος θα γίνει τελικά ο μεγαλύτερος χορηγός του. Η όψη του κτιρίου, ιδιαίτερα αυστηρή και συγκρατημένη για τα μέτρα του Gaudí, θυμίζει βενετσιάνικο αναγεννησιακό παλάτσο· εκτός από τις δύο σιδερόφρακτες πύλες, σε σχήμα παραβολικού τόξου, που στην αρχή ξένισαν και στη συνέχεια διαδόθηκαν στην πόλη της Βαρκελώνης. Το εσωτερικό του κτιρίου είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να δίνει την αίσθηση ιδιαίτερα μεγάλου μεγέθους και μεγαλοπρέπειας, με πλούσια διακόσμηση σε αντίθεση με το εξωτερικό. Στην ταράτσα, ένα δάσος από καμινάδες δίνει διέξοδο στη φαντασία του Gaudí και αποτελεί προπομπό της διάσημης ταράτσας της Casa Milà.

Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi

Bellesguard (1900-1909)

Ένα μεσαιωνικό κάστρο, με τη σιδηρόφρακτη πύλη, τον ψηλό πύργο και τις μυτερές επάλξεις του, αντιπροσωπευτικό της χρυσής εποχής της Καταλονίας. Κι όμως πρόκειται για μια εξοχική έπαυλη που χτίζει ο Gaudí το 1900. Εδώ δεν αφήνει να περάσει κανένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το στυλ του: οι μαυριτανικές επιρροές, η art-nouveau, το χρώμα, οι πλούσιες διακοσμήσεις, οι φανταστικές μορφές. Στόχος του είναι να δημιουργήσει ένα μνημείο του παρελθόντος της Καταλονίας. Κι εδώ όμως οι αντιθέσεις γίνονται εμφανείς περνώντας στο εσωτερικό του, που είναι φωτεινό και ανάλαφρο, με τις γωνίες των τοίχων και των τόξων να μαλακώνουν και να στρογγυλεύουν, φτιαγμένες από λευκό γύψο, και με κεραμικά πλακίδια να δίνουν χρώμα.

Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Gaudi Όπως συμβαίνει σε πολλές μορφές της τέχνης και της επιστήμης, το δίλημμα “ιδιοφυία ή παρανοϊκός” τέθηκε και για τον Gaudí, από την εποχή ακόμα των σπουδών του. Λέγεται πως αυτήν την απορία εξέφρασε πρώτος ο διευθυντής της σχολής του κατά την απονομή του διπλώματός του. «Μόνο ο χρόνος θα δείξει», είπε. Και ο χρόνος έδειξε αναμφίβολα μια προσωπικότητα με μεγάλη δόση από το πρώτο στοιχείο και την απαραίτητη δόση από το δεύτερο που χαρακτηρίζει τους μεγάλους δημιουργούς. Αυτό βέβαια θα γίνει ακόμα πιο φανερό στα διάσημα έργα της νατουραλιστικής περιόδου του Gaudí, τα οποία όμως αξίζουν και απαιτούν αποκλειστική και διεξοδική παρουσίαση…

κείμενο | εύη μούρνου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης