R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

Stop motion animation

Οι ταινίες που λιώνουν την καρδιά μας

Το stop motion animation ή αλλιώς stop frame animation είναι μία κινηματογραφική τεχνική που χρησιμοποιείται για να αιχμαλωτίσει την κίνηση ενός άψυχου αντικειμένου ένα frame τη φορά, ή πιο απλά μία φωτογραφία τη φορά.

Όταν οι φωτογραφίες μπουν στη σειρά και παιχτούν διαδοχικά με ταχύτητα δημιουργείται η ψευδαίσθηση της κίνησης. Μία τεχνική τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο κινηματογράφος μοιάζει με τη λογική των δισδιάστατων κινούμενων σχεδίων της Ντίσνεϊ όπως ο Μίκεϋ Μάους, μόνο που αντί για ζωγραφιές το stop motion χρησιμοποιεί πραγματικά τρισδιάστατα αντικείμενα τα οποία θέτονται σε κίνηση από κάποιον άλλο.

single photo Η διαδικασία του stop animation ξεκινάει με μία στατική μαριονέτα η οποία χτίζεται με μεταλλικό σκελετό για να επιτρέπει στο χειριστή της να την επεξεργαστεί, τοποθετώντας την ακίνητη σε διαφορετικές θέσεις. Ο έμπειρος τεχνικός (= animator) κάθε φορά που αλλάζει απειροελάχιστα τη θέση της μαριονέτας τραβάει μία φωτογραφία. Όταν έχει αρκετές από αυτές τις φωτογραφίες μαζί και τις βάλει σε ακολουθία ο χαρακτήρας μαριονέτα φαίνεται σαν να κινείται από μόνος του. Κάθε δευτερόλεπτο μίας κινηματογραφικής ταινίας αποτελείται από 24 φωτογραφίες· χιλιάδες από αυτές τις φωτογραφίες στη σειρά και έχουμε στα χέρια μας μία σκηνή stop animation.
single photo

Αν και κάποιοι ταυτίζουν το stop motion με ένα συγκεκριμένο στυλ, όπως ο πηλός στα τηλεοπτικά παιδικά προγράμματα που παρακολουθούσαμε μικροί, υπάρχει μία πληθώρα από τεχνικές που έχει βρει εφαρμογή. Χάρη στο stop animation ο χαρακτήρας του Κινγκ Κονγκ (1933) στην ομώνυμη κλασική ταινία απέκτησε ζωή στο κινηματογραφικό πανί ενώ πρωτοπόρες χαρισματικές μορφές όπως ο Ray Harryhausen το χρησιμοποίησαν σε διάσημες παραγωγές, βλέπε «Ο Ιάσωνας και οι Αργοναύτες» (1963), δίνοντας το έναυσμα σε νεότερους δημιουργούς όπως ο Tim Burton να παράγουν ταινίες μεγάλου μήκους αποκλειστικά με την τεχνική stop animation («Ο Εφιάλτης πριν τα Χριστούγεννα», 1993).

Τις πρώτες μέρες του stop motion οι χειριστές είχαν στη διάθεσή τους μοιρογνωμόνια δαπέδου για να μη χάνουν τη σειρά των θέσεων των χαρακτήρων τους ενώ μέχρι να εμφανίσουν το φιλμ της κάμερας δεν είχαν τρόπο για να ελέγξουν τη δουλειά τους. Αν η κίνηση της μαριονέτας τους δεν ήταν ρευστή, αν είχε κουνηθεί κάτι στο σκηνικό κατά λάθος ή αν ο φωτισμός δεν ήταν σωστός, ο χειριστής θα έπρεπε να ξεκινήσει ξανά από την αρχή πετώντας στα σκουπίδια τη δουλειά ημερών. Η εξέλιξη της τεχνολογίας ευτυχώς διευκόλυνε τα πράγματα. Πλέον με τους 3D εκτυπωτές οι δημιουργοί μπορούν να εκτυπώνουν τα σώματα και τις εκφράσεις των προσώπων των ηρώων τους αντί να πρέπει να φτιάχνουν το καθένα από αυτά με το χέρι. Αν σκεφτεί κανείς ότι για την ταινία «Κόραλαϊν» (2009) χρειάστηκαν πάνω από 207.000 διαφορετικοί συνδυασμοί προσώπου μόνο για το χαρακτήρα της πρωταγωνίστριας, η νέα τεχνολογία είναι μαγική.

single photo

Για εταιρείες παραγωγής stop animation όπως η Laika ή η Aardman Animation, γνωστές για τις ταινίες τους «Boxtrolls» (2014) και «Wallace and Gromit» (2005), η απόδοση στις πωλήσεις εισιτηρίων θεωρείται επιτυχία όταν μία από αυτές τις ταινίες, η παραγωγή των οποίων διήρκεσε χρόνια, καταφέρει να καλύψει τουλάχιστον τα χρήματα του προϋπολογισμού της. Αυτός είναι και ο λόγος που οι ταινίες stop motion σπανίζουν στο Χόλυγουντ. Το επίπεδο καλλιτεχνίας και φιλόπονης σχολαστικότητας που απαιτείται για μίας τέτοιας μορφής απόδοσης κίνησης είναι αδιανόητο όταν σε κάθε frame ο χειριστής θα χρειαστεί να κινήσει ίσως και 20 διαφορετικά μικρά κομματάκια· δάχτυλα, χέρια, πόδια, μαλλιά, ρούχα. Πρέπει να διαθέτεις εξαιρετική συγκέντρωση και ένα πολύ συγκεκριμένο τρόπο σκέψης για να καταλάβεις τη λεπτομερή παραφροσύνη της απόδοσης κίνησης χιλιοστών, κλεισμένος σε μία αποθήκη σκυμμένος πάνω από ένα σκηνικό μινιατούρα. Στο τέλος μίας καλής εβδομάδας ο χειριστής θα έχει παράγει 3 με 4 δευτερόλεπτα τελειωμένης δουλειάς για μία ταινία που θα διαρκέσει περίπου μιάμιση ώρα.

single photo

Φαντάζει να είναι ο χειρότερος τρόπος που θα μπορούσε να διαλέξει κάποιος για να φτιάξει μία ταινία όμως το τελικό αποτέλεσμα παράγει μία απίθανη μορφή τέχνης, σπάνια και ασύγκριτα όμορφη. Οι διακριτικές περιπλοκότητες του stop animation γεμίζουν το θεατή ζεστασιά και θαλπωρή όταν απλά κομμάτια σιλικόνης, μετάλλου και υφάσματος στα χέρια εξαιρετικών καλλιτεχνών σε κάνουν να πιστεύεις ότι πρόκειται για ήρωες με πραγματική σάρκα και οστά αντί για μία κούκλα που τίποτα κακό δεν μπορεί να της συμβεί. Η δημιουργία τους πρόκειται για μία πράξη αγάπης και αμέριστης αφοσίωσης που η ανταμοιβή της μετριέται με τη μοναδική ανεξάντλητη μονάδα μέτρησης, το συναίσθημα.

κείμενο | στεφανία_βερροιώτου
επιλογή_φωτογραφιών_στεφανία_βερροιώτου
επιμέλεια | αλέξανδρος_κόγκας+τάσος_θώμογλου