_κινηματογράφος_θέατρο

Ο πρωτοπόρος Stanley Kubrick

Μάτια ερμητικά ανοιχτά

O Stanley Kubrick γεννήθηκε στις 26 Ιουλίου του 1928 στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης και η πρώτη του επαφή με την κάμερα έγινε στα δεκατρία του χρόνια, όταν ο πατέρας του του έκανε δώρο μία φωτογραφική μηχανή που τον μαγνήτισε κατευθείαν.

Δεν πήγε στο κολέγιο λόγω χαμηλών επιδόσεων στο σχολείο, όμως μετά την αποφοίτησή του άρχισε να εργάζεται στο περιοδικό “Look” αρχικά ως μαθητευόμενος φωτογράφος και στη συνέχεια ως επαγγελματίας. Κατά την περίοδο αυτή ξεκίνησε να παρακολουθεί προβολές ταινιών στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης και σε διάφορους κινηματογράφους της πόλης.

Το 1951, έπειτα από την προτροπή ενός φίλου, γυρίζει την πρώτη του ταινία, "Day of the Fight", ένα μικρού μήκους ντοκιμαντέρ διάρκειας μόλις δεκαέξι λεπτών που αφηγείται την ιστορία ενός Ιρλανδού μποξέρ. Στη συνέχεια γύρισε άλλα δύο μικρού μήκους ντοκιμαντέρ, το "Flying Padre" (1951) και το "The Seafarers" (1953). Στις τρεις αυτές ταινία χρησιμοποίησε τα ανεστραμμένα πλάνα, χαρακτηριστικό που μετέπειτα έγινε σήμα κατατεθέν του.
Αυτό ήταν, η αρχή είχε γίνει.

Τον 1953 και ενώ ο Kubrick ήταν ήδη παντρεμένος για δεύτερη φορά, γυρίζει την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία "Fear and Desire", με δικά του έξοδα. Η ταινία απέσπασε ανάμικτες κριτικές, αλλά έφερε τον σκηνοθέτη στο προσκήνιο. Ακολουθούν οι film-noir ταινίες "Killer's Kiss" (1955) και "The Killing" (1956) και τραβούν το βλέμμα του Χόλυγουντ πάνω του. Την επόμενη χρονιά του προτείνουν να σκηνοθετήσει το "Paths of Glory", μια ταινία βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Humphrey Kobb με πρωταγωνιστή τον Kirk Douglas. Η γνωριμία του με τον Kirk Douglas οδήγησε, δύο χρόνια μετά, στην δημιουργία της ταινίας "Spartacus". Στο άκουσμα μάλιστα του νέου ο Κιούμπρικ μάλλον αντέδρασε με έκπληξη: «Εγώ;» φέρεται να είπε. «Εσύ». «Μα τον "Σπάρτακο" επρόκειτο να τον σκηνοθετήσει ο Αντονι Μαν». «Ναι, αλλά εσένα θέλει ο Κερκ».


Η ταινία βγήκε στις αίθουσες και θεωρήθηκε ένα από τα γεγονότα της χρονιάς. Ταυτόχρονα όμως, έβαλε το νεαρό ακόμη Kubrick στη μαύρη λίστα του Χόλυγουντ λόγω της συνεργασίας του με τον Dalton Trumbo, ο οποίος είχε αρνηθεί να καταθέσει μπροστά στην επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών, το 1947, κατά τη διάρκεια της έρευνας για κομμουνιστικές επιδράσεις στην βιομηχανία ταινιών. Το αποτέλεσμα ήταν η ρήξη στη σχέση και από τις δύο μεριές, με τον Kubrick από τη μία να απομακρύνεται για να διατηρήσει την αυτονομία του και το Χόλυγουντ από την άλλη να διχάζεται, αναγνωρίζοντας μεν το σκηνοθετικό του μεγαλείο, χωρίς όμως να το βραβεύει. Για αυτό το λόγο το 1962 ο σκηνοθέτης μετακόμισε στην Αγγλία, όπου και παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του.

Φτάνοντας στην Αγγλία και μάλλον ποντάροντας στο ανοιχτό μυαλό των Ευρωπαίων, ο Kubrick γυρίζει την "Lolita", βασισμένη στο μυθιστόρημα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ. Η ταινία λογοκρίθηκε για το προκλητικό της περιεχόμενο και αποτέλεσε την πρώτη συνεργασία του σκηνοθέτη με τον Peter Sellers, ο οποίος πρωταγωνίστησε και στην επόμενη ταινία του "Dr.Strangelove" (1964). Η τελευταία είναι μία από τις καλύτερες πολιτικές σάτιρες, με διάχυτο μαύρο χιούμορ και έντονα αντιπολεμικά μηνύματα.

Το επόμενο βήμα ήταν η ταινία "2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος", τα γυρίσματα της οποίας κράτησαν σχεδόν πέντε χρόνια. Κυκλοφόρησε το 1968, γνώρισε μεγάλη εισπρακτική και καλλιτεχνική επιτυχία και θεωρείται μία από τις κορυφαίες και πιο πρωτοποριακές ταινίες επιστημονικής φαντασίας που κυκλοφόρησαν ποτέ. Πλέον το σινεμά του Kubrick έχει εδραιωθεί και η φήμη του ολοένα και μεγαλώνει. Η ταινία του "Το Κουρδιστό Πορτοκάλι" (1972) γίνεται το μήλον της έριδος της εποχής. Διχάζει κοινό και κριτικούς, ενώ πραγματεύεται το θέμα της βίας που ενυπάρχει σε όλους τους ανθρώπους με τρόπο σκοτεινό και σοκαριστικό. Το 1975 κυκλοφορεί το "Barry Lyndon", μία ταινία επίσης βασισμένη σε βιβλίο. Η πρώτη αντίδραση στην οποία δεν ήταν ιδανική, αλλά με τα χρόνια κατέληξε να θεωρείται -λόγω της σκηνοθεσίας της- αντάξια του σκηνοθέτη.

Πέντε χρόνια αργότερα και ενώ είχε παντρευτεί για τρίτη φορά, σκηνοθετεί την "Λάμψη", διασκευάζοντας το βιβλίο του Stephen King. Με πρωταγωνιστή τον Jack Nicholson, ο Kubrick εξερευνά το είδος του τρόμου με τρόπο μοναδικά ψυχωτικό. Η προτελευταία του ταινία βγαίνει στις αίθουσες εφτά χρόνια μετά με τίτλο "Full Metal Jacket". O Kubrick διαλέγει εδώ να ασχοληθεί με ένα πολύ λεπτό ζήτημα για την ιστορία της Αμερικής, τον πόλεμο του Βιετνάμ και καταφέρνει να γυρίσει μία ταινία- γροθιά, μία ταινία ορόσημο των πολεμικών ταινιών.

Το κύκνειο άσμα του σκηνοθέτη συμβαίνει δώδεκα χρόνια μετά, το 1999, όταν κυκλοφορεί η ταινία "Μάτια Ερμητικά Κλειστά". Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, που κράτησαν μεγάλο χρονικό διάστημα, η παραγωγή δεν γνώριζε ούτε καν το θέμα που πραγματευόταν, ενώ ο δημιουργός της είχε απαγορεύσει στους συντελεστές και στους ηθοποιούς να συζητήσουν δημόσια οτιδήποτε σε σχέση με την ταινία. Ωστόσο ο Kubrick δεν πρόλαβε να δει την ταινία του να προβάλλεται, καθώς πέθανε λίγες μέρες μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων, στα εβδομήντα του χρόνια.

Αν και έχουν συμπληρωθεί δεκαπέντε χρόνια από τον θάνατό του, ο αντίκτυπος του Stanley Kubrick στον κινηματογράφο είναι μέχρι σήμερα αισθητός. Γνωστός για την προκλητική του ματιά και την πανταχού παρούσα πρωτοτυπία του, ο Kubrick έχει μείνει στην ιστορία.
Έκανε όμως κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να γυρίζει ταινίες και αυτό είναι κάτι που αξίζει αναγνώριση άσχετα από το προσωπικό γούστο: διαμόρφωσε συνειδήσεις και δημιούργησε μία κουλτούρα και έναν πολιτισμό, ο απόηχος του οποίου δεν θα σβήσει ποτέ.