R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

Η Κινηματογραφική Mατιά… της Άνοιξης

Όταν η κινηματογραφική τέχνη λειτουργεί σαν καθρέφτης της ψυχής: «Την άνοιξη αν δεν τη βρεις, τη φτιάχνεις...»

Είναι κάποιες ανοιξιάτικες μέρες που εναλλάσσουν προσωπείο με τέτοια συχνότητα, που η μετάβαση μεταξύ των εποχών δίνει την αίσθηση του ψηφιακού – λες και η ίδια η φύση να μην μπορεί να επεξεργαστεί πλέον πληροφορίες.

Ας θυμηθεί κάνεις τον καιρό που οι εποχές άλλαζαν με αναλογικό τρόπο, με λεπτές αποχρώσεις και ξεκάθαρες δομές καθώς και την αίσθηση σταθερότητας για τον κύκλο της ζωής. Και ναι, όσο ατέλειωτος και να είναι ο χειμώνας, άνοιξη έρχεται κάθε χρόνο και αποτελεί ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης που εμφανώς κατέχει μια ξεχωριστή θέση στη θεματική γκάμα πολλών δημιουργών (ποιητών, λογοτεχνών, ζωγράφων, μουσικών). Από την ‘Ανθισμένη Αμυγδαλιά’ του Βαν Γκογκ, έως τη Κική Δημουλά που θα πει: «Όλα τα ποιήματά μου για την άνοιξη». Αναρωτιέμαι όμως: “Ποια είναι η Κινηματογραφική ματιά... της Άνοιξης;”

single photo

Με την ευρύτερη έννοια η Άνοιξη χρησιμοποιήθηκε από κριτικούς και ιστορικούς του είδους για να χαρακτηρίσουν νέες τάσεις και κινήματα, μέσω των οποίων οι εκπρόσωποί τους κινηματογραφιστές αναζήτησαν και χάραξαν νέους δρόμους οπτικοακουστικής έκφρασης. Κάποια σύνδεσαν το όνομα τους με εθνικά-κοινωνικοπολιτικά γεγονότα, όπως το κίνημα που ονομάστηκε «Άνοιξη της Πράγας» και προηγήθηκε της πολιτικής ‘άνοιξης ’ στη Τσεχοσλοβακία τη δεκαετία του 60. Στην ταινία του Vojtech Jasny ‘Cassandra Cat’ το 1963 (Ελληνικός. Τίτλος "Μια Μέρα Ένας Γάτος" ), ένα περιπλανώμενο τσίρκο επισκέπτεται μια μικρή πόλη της Τσεχίας. Κύρια ατραξιόν του μια γάτα με γυαλιά, η οποία όποτε δεν τα φορά έχει την ιδιότητα να βλέπει τους ανθρώπους όπως πραγματικά είναι, ξεσκεπάζοντας την κοινωνική υποκρισία. Με αλληγορική διάθεση και έντονα χρώματα, η ταινία θέλησε να σχολιάσει την αναγκαιότητα της εποχής για ένα καθεστώς με πιο ανθρώπινο πρόσωπο:

Αλλά και πιο πρόσφατα η ‘Αραβική Άνοιξη‘ (2010-11- το κύμα διαδηλώσεων και διαμαρτυριών που έλαβε χώρα στη Μέση Ανατολή και Αφρική), επηρέασε κινηματογραφιστές, όπως τον Ali Samadi Ahadi με ‘Το Πράσινο Κύμα’, 2010 (The Green Wave) - ένας συνδυασμός animation και αρχειακού υλικού:

single photoΗ εναλλαγή των εποχών επηρέασε, θεματικά και εικονογραφικά, σημαντικούς σκηνοθέτες-δημιουργούς. Στη φιλμογραφία των Ερίκ Ρομέρ και Γιαζουχίρο Όζου συναντάμε ταινίες που επιχειρούν την νοηματική συσχέτιση των εποχών, δίνοντας τη δική τους ερμηνεία γύρω από την «‘Άνοιξη». Ο Ερίκ Ρομέρ, ένας από τους πρωτεργάτες του Νέου Κύματος (Nouvelle Vague 1958-62), κίνημα βαθιάς κινηματογραφικής ανανέωσης, αφιέρωσε την δεκαετία του 90’ στη δημιουργία των «Ιστοριών των Τεσσάρων Εποχών» (Tales of the Four Seasons). Μέσα από τέσσερις ιστορίες αγάπης διερευνά τη λειτουργία της ανθρωπινής φύσης με φόντο τις εποχές. Η πρώτη ιστορία είναι ‘Η Ιστορία της Άνοιξης’ το 1990 ( A Tale of Springtime). Με το Ρομέρ να υποστηρίζει πως ‘κάνει κινηματογράφο σκέψεων και όχι δράσεων’, η ταινία πραγματεύεται μια ανοιξιάτικη εβδομάδα στις ζωές τεσσάρων χαρακτήρων ( Jeanne, Natasha, lgor και Eve ).Η Natasha, μια νεαρή μαθήτρια πιάνου που ζει με τον πατερά της lgor, επιχειρηματία, καλεί την φίλης της Jeanne, δασκάλα φιλοσοφίας, να διανυκτερεύσει σπίτι της. Ο πατέρας συνηθίζει να βρίσκεται εκτός, καθώς μοιράζεται το χρόνο του με την φίλη του, Eve. Η αιφνίδια επιστροφή του το πρωί προκαλεί αμηχανία, καθώς συναντά την Jeanne στο μπάνιο του σπιτιού. Η Natasha σκηνοθετεί άλλη μια συνάντηση του Igor με την Jeanne στην εξοχική κατοικία τουςν με απώτερο σκοπό να τους φέρει πιο κοντά. Τα συναισθήματα, οι σχέσεις και τα μικρο-δράματα των χαρακτήρων κυριαρχούν της πλοκής, σε συνδυασμό με υπέροχες έγχρωμες εξωτερικές σκηνές ανοιξιάτικων ανθισμένων κήπων και δασών:

single photoΣε αντίθεση με τον Ρομέρ, στο ασπρόμαυρο αριστούργημα ‘Αργοπορημένη Άνοιξη’, 1949 ( Late Spring) του Ιάπωνα σκηνοθέτη Γιαζουχίρο Όζου, η σχέση πατέρα -κόρης διερευνάται σε βάθος. Η Νορικό, αφοσιωμένη στη φροντίδα του χήρου πατέρα της, αρνείται να παντρευτεί και να τον εγκαταλείψει. Εκείνος, θεωρώντας πως η ‘άνοιξη’ για την κόρη του έχει αργοπορήσει, προσποιείται πως ο ίδιος σκοπεύει να παντρευτεί, για να την αναγκάσει έτσι να δεχτεί το συνοικέσιο που έχει κανονίσει η θεία της. Η ιδιαίτερη κινηματογράφηση της ταινίας εμπεριέχει το ξεχωριστό οπτικό στυλ του σκηνοθέτη: τη χρήση χώρου-χρόνου για να εδραιώσει τη γαλήνια ρουτίνα ενός μεσοαστικού γιαπωνέζικου σπιτικού, τις μελετημένες συνθέσεις φωτογραφικού κάδρου, καθώς και μια κάμερα που σπάνια εμπεριέχει κίνηση. Δεν είναι η πρώτη φορά που στην θεματική του Όζου συναντάμε ως μοτίβο την εσωτερική διάλυση και αποξένωση της Ιαπωνικής Οικογένειας.

single photoΜερικά χρόνια αργότερα περνάμε από την ‘Αργοπορημένη Άνοιξη’ στην ‘Αρχή της Άνοιξης‘, το 1956 (Early Spring), όπου ένας νεαρός μισθωτός, εγκλωβισμένος σε ένα δυσλειτουργικό γάμο, καταφεύγει στην εξωσυζυγική σχέση με μια συνάδελφό του.

single photoΜόνιμος κάτοικος ένας μοναχός που αναλαμβάνει να μυήσει στο βουδισμό ένα εγκαταλελειμμένο μικρό αγόρι. Η ταινία είναι χωρισμένη σε πέντε τμήματα, με κάθε εποχή να αντιπροσωπεύει ένα στάδιο στη ζωή του μικρού αγοριού: στην πρώτη άνοιξη, παιδί ακόμα, του δίνεται ένα μάθημα μέσα από την ίδια τη φύση για την ανθρώπινη σκληρότητα. Το καλοκαίρι, νεαρός άντρας πλέον, βιώνει τον ερωτικό πόθο που θα τον οδηγήσει, ως ενήλικα, στο έγκλημα. Το χειμώνα, πάνω στο λευκό πάγο της λίμνης θα παλέψει με τον εαυτό του για να οδηγηθεί στην εξιλέωση και πάλι την άνοιξη: έχοντας αναλάβει πλέον ο ίδιος τη φροντίδα ενός παιδιού φαίνεται να ολοκληρώνεται ο αιώνιος κύκλος της ανθρώπινης ψυχής.

Η ίδια η κινηματογραφική τέχνη λειτουργεί σαν καθρέφτης της ψυχής. Οι εκπρόσωποί της αναζητούν τις μυθολογίες τους μέσα από τη σχέση τους με την ίδια τη φύση, προσδοκώντας να εμπλουτίσουν και την δική μας, ενισχύοντας τη φράση του Ελύτη: «Την άνοιξη αν δεν τη βρεις, τη φτιάχνεις...».

κείμενο | ελπίδα_παναγιωτίδου΄
επιμέλεια | αλέξανδρος_κόγκας+ιάκωβος_καγκελίδης