R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

Ο –για πάντα- συμβολικός, Πιερ Πάολο Παζολίνι

Η ουσία που «κρύβεται» σε μία εικόνα

Αν ακούσεις τον Παζολίνι να μιλάει, θα δεις έναν ήρεμο, ιδεολόγο, συνειδητοποιημένο κύριο. Αν παρακολουθήσεις το έργο του, θα δεις μια θύελλα συναισθημάτων και το πιθανότερο είναι να συμπεράνεις πως πρόκειται για ένα ανώμαλο, ψυχικά διαταραγμένο τέρας. Είναι το λογικό σοκ μιας ληθαργικής φιλοσοφίας

single photo Η αλήθεια όμως βρίσκεται αλλού. Ο Παζολίνι μεγάλωσε σε μια πατριαρχική οικογένεια. Ο πατέρας του στρατιωτικός, αυταρχικός, με έντονο συναισθηματικό κόσμο, οδήγησε τον γιο του σε αντίδρασή με την συμπεριφορά του. Μεγαλωμένος στην ακμή του εργατικού κινήματος στην Ιταλία, ο Πιερ θα αποφασίσει να ταχθεί με το μέρος των εργατών και των διδαχών του Μαρξ. Πιστεύει πως ο καταναλωτισμός είναι ο πραγματικός φασισμός και προσπαθεί να προβάλει την ιδεολογία του και να περάσει πολιτικά μηνύματα σε κάθε κινηματογραφικό του έργο.

Μπορούμε, συνεπώς, να πούμε πως ο Παζολίνι ήταν αμιγώς πολιτικός συγγραφέας. Το έργο του δεν καταπιάνεται με τον ρομαντισμό και την ιδεατή πλευρά των πραγμάτων. Αντίθετα, αυτό που τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι η λογική προσέγγιση της ζωής αν και πολλές φορές μπορεί αυτή να δίνεται λυρικά ή αλληγορικά. Παρατηρείται, στο έργο του, έντονα η σχέση εξουσιαστή και εξουσιαζόμενου, εργάτη και μεσοαστού, φασίστα και κουμουνιστή. Χαρακτηριστικό είναι πως στις ταινίες του δεν προτιμούσε να «παίζουν» επαγγελματίες αλλά ερασιτέχνες ηθοποιοί. Πίστευε πως ένας μεσοαστός ηθοποιός δεν μπορεί να αποδώσει τον χαρακτήρα ενός λαϊκού ανθρώπου με αληθοφάνεια και προτιμούσε να προσλαμβάνει ερασιτέχνες, λαϊκούς ανθρώπους προκειμένου να πετύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

single photo

Έντονα ιδεολόγος κι όμως, δεν ακολούθησε το δρόμο του μίσους και των διενέξεων όπως συμβαίνει συνήθως με όσους επιτρέπουν να τους πνίξει το πάθος τους. Δηλώνει πως δεν θεωρεί κανέναν εχθρό του και πως δεν ασχολείται με τις εκδηλώσεις μίσους και απέχθειας προς το πρόσωπό του. Οι άνθρωποι που αγαπά περισσότερο, είναι οι απλοί, αγράμματοι άνθρωποι καθώς δεν έχουν τον τρόπο ή τη δύναμη να διαστρεβλώσουν τις λέξεις και να τους προσδώσουν όποιο νόημα επιθυμούν.

Αγαπούσε την απλότητα. Παρ όλα αυτά, το έργο του μόνο «απλό» δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Για να παρακολουθήσει κάποιος Παζολίνι είναι ανάγκη να κατανοήσει πρώτα ένα βασικό στοιχείο της δουλειάς του: Δεν είναι αυτό που φαίνεται. Μέσα από όλες τις σκηνές ακροτήτων, βίας και στυγνότητας, ο θεατής καλείται να κατανοήσει το βαθύτερο νόημα πίσω από την προβαλλόμενη εικόνα. Για παράδειγμα, οι ηθοποιοί μπορεί να κυκλοφορούν γυμνοί και να βιάζονται, όμως το νόημα πίσω από τον συμβολισμό είναι διαρκής πολιτική καταπίεση και χειραγώγηση. Ενοχλητικός ως το τέλος. Το οποίο ήρθε, από δυο Σικελούς νεοφασίστες, επειδή ακριβώς ήταν ενοχλητικός.

single photo

Αν, λοιπόν, είδατε ποτέ κάποιο έργο του Παζολίνι και τον αποστραφήκατε λέγοντας πως είναι ένας ανώμαλος, προβληματικός άνθρωπος, ήρθε ίσως ο καιρός να προσπαθήσετε να τον δείτε «με άλλο μάτι». Αυτό το όχι τόσο βολεμένο. Ίσως τότε γίνει καλύτερα κατανοητό ένα κομμάτι αυτού του σπουδαίου δημιουργού και όσα οραματιζόταν. Που μας έδειχνε τότε, αυτό που συμβαίνει τώρα.

Και σίγουρα δε χωράει σε ένα μόνο αφιέρωμα.

κείμενο | νίκη ζερβού
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης