R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

Μάρτιν Σκορτσέζε, αυτός ο άγνωστος

Ο παρ’ ολίγον παπάς που ευλόγησε το σινεμά

Πώς καταλαβαίνεις ότι ένας άνθρωπος έχει αφήσει ιστορία; Το όνομα και το επώνυμό του πάνε πακέτο εν τη ρύμη του λόγου.

Μάρτιν Σκορτσέζε. Μάρτιν Σκορτσέζε. Θες ν’ αναφερθείς σε κάποιον και ξέρεις ότι αν πεις και το μικρό του, θα φανείς περισσότερο ψαγμένος, ότι εγώ ξέρω, ξέρω πολλά... α τςςς. Πετάς, αν ξέρεις, και τ’ όνομα κι αφήνεις τα υπόλοιπα να αιωρούνται στην ατμόσφαιρα, παρακαλώντας μην τυχόν σε ξεψαχνίσει κάποιος. Αυτή λοιπόν τη στιγμιαία ανάγκη εντυπωσιασμού δεν θα σου τη στερήσει ποτέ ο Μάρτιν Σκορτσέζε. Είναι μοιραίο, είναι αναπόφευκτο, περνάει μονομιάς στην ακατέργαστη παιδική μνήμη. Λόλα να ένα μήλο, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Οβίντιους ποέτα, Μάρτιν Σκορτσέζε, τέλος, δεν θέλει μεγαλύτερη ανάλυση. -Την είδες την ταινία… «Η Περιτομή του Μπαμπουίνου»; -Όχι -Σκορτσέζε είναι. -Α!!! Τέλος, τα πήρε τα διαπιστευτήρια.

single photo Οι τίτλοι μιλάνε από μόνοι τους: “Mean Streets” (Κακόφημοι Δρόμοι), “Taxi Driver”, “Raging Bull” (Οργισμένο Είδωλο), “The Color of Money”, “The Last Temptation of Christ” (Ο Τελευταίος Πειρασμός, του Ν. Καζαντζάκη), “Goodfellas” (Τα Καλά Παιδιά), “Cape Fear” (Το Ακρωτήρι του Φόβου), “The Age of Innocence”, “Casino”, “Gangs of New York” (Οι Συμμορίες της Νέας Υόρκης), “The Aviator”, “The Departed” (Ο Πληροφοριοδότης), “Shutter Island” (Το Νησί των Καταραμένων), “Hugo”, “The Wolf of Wall Street”. Κι αν κάτι με χαροποιεί είναι που αυτή η αψυχολόγητη μυστική Σιών που αποδίδει στα ελληνικά τους τίτλους των ταινιών με τρόπο που βιάζει αλύπητα τον κερατοειδή σου, δεν τόλμησε να βεβηλώσει ό,τι κουβαλά το στίγμα του Σκορτσέζε κι έμεινε στην πιστή μετάφραση.

Κάθε τέτοια μέρα που στην Ελλάδα γιορτάζουμε την επέτειο του Πολυτεχνείου, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ο «Μάρτυ» γιορτάζει τα επόμενα γενέθλιά του. Από γονείς μακαρονάδες και μεροκαματιάρηδες, μεγάλωσε, πού αλλού, στην περιοχή “Little Italy” της Νέας Υόρκης. Συντηρητικοί; Θρήσκοι ως τα ποδόνυχα, δεν άγγιζες τα σπαγκέτι ν’ μίτμπολς αν δεν έλεγες πρώτα προσευχή. Φιλάσθενο παιδί, κυρίως λόγω του χρόνιου άσθματος, δεν ήταν τύπος της αλάνας και των σπορ. Έτσι οι γονείς του τον πήγαιναν από μικρό στο σινεμά, πράγμα που τον καθόρισε για μια ζωή.

Μετά το δημοτικό πήγε σε θεολογικό γυμνάσιο, καθώς πρωταρχικός του στόχος ήταν να γίνει ιερωμένος. Στο τέλος του πρώτου έτους όμως, τον έδιωξαν λόγω επανειλημμένης κακής διαγωγής στις προσευχές. «Με είχαν για κακοποιό στοιχείο» αποκάλυψε κάποτε.

Από τα παιδικάτα του έχει μια υπεροπλία σε φοβίες και δεισιδαιμονίες. Φοβάται τ’ αεροπλάνα και σε κάθε πτήση σφίγγει ένα μικρό σταυρό κατά την απογείωση. Προληπτικός του κερατά, αγαπάει τα γούρια όσο τη σάρκα του κι αποφεύγει όπως ο διάολος το λιβάνι τον αριθμό 11. Ποτέ δεν θα ταξιδέψει στις 11 του μήνα, ποτέ δεν θα πετάξει αν τα ψηφία στον αριθμό πτήσης βγάζουν αθροιστικά 11, ποτέ δεν θα μείνει στον 11ο όροφο ενός ξενοδοχείου και άρα δύσκολα να έχει παίξει ποτέ του μπαλίτσα. Τελειωμένη περίπτωση.

single photo

Οι ταινίες που τον ενέπνευσαν ήταν ο Πολίτης Κέιν και το “Shadows” του θρύλου Τζον Κασσαβέτη. Όταν τελείωσε την πρώτη του ταινία, ένας φίλος φρόντισε να πέσει στα χέρια του Κασσαβέτη και τους έφερε σ’ επαφή. Ανασφαλής σαν κοριτσόπουλο, λουσμένος στον ιδρώτα και με σφυγμούς σε τιλτ, όταν ο Κασσαβέτης του είπε ότι του άρεσε περισσότερο κι απ΄ τον Πολίτη Κέιν, ο Σκορτσέζε κόντεψε να λιποθυμήσει από το άγχος.

single photo

Η πρώτη του δουλειά ήταν το 1970, ως βοηθός σκηνοθέτη στο ιστορικό ντοκιμαντέρ “Woodstock” για τη σημαντικότερη αντιπολεμική συναυλία όλων των εποχών. 1-0. 2-0, ο Μάρτυ αγαπάει με πάθος τη μουσική. Σε κάθε ταινία του έχει πάντα ανά χείρας ένα i-anything κι ακούει τραγουδάκια να χαλαρώνει. 3-0, έχει σκηνοθετήσει το βιντεοκλίπ της γνωστής επιτυχίας του Μάικλ Τζάκσον “Bad”. 4-0, δηλώνει αιώνιος φαν των βρετανών πανκ-ροκάδων The Clash, με αγαπημένο κομμάτι το “Janie Jones”, το οποίο έλιωνε στ’ αυτιά του στα γυρίσματα του Ταξιτζή. 5-0, μεγάλη του αγάπη και οι Rolling Stones, με το “Gimme Shelter” να φιγουράρει στο σάουντρακ τριών, παρακαλώ, ταινιών του: στα Καλά Παιδιά, τον Πληροφοριοδότη και το Καζίνο. Στο Καζίνο μάλιστα, μέχρι να καταλήξει ο ρόλος στη Σάρον Στόουν, έπαιζε πολύ δυνατά μέχρι τέλους και το όνομα της Μαντόνα.

Αν μια ταινία του είναι υποψήφια για κάποιο Όσκαρ, Χρυσή Σφαίρα ή τα Βρετανικά Βραβεία BAFTA, έχει στατιστικά 23% πιθανότητα να το τσιμπήσει. Με άλλα λόγια, για κάθε 4 υποψηφιότητες έχει σίγουρα 1 βραβείο. Ο ίδιος, μετά από πολλά δοκάρια, σαν άλλη καταραμένη αρσενική Μέριλ Στριπ, κατάφερε μόλις το 2006 με τον Πληροφοριοδότη να κατακτήσει το μονάκριβο Όσκαρ Σκηνοθεσίας. «Ήταν πολύ θετικό το ότι δεν πήρα Όσκαρ νωρίτερα, γιατί ίσως κάτι τέτοιο να άλλαζε τον τρόπο που κάνω ταινίες. Χαίρομαι που μου πήρε τόσο καιρό. Άξιζε».

single photo

Το 1981 ο Τζον Χίνκλεϋ, μετά την απόπειρα δολοφονίας του προέδρου Ρήγκαν, κατηγόρησε τον Ταξιτζή για το έγκλημά του. Είχε πάθει εμμονή με την Τζόντι Φόστερ και το χαρακτήρα της στην ταινία κι η απόπειρα ήταν μια προσπάθεια να τραβήξει την προσοχή της. Ο Σκορτσέζε δεχόταν τότε ανώνυμα τηλεφωνήματα που απειλούσαν τη ζωή του εάν η Τζόντι Φόστερ κέρδιζε το Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου. Ευτυχώς όχι.

Ο Σκορτσέζε δίδασκε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης κι από τα χέρια του πέρασαν οι μεγάλοι σκηνοθέτες Όλιβερ Στόουν και Σπάικ Λι.

Έχει παντρευτεί 5 φορές κι ανάμεσα τους, η Ιζαμπέλα Ροσελίνι. Η σχέση που τον σημάδεψε όμως ήταν με τη Λάιζα Μινέλι. Παρότι παντρεμένοι αμφότεροι, ανέπτυξαν μια θυελλώδη παράνομη σχέση που άγγιζε τα όρια ροκ καταστάσεων, καθώς και οι δύο αντιμετώπιζαν προβλήματα εθισμού στην κοκαΐνη και σε υπνωτικά χάπια. Αφότου μαθεύτηκε ότι η Μινέλι είχε παράλληλο νταραβέρι και με το διάσημο χορευτή Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, η σχέση τους έληξε άσχημα κι ο Σκορτσέζε έπεσε σε κατάθλιψη. Όντας στις Κάννες τότε για το γνωστό Φεστιβάλ, δεν έβρισκε με τίποτα κοκαΐνη κι απεγνωσμένος πετάχτηκε με ιδιωτικό τζετ ως το Παρίσι στην αναζήτηση της άσπρης σκόνης.

single photo

Φθάνοντας κυριολεκτικά ένα βήμα πριν το θάνατο, το come-back του το οφείλει αποκλειστικά στον αδερφικό του φίλο, Ρόμπερτ Ντε Νίρο, που ήταν αυτός που τον έπεισε να γυρίσουν μαζί το ανεπανάληπτο «Οργισμένο Είδωλο», ταινία που τον εξάγνισε τόσο σωματικά όσο και καλλιτεχνικά. Συνολικά, κάνανε μαζί 8 ταινίες, δίνοντας τη σκυτάλη στο Λεονάρντο Ντι Κάπριο, με τον οποίο συνεργάστηκαν σε 5, αποτελώντας τα κινηματογραφικά κολλητάρια του.

Στην πολυσυζητημένη ταινία του «Ο Τελευταίο Πειρασμός», ο Σκορτσέζε απαγόρευε δια ροπάλου το κάπνισμα, λόγω του άσθματός του αλλά και γιατί ήθελε έτσι να διαφυλάξει την ακεραιότητα των Βιβλικών χαρακτήρων για τον Τύπο. Μια φωτογραφία με τον Γουίλιαμ Νταφόε να κάνει ένα τσιγαράκι στα γυρίσματα προκάλεσε μεγάλο καυγά μεταξύ τους.

Έχοντας διακαή πόθο να γεφυρώσει το κενό ανάμεσα στην ιστορία και το αύριο, ίδρυσε το “Film Foundation” και το “World Cinema Foundation”, δύο μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς που ασχολούνται με την αναπαλαίωση και την ψηφιοποίηση παλιών ταινιών.

single photo Σε μια εποχή που οι καριέρες μετριούνται σε μήνες αντί για χρόνια, ο Μάρτυ κουβαλάει στους φινετσάτους ώμους του μια κληρονομιά 45+ χρόνων. Σε απλά ελληνικά, οι γονείς μας μας έμαθαν να ζούμε κι ο Σκορτσέζε να βλέπουμε σινεμά. Are you talking to him? To him???

κείμενο | μιχάλης χασιώτης
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου