R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

Μία απελπισμένη ματιά στην πραγματικότητα

Βλέποντας τον ‘Leviathan’

Βρισκόμαστε στη Βόρεια Ρωσία, σε μία παραθαλάσσια πόλη, όπου ζει ο Κόλια με τη γυναίκα και το γιο του, σε ένα οικόπεδο που ανήκει στην οικογένεια του για δεκαετίες.

Το οικόπεδο διεκδικεί ο διεφθαρμένος δήμαρχος της πόλης, που με την στήριξη της αστυνομίας και της εκκλησίας δε διστάζει να προβεί σε παράνομες ενέργειες για να το αποκτήσει.

Η τέταρτη μεγάλους μήκους ταινία του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, παρουσιάζει ένα σκληρό δράμα, σκιαγραφώντας την πραγματικότητα του σήμερα. Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας πεισματάρης και θερμοκέφαλος άντρας που θέλει πάση θυσία να κρατήσει τη γη του. Στον αντίποδα βρίσκεται ο δήμαρχος της πόλης, ένας άντρας χωρίς ηθικές αξίες, που τον πολεμά με όλα τα μέσα που διαθέτει. Χρήματα, ισχύ και εξουσία. Ο Κόλια αντιμάχεται με όλες του τις δυνάμεις, αρνούμενος να δεχτεί την ήττα του. Είναι ξεκάθαρο πως για όποιον χάσει η συντριβή θα είναι ολοκληρωτική.

Ο Ζβιάγκιντσεφ φτιάχνει μία αλληγορία χρησιμοποιώντας τη βιβλική ιστορία του Ιώβ, παραλληλίζοντας με αυτόν τον ήρωα του. Είναι όμως κάτι περισσότερο από αυτό. Μέσα από την ταινία φαίνεται η αγανάκτηση του με τη ρωσική πραγματικότητα, μία πραγματικότητα που -όπως εκείνος την αντιλαμβάνεται- βάζει τον πολίτη να παλεύει διαρκώς με ένα διεφθαρμένο κράτος για να κρατήσει την ελευθερία του, οδηγώντας τον στην απόγνωση και την απελπισία. Καταφέρνει, ωστόσο, να ξεφύγει από την κατάσταση της χώρας του, δίνοντας στο φαινόμενο οικουμενικές διαστάσεις, που απηχούν σε όλα τα σύγχρονα κράτη, τα οποία γονατίζουν τους ανθρώπους με τις κατάφορες αδικίες τους.

Η ανώτατη αρχή είναι για τον σκηνοθέτη το μυθικό τέρας, ο πραγματικός Λεβιάθαν.

Δεν αποφεύγει να θίξει την υποκρισία των θρησκευτικών ηγετών και της θρησκείας γενικά, που μπορεί να μιλούν για την αλήθεια αλλά στην πράξη την αρνούνται. Βάζει τον ήρωα του να αρνείται την ύπαρξη του Θεού, όταν καταλαβαίνει πως οι θρησκευτικές παραβολές δεν τον βοηθούν να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της καθημερινότητας.

single photo Οι πρωταγωνιστές δίνουν τον καλύτερο τους εαυτό, καθώς κινούνται στο πανέμορφο αλλά άκρως αφιλόξενο και παγωμένο σκηνικό. Η δεξιοτεχνική σκηνοθεσία και τα αργά πλάνα -ιδίως των θαλασσινών τοπίων- αποτυπώνονται στο μυαλό του θεατή και τον στοιχειώνουν. Το κλίμα είναι ζοφερό και απαισιόδοξο, ενώ η μουσική δένει αρμονικά τις σκηνές μεταξύ τους, δίνοντας ένα αποτέλεσμα που απλώς δεν μπορείς να παραβλέψεις.

Ο «Λεβιάθαν» θεωρήθηκε από την κινηματογραφική κοινότητα μία από τις καλύτερες και πιο επίκαιρες ταινίες της χρονιάς, καθώς κέρδισε το βραβείο καλύτερου σεναρίου στο φεστιβάλ Καννών και μία συμμετοχή για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας. Παρ’ όλα αυτά καταδικάστηκε από την ρωσική κυβέρνηση με το πρόσχημα ότι περιέχει άσεμνη γλώσσα. Χρηματοδοτήθηκε εν μέρη από το ρωσικό Υπουργείο Πολιτισμού, κατέληξε όμως να το δυσαρεστήσει με την αιχμηρή οπτική γωνία του. Χαρακτηρίστηκε ως μία ταινία "αντι-ρωσική" αφού δεν προβάλει τη χώρα όπως θα ήθελαν οι ηγέτες της, και κανείς δεν μπορεί να τους κατηγορήσει. Δικαίως αντέδρασαν. Ο Υπουργός Πολιτισμού της Ρωσίας την χαρακτήρισε άσεμνη και προσβλητική. Ο Ζβιάγκιντσεφ όμως, τόλμησε να πάει κόντρα στις επιθυμίες του ίδιου του κράτους, γνωρίζοντας ότι έχει πλέον λίγες πιθανότητες να χρηματοδοτηθεί από αυτό.

single photo Και εκεί έγκειται η σημασία της τέχνης, που είναι να ξεβολεύει και να κινητοποιεί το μυαλό και όχι να χαϊδεύει τα αυτιά κανενός, οποιαδήποτε εξουσία και αν κατέχει. Η ταινία είναι μία κραυγή απόγνωσης, που εκφράζει την απόλυτη ανάγκη να παραμείνει η τέχνη ελεύθερη παγκοσμίως, όχι μόνο στη Ρωσία.
Εξάλλου, όπως δήλωσε ο σκηνοθέτης, όλα τα λουλούδια πρέπει να μεγαλώνουν και δεν γίνεται να ποτίζουμε μόνο αυτά που μας αρέσουν.

κείμενο | λιάνα_τσαβδαρίδου
επιμέλεια | αλέξανδρος_κόγκας+τάσος_θώμογλου