R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

Σεργκέι Αϊζενστάιν

Ο 'επαναστάτης' του μοντάζ

Ο Σεργκέι ήταν και θα είναι ο άνθρωπος που θα αναφέρεται ως ο ‘’πρώτος’’ που έκανε επανάσταση στον κινηματογραφικό χώρο με όπλο του τον ‘’αληθινό’’ κινηματογράφο. Σοβιετικός, με φουντωτά και ανακατεμένα μαλλιά που θυμίζουν τον Eraserhead του Λιντς, από την Λεττονία, εύπορος, από καλή οικογένεια, μορφωμένος, γλωσσομαθής, πολυμήχανος και εφευρετικός. Τι άλλο θέλει ένα παιδί για να μην είναι ξεκάθαρο ότι το μέλλον του θα είναι λαμπρό;

single photo

Μηχανική, αρχιτεκτονική, θέατρο, σινεμά, ζωγραφική είναι μόνο μερικά από τα ενδιαφέροντα και τις γνώσεις που είχε ο Σεργκέι και μάλιστα από μικρή ηλικία. Κινηματογραφικό του ντεμπούτο αποτελεί ‘’Η Απεργία’’ το 1924 και ακολουθεί μετά από έναν χρόνο, η ιστορική ταινία και το απόλυτο κινηματογραφικό αριστούργημα, ‘’Το Θωρηκτό Ποτεμκιν’’. Ναι αγαπημένοι μου, μπορεί να ακούσετε τα λόγια μου και να πάτε σπίτι να στηθείτε με ποπ κόρν και να την βάλετε στο λάπτοπ. Κάπου στο 3o λεπτό θα αρχίσετε να με διαολοστέλνετε (εκτός και αν είστε και εσείς πικραμένοι φοιτητές κινηματογράφου και την είδατε 6 φορές στο 1ο έτος) και αυτό γιατί δεν θα έχετε μπει στην διαδικασία να δείτε και να εκλάβετε το ‘’Θωρηκτο Ποτεμκιν’’ με την ματιά της εποχής. Αυτό είναι άλλωστε και το ατού της Ιστορίας Κινηματογράφου. Ότι όλα μελετώνται στη βάση των κοινωνικοπολιτικών συνθηκών και όχι μόνο. Άρα για να δείτε Αϊζενστάιν, σας παρακαλώ βγάλτε τις παρωπίδες του παρόντος και απολαύστε την ευφυέστατη αυτή ταινία, με το επαναστατικό μοντάζ. Του πήρε μόλις λίγες εβδομάδες για να την γυρίσει.

single photo

Ήδη λοιπόν στα 27 ο Σεργκέι ήταν γνωστός ως ο μεγαλύτερος κινηματογραφιστής της εποχής. Προφανώς, η θεματολογία των έργων του αφορά στην Ρωσία, στην εργατιά , στα πολιτικά θέματα και στην επανάσταση. Ο Σεργκέι είναι αυτός που εισήγαγε το διαλεκτικό-ιδεολογικο μοντάζ στον κινηματογράφο. Όταν το μοντάζ δηλαδή χρησιμοποιείται για να γίνονται παραλληλισμοί και οι εικόνες πλέον αποκτούν μεγαλύτερη και βαθύτερη ισχύ. Για παράδειγμα, αντιπαραθέτει ανάμεσα στα πλάνα μιας σκηνής φόνου εργατών, ένα πλάνο που θα μπορούσε να ανήκει σε ένα άλλο επεισόδιο, το σφάξιμο ενός ταύρου στο σφαγείο. Με αυτόν τον δυναμικό τρόπο, ο φόνος των εργατών παραλληλίζεται με την σφαγή του ταύρου και αποκτά απίστευτη δυναμική, δημιουργώντας ένα ψυχολογικό σοκ στους θεατές και αναδεικνύοντας τις ιδέες του. Αντιτίθεται, λοιπόν στο "γραμμικό" μοντάζ του Πουντόβκιν, σεβόμενος απόλυτα την συνέχεια της ιστορίας του, με βάση την σχέση αίτιο – αιτιατό. Αργότερα, προσθέτει και το ‘’μοντάζ των αντιθέτων’’, με την σύγκρουση των οποίων προκύπτει μια νέα ιδέα.

single photo

Ο Σεργκέι πάντα πρόσεχε υπερβολικά τα έργα του, θα μπορούσαμε να τον πούμε και τελειομανή, εκτός από ιδιοφυΐα. Με τον φακό του κατάφερε να γράψει ιστορία στο Σοβιετικό σινεμά, και να απαθανατίσει σκηνές βίας, οργής, εξέγερσης με τον πιστότερο ρεαλισμό μέχρι τότε, με τις απαγορεύσεις, την προπαγάνδα και τους νόμους να περιορίζουν εν μέρει την ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση.

single photo

Το 1945 σκηνοθέτησε το πρώτο μέρος από την τριλογία ’’ Ιβάν ο τρομερός’’, το οποίο θαύμαζε ο Στάλιν, ενώ το 1946 ολοκλήρωσε το δεύτερο μέρος της. Η πρεμιέρα της στη Σοβιετική Ένωση έγινε δέκα χρόνια μετά το θάνατό του. Το τρίτο μέρος της τριλογίας δε γυρίστηκε ποτέ, καθώς ο Αϊζενστάιν πέθανε πρόσμενα από καρδιακή προσβολή σε ηλικία πενήντα χρόνων.

Ο Σεργκέι θα είναι για πάντα ο μεγάλος επαναστάτης και από όλες τις απόψεις. Σας αφιερώνω και εγώ με την σειρά μου την διασημότερη σκηνή απο τα χεράκια του Άιζενσταιν.

κείμενο | εύη μίνου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης