R

e

j

e

c

t

e

d

a

c

t

s

image

΄Πολίτης Κέιν', του κυριού Γουέλς

Ο πολίτης που έμελλε να αλλάξει την ιστορία του Κινηματογράφου

1 Μαϊου 1941 η - για πολλούς καλύτερη στην ιστορία του κινηματογράφου - ταινία "Citizen Cane" κάνει (καθυστερημένη) πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες της Νέας Υόρκης.

Ο Όρσον Γουέλς σκηνοθετεί, συνυπογράφει το σενάριο και πρωταγωνιστεί σε ένα έργο που έρχεται να αποτελέσει σαφέστατα σημείο αναφοράς στην 7η Τέχνη, να θέσει νέους κανόνες και προοπτικές, αφού έχει αλλάξει, ή και ακόμα απορρίψει, πολλά σκηνοθετικά "must". Ένα έργο που έρχεται να χαρίσει στο δημιουργό του παγκόσμια αναγνώριση από κριτικούς και ταυτόχρονα να σημάνει το έναυσμα της οριστικής ρήξης του με το Χόλυγουντ.

Η ταινία καταπιάνεται με τη ζωή ενός ζάμπλουτου Αμερικάνου μεγαλοεκδότη, του Τσαρλς Φόστερ Κέιν (Όρσον Γουέλς), και ξεκινά με το τέλος αυτής, στον περίφημο και τεράστιο Πύργο του (Xanadu): η τελευταία λέξη που λέει ο πρωταγωνιστής πριν ξεψυχήσει είναι "Ρόδανθος" (Rosebud) και αποτελεί το βασικό κίνητρο για το δημοσιογράφο Τζέρι Τόμπσον (Γουίλιαμ Άλαντ) για να αποκαλύψει άγνωστα στοιχεία της ζωής του εκλιπόντα και, κυρίως, το νόημα της τελευταίας αυτής λέξης. Στην αναζήτησή του αυτή θα γνωρίσει και θα συνομιλήσει με φίλους, συνεργάτες και συζύγους του Κέιν, φέρνοντας στην επιφάνεια πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες, αλλά όχι το βασικό του ζητούμενο, το οποίο και θα αποκαλυφθεί σχεδόν από μόνο του και κατά λάθος στο τέλος της ταινίας.

Μέσα από την έρευνα για τη ζωή του Κέιν θα σκιαγραφηθούν, για πρώτη φορά σε ταινία, οι διαπλεκόμενες σχέσεις πολιτικών και μέσων μαζικής ενημέρωσης, η άκρατη επιθυμία για εξουσία, που αγιάζει κάθε μέσο, αλλά και η αλαζονεία, η υπεροψία και η μοναξιά σε καθημερινές στιγμές της ζωής ενός μεγιστάνα των media.

Όσο πολύπλοκη είναι η πραγματικότητα που παρουσιάζει η ταινία, άλλο τόσο μπερδεμένη ήταν και η πραγματική ιστορία του γυρίσματος, της διανομής και της προβολής της. Βασική έμπνευση για το σενάριο αποτελεί ο Γουίλιαμ Ράντολφ Χερστ, υπαρκτό πρόσωπο-μεγιστάνας των media της εποχής, με δυνατές σχέσεις σε καίρια πόστα και με αρκετές εφημερίδες και περιοδικά υπό την καθοδήγησή του (άμεση ή έμμεση). Για να μη γίνουν εμφανείς στους ανθρώπους της παραγωγής της ταινίας (R.K.O.) οι ομοιότητες του Κέιν με τον Χερστ, ο Ουέλς δεν αφήνει κανέναν, πέρα των απαραίτητων, να βρίσκεται στο set των γυρισμάτων (είχε απαιτήσει και κερδίσει στο συμβόλαιο που υπέγραψε με την R.K.O. απόλυτη ελευθερία αποφάσεων). Με την ολοκλήρωση της ταινίας όμως, γίνονται εμφανείς οι ομοιότητες με πραγματικά πρόσωπα και καταστάσεις και αρχίζει ένα γαϊτανάκι δημοσιευμάτων από μέσα που επηρεάζει ο Χερστ, απειλών για μηνύσεις και για άρθρα που εμπλέκουν μετόχους της εταιρείας παραγωγής σε πιθανά σκάνδαλα. Ο διευθυντής της R.K.O., Τζορτζ Σάφερ, αρνείται να μην κυκλοφορήσει η ταινία και προτείνει, έχοντας τη συγκατάθεση των νομικών του συμβούλων, την αφαίρεση σκηνών από την ταινία, διάρκειας τρεισίμιση περίπου λεπτών, που θεωρήθηκαν πως μπορεί να προσβάλλουν τον Χερστ. Ο Ουέλς δέχεται την απομάκρυνση αυτού του υλικού από το τελικό μοντάζ και η ταινία προβάλλεται για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη, 3 μήνες περίπου μετά από την υποτιθέμενη πρεμιέρα της.

single photo Ο Πολίτης Κέιν αποσπά διθυραμβικές κριτικές, αλλά δεν καταφέρνει να "σπάσει ταμεία", μια και αρκετοί κινηματογράφοι αρνούνται να την προβάλλουν υπό το φόβο του οριστικού αποκλεισμού τους από τα έντυπα του Χερστ. Προτείνεται για 9 Όσκαρ, και κερδίζει αυτό του Πρωτότυπου Σεναρίου (Όρσον Γουέλς & Χέρμαν Μάνκιεβιτς). Αργότερα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία (ίσως αυτή που θα έπρεπε να έχει από την πρώτη στιγμή), αφού, μεταξύ άλλων, λαμβάνει επί σειρά 5 δεκαετιών η ταινία την πρώτη θέση στη λίστα με τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών που θεσπίζεται από τους μεγαλύτερους κριτικούς από όλο τον κόσμο σε ψηφοφορία που διοργανώνει το περιοδικό Sight & Sound.

κείμενο | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης