Φωτογραφίες δρόμου, από ανθρώπους που ο δρόμος έγινε σπίτι τους

Εικόνες μιας πόλης και μιας κοινωνίας σε κρίση.

Εικόνες αστέγων και σκηνές εγκατάλειψης. Εικόνες που μας στεναχωρούν, μας σοκάρουν, μας “ξεβολεύουν” από την ασφάλειά μας. Σε ποιο βαθμό όμως μπορούμε αληθινά να τις νοιώσουμε; Ή μήπως τώρα πια ολοένα και περισσότερο; Είναι οι “εικόνες του άλλου μας εαυτού”, αυτού που θα μπορούσε να βρεθεί στη θέση αυτών των ανθρώπων. Για τους δημιουργούς αυτών των φωτογραφιών είναι οι εικόνες του δικού τους εαυτού, της δικής τους ζωής.

κείμενο | εύη μούρνου */* φωτογραφίες | εύη μούρνου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας
 'Εικόνες του άλλου μας εαυτού', Σχεδία

Για το λόγο αυτό παίρνει ιδιαίτερη βαρύτητα και ένταση αυτό το project, που παρουσιάζεται στα πλαίσια του 18ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Οι δημιουργοί, πωλητές του περιοδικού δρόμου “σχεδία”, κλήθηκαν τον Οκτώβριο του 2013 να αποτυπώσουν με μια φωτογραφική μηχανή την πόλη από τη δική τους ματιά. Με την καθοδήγηση του φωτογράφου Νίκου Πηλού στην Αθήνα και στη συνέχεια του Ανδρέα Τσονίδη στη Θεσσαλονίκη, άνθρωποι που είχαν ελάχιστη ή και καμία επαφή με τη φωτογραφική μηχανή στη ζωή τους, μπόρεσαν να ξεκινήσουν, να πειραματιστούν, να εξελιχτούν και τελικά να μας δώσουν μια αυθεντική, εκ των έσω καταγραφή μιας Ελλάδας σε κρίση και του ανθρώπου που δοκιμάζεται αλλά εξακολουθεί να ελπίζει και να αγωνίζεται.

Φωτογραφίες δρόμου λοιπόν, από ανθρώπους που ο δρόμος έγινε το σπίτι τους. Κάποιοι από αυτούς επέλεξαν να αποτυπώσουν όλη την παρακμή που είδαν και βίωσαν, σε μια προσπάθεια να την επικοινωνήσουν και να την ξορκίσουν. Άλλοι επέλεξαν να ξεφύγουν από αυτήν, να στρέψουν το φακό τους προς το χρώμα, το φως, την ελπίδα. Στο βίντεο που συνοδεύει την έκθεση, μιλούν οι ίδιοι για τον τρόπο που αντιμετώπισαν το θέμα αυτό. Όπως ο κύριος Ελευθεράκης, που μας λέει: «δεν είχα διάθεση να τραβήξω ο,τιδήποτε σκληρό… γιατί έχω ζήσει σε μια τέτοια συνθήκη και δεν ήθελα να έρχομαι σε επαφή με αυτό. Προσπαθούσα να τραβήξω ένα πλάνο, το οποίο ουσιαστικά δεν είχε απολύτως τίποτα».

 'Εικόνες του άλλου μας εαυτού', Σχεδία

Πάνω απ’ όλα όμως, η δουλειά αυτή έδωσε στους συμμετέχοντες ένα δρόμο να εκφραστούν, να επικοινωνήσουν, να έρθουν σε επαφή με τους άλλους. Σε αυτή την έλλειψη επικοινωνίας και επαφής, στην έλλειψη δεσμών εντοπίζει η κυρία Ματίνα Πασχάλη, μία από τους συμμετέχοντες που είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε, έναν από τους μεγαλύτερους λόγους που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον σε συνθήκες αστεγίας: «Η ζωή θέλει παράπλευρες δυνάμεις», μας λέει, «θέλει μοίρασμα, κι εγώ δεν το είχα… Στο δρόμο συνάντησα ανθρώπινα ράκη, ανθρώπους αξιόλογους, με θησαυρούς μέσα, αλλά και με υπέρμετρο συναίσθημα… αν ο χώρος του συναισθήματος δεν ελέγχεται από ένα περιβάλλον, τότε καίγεται και καίει και τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος υπάρχει μέσα σε τόπους σχέσης – πολλοί από αυτούς δημιούργησαν άλλες σχέσεις, με τις ουσίες…».

 'Εικόνες του άλλου μας εαυτού', Σχεδία

Η κ. Πασχάλη προσπάθησε, όπως μας είπε, μέσα από τη φωτογραφία να δημιουργήσει έναν τόπο σχέσης. Μια σχέση με το κομμάτι της παρακμής της πόλης, αυτό που όλοι το προσπερνούν, ή το σχολιάζουν εκ του ασφαλούς. Μια σχέση που θα ορίζεται από την κατανόηση της πραγματικότητας του άλλου. Για την ίδια ήταν μία ανάγκη, αλλά και μία διαδικασία επίπονη, σκληρή και συγκλονιστική. «Τη ζωή μου τη χαρακτήριζε η θλίψη. Η οπτική της θλίψης ήταν ένα μεγάλο αίτιο της αστεγίας μου. Προσέγγισα αυτό το κομμάτι γιατί ήθελα να το αντιμετωπίσω, να το παλέψω…». Αυτή τη θλίψη αλλά και την αξιοπρέπεια αποτυπώνει σε πορτρέτα, πολλά από τα οποία είναι συγκλονιστικά.

Μέσα από τη διαδικασία της φωτογράφισης λειτούργησε ως «συλλέκτης κομματιών ζωής». Όταν βρήκε και φωτογράφισε ένα κεφάλι κούκλας, αυτό με τρόπο σχεδόν μεταφυσικό την πήγε πίσω στα παιδικά της χρόνια, σε μια ξεχασμένη ανάμνηση. Όταν σε συνθήκες φτώχιας, μη έχοντας παιχνίδια, έβγαινε στο δρόμο να μαζέψει “θησαυρούς” και έφτιαχνε κούκλες από πεταμένα κομμάτια. Έτσι και τώρα. «Δεν έστησα τους ανθρώπους. Συνέλλεξα κομμάτια. Κομμάτια σας έδωσα κι εσάς για να διαμορφώσετε μια άποψη γι’ αυτή την πλευρά της ζωής, την παρακμή.»

 'Εικόνες του άλλου μας εαυτού', Σχεδία

Αντίστοιχα κομμάτια μας δίνουν οι φωτογραφίες άλλων εφτά πωλητών της “σχεδίας” που συμμετείχαν, με την προσωπική οπτική του καθενός. Και όλες μαζί συνθέτουν μια συγκλονιστική καταγραφή. Μία έκθεση από ανθρώπους που δηλώνουν ότι δεν είναι φωτογράφοι, ότι τους λείπει η εμπειρία και η τεχνική. Και όμως, αν η δύναμη μιας έκθεσης, η δύναμη της τέχνης, οριστεί από την ικανότητα να μεταφέρει μηνύματα, να αγγίξει, να προβληματίσει, είναι σίγουρο πως αυτή δε θα μας αφήσει αδιάφορους.

 'Εικόνες του άλλου μας εαυτού', Σχεδία

Η έκθεση «Εικόνες του άλλου μας εαυτού» είναι μια συνδιοργάνωση του περιοδικού δρόμου «σχεδία» με το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.

Φιλοξενείται στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (Αποθήκη Β1 στο Λιμάνι), από τις 12 ως τις 26 Μαρτίου.

Συμμετέχουν: Χρήστος Δόκαλης, Λευτέρης Ελευθεράκης, Μπέσσυ Ζαχάρη, Νίκος Κακαβαλάδης, Γιάννης Κώτσος, Αλέξανδρος Νάνος, Ματίνα Πασχάλη, Ιουλία Συμεωνίδου, Γιάννης Φωκάς.

κείμενο | εύη μούρνου
φωτογραφίες | εύη μούρνου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας