Στο «Μια Εποχή στην Κόλαση» του Γ. Χριστιανάκη στη σκηνή της ΕΜΣ

Θα μπορούσε να είναι ένα απλό βράδυ, από αυτά που και ο ίδιος ο καιρός δεν ξέρει σε ποια εποχή θέλει να ανήκει. Και όμως, δεν ήταν. Ακόμη και η βροχή, απειλητική κατά τη διάρκεια της μέρας, έσκασε μύτη έξω από το Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, μήπως και καταφέρει να σβήσει την φωτιά από την «Κόλαση» του Αρθούρου Ρεμπώ, στην οποία μας ταξίδεψε ο Θεσσαλονικιός συνθέτης Γιώργος Χριστιανάκης.

κείμενο | καλλιόπη πασιά */* φωτογραφίες | λευτέρης τσινάρης */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης
Γιώργος Χριστιανάκης

Μία μουσική συναυλία – παράσταση που προσέγγισε το εμβληματικό κείμενο του Αρθούρου Ρεμπώ «μια Εποχή στην Κόλαση» (1873), σε μετάφραση του Χριστόφορου Λιοντάκη. Πρόκειται για ένα κείμενο εξαιρετικά επίκαιρο, μέσα στην ταραχή των καιρών μας, το οποίο μπορεί να είναι μια καινούρια αρχή για μια εποχή κολασμένη ή παραδείσια, όπως χαρακτηριστικά έκανε την εισαγωγή ο δημιουργός Γιώργος Χριστιανάκης, σίγουρα όμως όχι αδιάφορη.

Όσοι βρεθήκαμε παρόντες σε αυτή την παράσταση είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε μια βραδιά καλειδοσκόπιο λέξεων – ήχων – εικόνων, σε αγαστή συνεργασία όλων των δημιουργών, τόσο του συγγραφέα Ρεμπώ όσο και του Χριστιανάκη, ο οποίος με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο πήρε το κείμενο του Ρεμπώ, το έκανε δικό του, σεβόμενος τη δημιουργία, εμπλουτίζοντας όμως με το συστατικό αυτό που ήρθε να απογειώσει το έργο μέσα στην ψηχή μας, την μουσική.

Γιώργος Χριστιανάκης

Γιατί είναι γεγονός. Όση ώρα παρακολουθούσες τη συναυλία ένιωθες την ίδια σου την ψυχή να ταράζεται. Από τις λέξεις του «καταραμένου» ποιητή, τις ανάσεις, τους ψιθύρους, την τρέλα και τον ίλιγγο.

«Επινόησα το χρώμα των φωνηέντων!
Α μαύρο, Ε λευκό, Ι κόκκινο, Ο γαλάζιο, ΟΥ πράσινο. – Καθόρισα τη μορφή και την κίνηση κάθε συμφώνου και καυχήθηκα πως με ένστικτους ρυθμούς ανακάλυψα έναν ποιητικό λόγο που κάποια μέρα θα είναι προσιτός σε όλες τις αισθήσεις. Τα δικαιώματα της μετάφρασης δικά μου.
Στην αρχή ήταν μια άσκηση: κατέγραφα σιωπές, σκοτάδια, αποτύπωνα το άφατο. Καθήλωνα ιλίγγους.»

Από τους ήχους, μίξη ηλεκτρονικού και αναλογικού, από τις σιωπές, από τους μορφασμούς του Χριστιανάκη, και το ελαφρύ ανασήκωμά του από την καρέκλα, όταν η ένταση έφτανε στα βάθη της «Κολάσεως» του Ρεμπώ. Και κάπου εκεί ανάμεσα, στα έμμετρα αποσπάσματα, η φωνή του Αγγελάκα να σε τραβάει πιο βαθιά.

«Θέλω νά ’ρθει τώρα
Του έρωτα η ώρα».

Γιώργος Χριστιανάκης

Από το οπτικό υλικό, τις εικόνες όλων των φυσικών φαινομένων, της ίδιας της λάβας, του υγρού στοιχείου, της πέτρας, της φωτιάς, των άφυλων σωμάτων σε δαιμονικό χορό, σε μια ανάγκη διαφυγής και σωτηρίας.

Ναι, αυτό ένιωθες, την ψυχή σου να θέλει να σκίσει τη σάρκα και τα ρούχα, να βγει και να φωνάξει, να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει με τον ποιητή, να ανέβει στη σκηνή και να λάβει μέρος σε όλη αυτή τη μυσταγωγία. Γιατί, έτσι ήταν. Μια απόλυτη σιωπή στο κοινό, ούτε ήχος ανάσας, να μην χαθεί δευτερόλεπτο από την τελετή. Και όλο αυτό, αποτέλεσμα του σεβασμού και της αλχημείας των δύο δημιουργών. Και εσύ να συλλογίζεσαι σε ποιό βαθμό συμβιβάζεσαι με τα όρια του εαυτού σου.

Γιώργος Χριστιανάκης

«Κανένα άσμα ασμάτων: κράτησε το κερδισμένο έδαφος. Δύσκολη νύχτα! Το ξεραμένο αίμα καπνίζει στο πρόσωπο μου, και τίποτα δεν άφησα πίσω μου παρ’ εκτός του φριχτού τούτου χαμόδεντρου!… Οι πνευματικές μάχες είναι τόσο βάναυσες όσο και των ανθρώπων ο πόλεμος: αλλά το όραμα της δικαιοσύνης είναι μόνο θέλημα Θεού.»

Έχει ειπωθεί ότι στο «Μια εποχή στην Κόλαση», το μοναδικό βιβλίο του Αρθούρου Ρεμπώ (1854-1891), που δημοσιεύτηκε με δική του επιθυμία όσο ζούσε, μπορεί κανείς να συναντήσει την «Κόλαση» του Δάντη ή τις «Σημειώσεις από το υπόγειο» του Ντοστογιέφσκι. Στο έργο του Χριστιανάκη, μέσα από τους ήχους και τις εικόνες, όπως αυτές μεταγράφουν τις λέξεις, μπορείς να συναντήσεις το διαχρονικό σου είναι, να συνομιλεί πανανθρώπινα με τον έρωτα, τη θρησκεία, τη φύση, τον άνθρωπο, το χτες, το αύριο.

Γιώργος Χριστιανάκης

«Και στο μεταξύ, τούτη είναι η παραμονή. Ας καλωσορίσουμε κάθε εισροή ζωτικότητας και αληθινής ευαισθησίας. Και την αυγή, οπλισμένοι με φλογερή υπομονή σε μεγαλοπρεπείς πόλεις θα εισέλθουμε».

κείμενο | καλλιόπη πασιά
φωτογραφίες | λευτέρης τσινάρης
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης