Βόλτα στον λυρισμό

Μπολιβάρ! Κράζω τ' όνομά σου ξαπλωμένος στην κορφή του βουνού Έρε,
Την πιο ψηλή κορφή της νήσου Ύδρας.
Από δω η θέα εκτείνεται μαγευτική μέχρι των νήσων του Σαρωνικού, τη Θήβα,
Μέχρι 'κει κάτω, πέρα απ' τη Μονεβασιά, το τρανό Μισίρι,
Αλλά και μέχρι του Παναμά, της Γκουατεμάλα, της Νικαράγουα,
του Oντουράς, της Αϊτής, του Σαν Ντομίνγκο, της Βολιβίας,
της Κολομβίας, του Περού, της Βενεζουέλας, της Χιλής,
της Αργεντινής, της Βραζιλίας, Oυρουγουάη, Παραγουάη, του Ισημερινού,
Ακόμη και του Μεξικού.
Μ' ένα σκληρό λιθάρι χαράζω τ' όνομά σου πάνω στην πέτρα,
να 'ρχονται αργότερα οι άνθρωποι να προσκυνούν.
Τινάζονται σπίθες καθώς χαράζω –έτσι ήτανε, λεν, ο Μπολιβάρ– και παρακολουθώ
Το χέρι μου καθώς γράφει, λαμπρό μέσα στον ήλιο."

κείμενο | χάρης παπαδόπουλος + γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης
Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

Σεπτέμβρης στη Θεσσαλονίκη. Έξοδος κινδύνου, η θάλασσα. Πάντα η θάλασσα. Μα εκεί, κάπου γύρω-κοντά στον Λευκό Πύργο, μια έκπληξη σε περιμένει, για λίγο ακόμα.
"Θέλεις να ακούσεις ένα ποίημα;"
Έξι ηθοποιοί του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, τρία ζευγάρια ανθρώπων, σε σταματούν στο διάβα σου.
Δεν ρωτάνε τι ώρα είναι. Δεν θέλουν να σου ταράξουν την βόλτα. Δεν θέλουν να σου αραδιάσουν τα προβλήματά τους. Θέλουν να σε "ταξιδέψουν".

Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

"Είδες για πρώτη φορά το φως στο Καρακάς. Το φως το δικό σου,
Μπολιβάρ, γιατί ως να 'ρθεις η Νότια Αμερική ολόκληρη
ήτανε βυθισμένη στα πικρά σκοτάδια.
Τ' όνομά σου τώρα είναι δαυλός αναμμένος, που φωτίζει την Αμερική,
και τη Βόρεια και τη Νότια, και την οικουμένη!
Oι ποταμοί Αμαζόνιος και Oρινόκος πηγάζουν από τα μάτια σου.
Τα ψηλά βουνά έχουν τις ρίζες στο στέρνο σου,
Η οροσειρά των Άνδεων είναι η ραχοκοκαλιά σου.
Στην κορφή της κεφαλής σου, παλληκαρά, τρέχουν
τ' ανήμερα άτια και τ' άγρια βόδια,
O πλούτος της Αργεντινής.
Πάνω στην κοιλιά σου εκτείνονται οι απέραντες φυτείες του καφέ."

Μια δράση-αντίδραση στη μιζέρια. Εκεί που ο ήλιος δύει, ανατέλλει η ποίηση.

Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

Ο Χάρης Παπαδόπουλος οργανωτής της όλης ιδέας, αγαπά έντονα την ποίηση. Ήθελε, διαβάζοντας ένα ποίημα, να το πει, να "το φωνάξει" σε φίλους και σε αγνώστους. Στο τοπίο μιας Θεσσαλονίκης δίπλα στη θάλασσα, τι καλύτερο από το να πεις στους επισκέπτες της απογευματινής βόλτας, μικρές αλήθειες; 

"Οι άνθρωποι που κάνουν βόλτα στην παραλία, δεν είναι ίδιοι. Είναι πιο ήρεμοι άνθρωποι, σε σχέση με αυτούς που περπατάνε στην Τσιμισκή. Πρόσωπα πιο γαλήνια και πιο δεκτικά", μου αναφέρει μεταξύ άλλων ο Χάρης Παπαδόπουλος, φανερά χαρούμενος που αυτή η "κίνηση" ποιητικότητας άλλαξε τα "βήματα" μιας καθημερινής βόλτας.  

"Όταν πρωτοσυνάντησα τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Κ.Θ.Β.Ε. Γιάννη Αναστασάκη, μαζί με την Μαρία Τσιμά, τους είχα πει την ιδέα μου και ήρθε το πλήρωμα του χρόνου να συμβεί. Απευθύνθηκα σε συναδέλφους-φίλους και αμέσως απάντησαν θετικά.” 
Γιώργος Κολοβός, Μαρία Καραμήτρη, Μομώ Βλάχου, Μιχάλης Σιώνας, Ελευθερία Αγγελίτσα, μαζί με τον Χάρη, δίνουν ραντεβού στη Παραλία γύρω στις 19.00 και το σεργιάνι στη ποίηση ξεκινά....

Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

"Σαν μιλάς, φοβεροί σεισμοί ρημάζουνε το παν,
Από τις επιβλητικές ερημιές της Παταγονίας μέχρι τα πολύχρωμα νησιά,
Ηφαίστεια ξεπετιούνται στο Περού και ξερνάνε στα ουράνια την οργή τους,
Σείονται τα χώματα παντού και τρίζουν τα εικονίσματα στην Καστοριά.
Τη σιωπηλή πόλη κοντά στη λίμνη.
Μπολιβάρ, είσαι ωραίος σαν Έλληνας.
Σε πρωτοσυνάντησα, σαν ήμουνα παιδί, σ' ένα ανηφορικό καλντερίμι του Φαναριού,
Μια καντήλα στο Μουχλιό φώτιζε το ευγενικό πρόσωπό σου."

Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

Η χαρά του Χάρη, φαίνεται σε κάθε του πρόταση, ενόσω μιλάμε...
"Τα ποιήματα δεν έχουν επιλεχθεί από μια συγκεκριμένη ποιητική περίοδο ή μια συγκεκριμένη ποιητική γενιά. Δεν υπάρχει αυτός ο περιορισμός. Ταυτόχρονα, η ύλη είναι απεριόριστη. Κατέληξα μετά από χιλιάδες προσπάθειες, στα τελευταία δώδεκα ποιήματα. Πήγα στο χωριό, τα διάβασα όλα στη γιαγιά μου κι από τις αντιδράσεις της, επέλεξα ποια θα είναι της βόλτας μας, στην παραλία".

Τον ρωτάω, "είναι το θέατρο, ποίηση;" "Κάθε καλό θεατρικό κείμενο, πρώτα από όλα είναι ένα ποιητικό κείμενο. Στον Σαίξπηρ είναι προφανές αυτό, καθότι είναι έμμετρος λόγος. Μα δεν μπορείς να πεις πως δεν υπάρχει και στον Πίντερ. Διαβάζοντας Πίντερ καταλαβαίνεις πως αυτός ο συγγραφέας έχει επιλέξει τις πιο κατάλληλες λέξεις να βάλει μέσα στο έργο του. Ένα καλό έργο στο θέατρο, ορίζει και το πόσο ποιητικό είναι. Άλλωστε και ένας καλός θεατρικός συγγραφέας είναι και ένας καλός ποιητής."

Δεν μπορώ να κρατηθώ. Αναρωτιέμαι... Ποίηση στη ζωή υπάρχει;  "Ποίηση στη ζωή υπάρχει με την έννοια της συγκίνησης. Με την έννοια ότι μας δίνει κουράγιο, μας βοηθάει να γίνουμε καλύτεροι", μου λέει και σκάει ένα φωτεινό χαμόγελο.  

Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

Τι είναι ποίηση για σένα;
"Στο Πανεπιστήμιο όταν μελετούσα Κάλβο με την καθηγήτριά μου, τον έκανε πολύ συγκεκριμένο. Μπήκε στα τεχνικά μέρη του πράγματος. Δεν συγκινεί από μόνο του, εκ θαύματος. Το ποίημα έχει τους τρόπους του... Ο "Θούρειος" του Ρήγα. Δούλευε κάποιος γκαρσόνι, με τον "Θούρειο" από πάνω του. Κάθε που ερχόταν κάποιος γραμματιζούμενος να πιει μια μπύρα τον έβαζε να διαβάζει το "Θούρειο". Και το γκαρσόνι κάθε φορά που του διάβαζαν το ποίημα έκλαιγε. Και τους κερνούσε... Ποίηση είναι η ανάγκη κάποιες λέξεις να μείνουν. Γι' αυτό και η δημοτική ποίηση είναι δεκαπεντασύλλαβη. Μπορείς να την επαναλάβεις. Εύκολα απομνημονευόταν. Κι έτσι ανά τους αιώνες, η ποίηση περνούσε από στόμα σε στόμα. Να θυμούνται οι άνθρωποι. Να το λένε από γενιά σε γενιά."

 

Αγαπάμε την ποίηση; Ρωτάω τον Χάρη και φοβάμαι τι απάντηση θα πάρω... "Η ποίηση, ούτως ή άλλως, υπάρχει στη γλώσσα που μιλάμε", μου απαντά αποστομωτικά.  

Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

Το θέατρο πρέπει να είναι και έξω από τα κτίρια;
"Έχει ενδιαφέρον ότι ο κόσμος δεν έρχεται στο θέατρο. Ότι μπορεί να σου έρθει προκατειλλημένος έχοντας ακούσει για παράσταση και έχοντας διαβάσει. Στο θέατρο πρέπει να πας αθώος να δεις. Να αφουγκραστείς και έπειτα σκέψου τι είδες, τι ήθελες, τι σου άρεσε και τι όχι. Τώρα όμως, με αυτήν την "κίνηση", το θέατρο πάει στο θεατή. Ο ηθοποιός συναντά έξω τον συνάνθρωπο και του διαβάζει ποίηση". 

Σολωμός και Σεφέρης, αγαπημένοι ποιητές του Χάρη. 
Κι όταν του ζήτησα λέξεις που χαρακτηρίζουν τα νιάτα-την ζωή του, μου είπε Καρυωτάκη...

"Εσύ που μόνη από ψηλά, δεσπόζοντας τα πάθη,
λάμπεις και με φυλάσσεις,
όπως ο έναστρος ουρανός βέλη ρίχνει στα βάθη
νυχτερινής θαλάσσης,
 ω θεσπεσία ποίησις, με κάποιο αιθέριο ντύμα
τύλιξε την καρδιά μου
να γίνω τώρα ο άνεμος, το νερό και το κλήμα,
ο άγριος κρίνος της άμμου.
Να μεγαλώνω πάντοτε, στα πόδια μου να νιώσω ό,τι λατρεύουν οι άλλοι.
Να μεγαλώνω σαν το δρυ κι έπειτα να τελειώσω
σα μια φωτιά μεγάλη"..."

 
Θέλετε ν΄ακούσετε ένα ποίημα;

Παράτα τα όλα ένα απόγευμα, πάρε το παρεάκι σου και βουρ στη παραλία. Όλα λειτουργούν καλύτερα, σε ένα καλοκαίρι που δεν θέλει ακόμα τελειώσει, μέσα μας. Μια βόλτα, μια ώρα, μια ανάσα.
Και ένα ποίημα. "Θέλεις να το ακούσεις;"...

 

κείμενο | χάρης παπαδόπουλος + γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης