'Οι άνθρωποι μετράνε τη ζωή τους με τα χρόνια, οι σκηνοθέτες με τις ταινίες'

Σάββατο πρωί και η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών είναι γεμάτη κόσμο. Καρφίτσα δεν πέφτει. Νέοι άνθρωποι σε μυαλό και ηλικία, δηλώνουν παρών στο masterclass του Κώστα Γαβρά. Την ευτυχή επίσκεψη του σπουδαίου καλλιτέχνη στο Κρατικό Θέατρο που άνοιξε την αγκαλιά του και υποδέχτηκε με θέρμη 83 χρόνια ευστροφίας, δημιουργίας, Τέχνης και τεχνικής.

κείμενο | γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας

"Ανομολόγητη χαρά" έβλεπες στα "σεμνά" μάτια του καλλιτεχνικού διευθυντή του Κ.Θ.Β.Ε., Γιάννη Αναστασάκη, που πέτυχε αυτό που οφείλει να κάνει ένας κρατικός θεσμός. Να είναι ανοιχτός στους μεγάλους και τους σπουδαίους. Να μεταλαμπαδεύεται σε μιάμιση ώρα, η ζωή με τεχνική, διαμέσου σελινόιντ. Το θέατρο είναι Τέχνη. Η Τέχνη έχει εκφάνσεις. Μια από αυτές, ονειρεμένος κινηματογράφος. Οφείλουμε να τις ανακαλύπτουμε, τις πτυχές της Τέχνης. Να απορούμε γι' αυτές, να ρωτάμε τους σωστούς ανθρώπους, αυτούς που πήραν στροφή στα δεδομένα και τα αυτονόητα και χαράξαν νέα πορεία... να εξελίσσουμε το ίδιο το δυναμικό του Κ.Θ.Β.Ε. (κι όχι μόνο) που έρχεται "να ακούσει", να διδαχθεί, να εξελιχθεί.

Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς
Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς

Από όλα είχε αυτό το σαββατιάτικο πρωινό. Αναδρομή σε ταινίες. Σε επιτυχίες. Σε σημεία αναφοράς στο πανί. Σε στιγμές που άλλαξαν το κοινό νου. Που επαναβαφτίσαν την έβδομη Τέχνη. "Ελλάς-Γαλλία συμμαχία" και το αποτέλεσμα της ανοιχτής συζήτησης, σπινθήρας για κάθε σκεπτόμενο νου.

Ο σκηνοθέτης είναι μοναχός. Πιστός στην Τέχνη, τη σκέψη και το όραμά του. "Ήταν ένας κινέζος ζωγράφος που του ζήτησε ένα αυτοκράτορας, να του φτιάξει το πορτραίτο. Ο κινέζος επέστρεψε ένα χρόνο μετά με λευκό καμβά. Σε δύο ώρες ζωγράφισε το "περιβόητο" πορτραίτο. Ο αυτοκράτορας εκστασιάστηκε από το πίνακα ζωγραφικής που αντίκρισε, και όταν ρώτησε τι χρωστάει στο ζωγράφο, εκείνος του ζήτησε ένα υπέρογκο ποσό. Ο αυτοκράτορας γυρνά και του απαντά "τόσα χρήματα, για δυο ώρες δουλειά;". Και ο ζωγράφος ανταπάντησε "για δύο ώρες και ένα χρόνο δουλειάς".

Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς
Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς

Αυτό είναι σκηνοθέτης. Το μυαλό. Το "στήσιμο" στο μυαλό, η "σκαλέτα" του οράματος, πώς θα αποδοθεί πίσω από το φακό η ιστορία. Οι ήρωες. Οι χαρακτήρες. Η εποχή. Το σχόλιο. Μακάρι ΤΑ σχόλια. Το- ευλογημένο με σκέψεις- σενάριο. Με επίπεδα δεύτερα και τρίτα, για ενεργητικό θεατή και όχι παθητικό δέκτη. Σκηνοθέτης είναι ο οξυγονωτής του κειμένου. Σκηνοθέτης είναι η προσοχή σε κάθε ένα κομπάρσο. Στο πλάνο. Στη μουσική. Στη φωτογραφία. Στα πάντα.

Οι απορίες του κόσμου πολλές και η κουβέντα "γάργαρη". Ερωτήσεις για ταινίες, για το πώς δημιουργήθηκαν, τι απέφεραν... οι δυσκολίες, οι επονομαζόμενες αποτυχίες, οι grande επιτυχίες -όλα μια ερώτηση στα χείλη του κόσμου, που τον κοιτούσε σαν νυχτερινό θεό της σκοτεινής του οθόνης. Των βραδιών, που με κουβέρτα στο καναπέ και καλή παρέα, γεύτηκε το μεγαλείο των ταινιών του. Που κόβει εισιτήριο στη μεγάλη αίθουσα και ιντριγκάρεται-καμαρωτός για την κοινή καταγωγή στο τι θα δει.

Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς
Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς

"Η τέχνη δεν πρέπει να είναι στρατευμένη. Καταρχάς, ο χαρακτηρισμός εμπεριέχει το στρατό. Η τέχνη δεν συνάδει με το στρατό. Η τέχνη είναι αυτή που άλλαξε το κόσμο. Δεν ξέρω αν μπορεί να τον αλλάξει κι άλλο"...

Χείμαρρος ο Γαβράς. Δεν άφησε κανέναν παραπονεμένο. Αναφέρθηκε μέχρι και στο "Ζ" που στις πρώτες μέρες προβολής, πήγαινε στον απέναντι καφενέ με τον παραγωγό μαζί, και μετρούσε τον ελάχιστο κόσμο που έμπαινε στην αίθουσα και μουρμούριζε "καταστροφή". Το μέλλον της ταινίας, δεν τον επαλήθευσε. Μπούμερανγκ επέστρεψε το παραμιλητό της προφητείας του.

"Η ταινία είναι ιστορία. Η ιστορία "γεννά" συναισθήματα. Στα δίνω κι εσύ ως θεατής, παίρνεις όποια σου κάνουν."

Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς
Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς

Ο Κώστας Γαβράς εμφανώς προβληματισμένος για την γενέτειρά του, για τους νέους ανθρώπους που μένουν σε αυτή και δεν παντρεύονται, δεω τεκνοποιούν. Σε πληθυσμό δέκα εκατομμυρίων και βάλε, φοβάται για τις γενιές που έπονται. Για τη δημιουργικότητα που δυσκολεύεται να ανθίσει. "Η Τέχνη δεν δίνει λύσεις. Δεν στέλνει μηνύματα. Γεννά συναισθήματα."

Πολλοί μπήκαν στη διαδικασία σύγκρισης των ταινιών του, με ό,τι ζούμε σήμερα. Μάταιος κόπος. Απάντησε τόσο ξύπνια και ευγενικά, πως ό,τι ζούμε δεν έχει αναφορά στο χθες. "Σημασία έχει η αντίσταση και η αλήθεια." Αντίσταση και αλήθεια τα μόνα δεδομένα για να επιβιώσουμε.

"Η εξουσία υπερβαίνει και θέλει να κάνει τη δική της δουλειά." Ακόμα και στη δημοκρατία.

"Σπουδαίο εφόδιο η ανεξαρτησία, σε μια Ευρώπη των super market και των τραπεζών." "Σου κλείνει το μάτι" ο Γαβράς στην αντίσταση.

Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς
Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς

Ερωτήσεις πολλές για τη τεχνική του ηθοποιού στο θέατρο που οφείλει να είναι διαφορετική από αυτή του κινηματογράφου. Πλάνα που κόβονται και οφείλουν να σε ξαναβρούν μετά από καιρό στην ίδια "θέση". Το θέατρο ειν΄ άλλο. Με αρχή, μέση, τέλος. Κι όλα αυτά μέσα σε δυο ώρες.

Λογικά- ενδιέφερε πολύ το κοινό το μεταναστευτικό θέμα και εκείνος απάντησε αφοπλιστικά. "Ό,τι μπορεί κανείς να δώσει. Από δύο ευρώ, μέχρι δέκα κουβέρτες". Κι όταν τον ρώτησαν "ποια θεωρεί τη καλύτερη για εκείνον ταινία, και ποια εκείνη που ήταν πιο συμβατική για τα δεδομένα του", εκείνος απάντησε μεμιάς. "Οι άνθρωποι μετράνε τη ζωή τους, με τα χρόνια, εμείς οι σκηνοθέτες με τις ταινίες". Και να στα λέει αυτά, ο πολυσχιδής Κώστας Γαβράς με τον αριθμό 83 στη πλάτη του...ή μήπως όχι; ...

Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς
Κρατικό Θέατρο Βορείοου Ελλάδος,Κώστας Γαβράς

κείμενο | γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης